عبارت «بیماری های صبحگاهی» برای توصیف تهوع و استفراغ خفیف استفاده می شود.در حالی که عبارت تهوع و استفراغ حاملگی برای توصیف موادر شدیدتر بکار می رود که معمولا در این صورت بیمار دچار چند بار استفراغ در روز و کاهش وزن می شود و در بیمارستان بستری می شود.بطور معمول تهوع همراه با استفراغ در بین هفته های ۵ تا ۱۵ حاملگی در ۵۰ تا ۹۰ درصد زنان باردار دیده می شود.
علائم و نشانه های بیماری تهوع و استفراغ دوران بارداری
بیماری صبحگاهی
معمولا تهوع و استفراغ در دوران بارداری بین هفته های ۵ تا ۶ بارداری شروع شده و در هفته های ۹ علائم شدیدتر می شود و در بین هفته های ۱۶ تا ۱۸ حاملگی بهبود حاصل می شود ولی ممکن است در ۱۵ تا ۲۰ درصد خانم ها تا ۳ ماهه سوم بارداری و در ۵ درصد زنان تا زمان زایمان علائم ادامه پیدا می کند.
اگرچه واژه بیمار صبحگاهی مربوط به تهوع و استفراغ خفیف صبحگاهی می باشد اما علائم می تواند در هر زمانی از روز رخ دهد و در بیشتر موارد حدود ۸۰ درصد در تمام روز باقی می ماند و جالب است که بدانید در زنانی ک تهوع و استفراغ دوران بارداری دارند احتمال سقط یا مرگ جنین نسبت به آنهایی که این علائم را ندارند کمتر است.
تهوع و استفراغ بارداری
عبارتی است که برای موارد تهوع و استفراغ شدید دوران بارداری اطلاق می شود این بیماران معمولا دارای استفراغ پایدار می باشند و بیش از ۵ درصد از وزن شان را از دست می دهند و یا ادرارشان کتون دارند.کتون ها ترکیبات اسیدی هستند و و در هنگامی که بدن گلوکز کافی برای تولید انرژی نداشته باشد و از سوزاندن چربی ها برای تولید انرژی استفاده کند تولید می شود.
معمولا آزمایشات خون و ادرار مؤید کاهش مایع بدن در این بیماران می باشد.
سایر علائمی که این بیماران ممکن است داشته باشند شامل:
سرگیجه و غش
پوست رنگ پریده
ادرار ناکافی
و زردی است.
در این صورت پزشک ممکن است آزمایشات متعددی درخواست کند تا علل زیر رد شوند:
مشکلات معده ای و روده ای
بیماری تیروئید
بیماری های کبدی
بیماری عصبی
حاملگی مولار
و سندروم HELLP.
در موارد بسیار نادری از این بیماری ممکن است پارگی هایی در قسمت تحتانی مری اتفاق بیافتد.
علت تهوع و استفراغ دوران بارداری
دلیل تهوع و استفراغ بارداری مشخص نیست. دلایل زیادی ارائه شده است ولی هیچکدام از آنها بطور کامل ثابت نشده اند.
فاکتورهای روانی
افزایش سطح هورمون ها (مثل استروژن)
کاهش حرکات معده
مصرف غذاهای پر چرب
و عفونت با هیلکو باکتر از علل ارائه شده می باشد.
در تعدادی از خانم ها تهوع بارداری بیشتر ایجاد می شود که شامل:
- زنانی که در بارداری قبلی خود این علائم را داشته اند.
- زنانی که در دوران مصرف قرص های ضد بارداری دچار تهوع و استفراغ می شده اند.
- زنان مبتلا به میگرن
- زنانی که بعد از بو یا مزه خاصی دچار تهوع ی شوند.
از سایر عوامل خطر می توان به بارداری اول، حاملگی های چند قلویی، سن کمتر از ۲۴ سال، جنین دختر و چاقی اشاره کرد.
درمان تهوع و استفراغ دوران بارداری
اکثر زنانی که تهوع و استفراغ خفیف تا متوسط دارند نیاز به هیچ درمانی ندارند.
چه زمانی نیاز به مداخله است؟
زنان باردار با تهوع و استفراغ شدید باید ارزیابی گردند.
زنانی که یک یا چند مورد از موارد زیر را دارا باشند باید تحت مراقبت قرار گیرند:
- علائم و نشانه های کاهش مایع
- کاهش حجم ادرار
- رنگ تیره ادرار
- سرگیجه هنگام ایستادن
- استفراغ مکرر مخصوصا اگر خون در آن باشد
- درد شکم و لگن و هرگونه عدم تحمل خوراکی یا آشامیدنی بیش از ۱۲ ساعت.
تشخیص تهوع و استفراغ بارداری اکثرا بر اساس علائم بالینی بیمار می باشد.با این وجود دلایل یگر ایجاد کننده تهوع و استفراغ هم باید مد نظر گرفت.مخصوصا اگر علائم بعد از هفته ۱۰ بارداری شروع شده باشد یا همراه با علائم دیگر باشد؛ مثل درد شکم ، تب، سردرد، تیروئید بزرگ، اسهال، یبوست یا فشار خون بالا.
ممکن است یک یا چند آزمایش برای ارزشیابی تهوع و استفراغ توصیه می شود که شامل آزمایش های خون، ادرار و سونوگرافی است.
دارو درمانی
ثابت شده است که دارو درمانی استفراغ و تهوع را کاهش می دهد و در تعدادی از خانم ها مؤثر است و مصرف این دارو ها در دوران بارداری بی خطر می باشد.
هیچ کدام از دارو های ذیل در دوران بارداری مضر شناخته نشده اند:
داروهای ضد تهوع دربارداری؛ بدون نسخه
-
ویتامین B6:
- اغلب برای مادرانی که حالت تهوع خفیف تا متوسط دارند مفید است و به عنوان درمان اولیه توسط کالج متخصص زنان و زایمان (ACOG) توصیه شده است.
-
آنتی هیستامین ها :
- برای درمان تهوع و استفراغ در بارداری استفاده می شوند. پزشک ممکن است دگزیلامین، آنتی هیستامینی که به عنوان قرص خواب آور در دسترس است، را توصیه کند. (دکسیلامین باعث خواب آلودگی می شود، بنابراین هنگام مصرف آن را رانندگی نکنید).
-
ACOG :
- همچنین ترکیبی از ویتامین B6 و دوکسیلامین را به عنوان درمان اولیه برای حالت تهوع توصیه می کند. این ترکیب تحت نام تجاری Diclegis موجود است.
- اگر حالت تهوع و استفراغ به خاطر ناراحتی دستگاه گوارش ایجاد شده باشد، بعضی از داروهای OTC رفلکس مانند Zantac یا Pepcid مناسب هستند.
-
داروهای ضد تهوع در بارداری؛ تجویزی
اگر درمان های دیگر موثر نباشند داروهای زیر تجویز می شوند. پزشک قبل از تجویز عوارض و مزایای داروها را به شما می گوید.
متوکلوپرامید (رگلان):
این دارو سرعت خالی شدن معده را افزایش می دهد و کمک می کند که تهوع و استفراغ کاهش یابد.
پرومتازین (فنرگان):
که به صورت قرص و محلول تزریقی وجود دارد و هر ۴ ساعت یکبار مصرف می شود و میتواند سبب گیجی و خشکی دهان شود.
عوارض نادر آن عبارتند از:
انقباض عضلات که سبب حرکات پرشی می شود. در صورت مصرف این دارو باید از رانندگی اجتناب کرد.
پروکلروپرازین (کامپازین)
تریمتوبنزامید (تیگان)
اندانسترون (زفران)
درمان حالت تهوع شدید در بارداری
– اگر حالت تهوع بارداری و استفراغ شدید دارید که نمیتوانید چیزهایی از جمله آب، غذا، ویتامینهای بارداری و داروها را مصرف کنید دچار حالت تهوع و استفراغ شدید (hyperemesis gravidarum) در دوران بارداری شده اید. در این حالت پزشک از درمان با مایعات IV و داروها استفاده می کند.
– داروهای IV برای درمان هیپرمینزی گریادیاروم، آنتی هیستامین ها، آنتاگونیست های دوپامین، آنتاگونیست های سروتونین، کلرپرومازین و گلوکوکورتیکوئید ها هستند.
اینها اغلب در ترکیب با مایعات، ویتامین ها، و مواد معدنی تحت نظارت پزشک استفاده می شوند.
– اگر هیچ درمان دیگری موثر نباشد، پزشک از پمپ زیر پوستی استفاده می کند.
در این روش، یک سرنگ داخل وریدی به زیر پوست وارد می شود و داروها به آرامی به بدن تزریق می شوند.
ممکن است عوارض جانبی مانند سوزش یا حساسیت در محل تزریق وجود داشته باشد. تمام عوارض را به پزشک خود اطلاع دهید.
بیماری صبحگاهی تعداد زیادی از زنان باردار را تحت تاثیر قرار می دهد. این مشکل بیشتر در طی سه ماه اول بارداری شایع است، ولی در برخی زنان در تمام دوران بارداری وجود دارد.
درمان پزشکی
در بیشتر موارد، بیماری صبحگاهی نیازی به درمان ندارد. اما اگر حالت تهوع شما شدید باشد، پزشک قرص ویتامین ب۶ و داروهای ضدتهوع برای شما تجویز می کند.
اگر تهوع بارداری خیلی شدید باشد، بایستی در بیمارستان بستری شوید و با تزریق سرم و مصرف داروهای ضد تهوع درمان گردید.
درمان های خانگی
۱- با دقت غذا بخورید.
موادغذایی را که کربوهیدرات بالا و چربی کمی دارند و هضم آنها راحت است را بخورید.
مصرف خوراکی های شور و نیز خوراکی های درای زنجبیل در کاهش تهوع مفیدند، مثل آبنبات زنجبیلی.
از مصرف غذاهای چرب و پرادویه خودداری کنید.
۲- میان وعده بخورید.
بعد از بیدار شدن از خواب هنگام صبح و قبل از بیرون آمدن از رختخواب، کمی نان تست خشک و یا بیسکوییت خشک بخورید.
در طی روز هم کم کم چیزی بخورید تا اینکه یکدفعه صبحانه و ناهار و شام سنگینی بخورید.
معده خالی، حالت تهوع را بدتر می کند.
۳- مایعات زیادی بنوشید.
جرعه جرعه آب و یا نوشیدنی زنجبیلی بنوشید.
مکیدن آبنبات سفت و یا تکه های یخ نیز مفید است.
۴- از تحریک کننده های تهوع دوری کنید.
از مصرف خوراکی ها و بوییدن بوهایی که حالت تهوع شما را بدتر می کنند، خودداری کنید.
۵- هوای تازه را تنفس کنید.
اگر هوا خوب است، پنجره خانه و یا محل کار خود را باز کنید تا هوای تازه وارد اتاق شما شود.
اگر می توانید هر روز کمی در بیرون از خانه قدم بزنید.
۶- مراقب قرص ویتامین و املاحی که می خورید باشید.
اگر بعد از مصرف قرص مولتی ویتامین مورد نیاز برای بارداری، حالت تهوع به شما دست داد، این قرص ها را قبل از خوابیدن در شب و یا همراه با یک خوراکی مصرف کنید.
جویدن آدامس و یا مکیدن آبنبات سفت نیز بعد از مصرف قرص ویتامین مفید است.
اگر این کارها موثر نبود، از پزشک خودتان بپرسید چطور می توانید قرص ویتامین و آهن مورد نیاز بارداری را مصرف کنید تا کمتر دچار حالت تهوع شوید.
درمان های مکمل و جایگزین
استفاده از برخی روش های طب مکمل، در بهبود تهوع بارداری مفید است، ولی قبل از استفاده از هر نوع گیاه دارویی و یا روش طب مکمل، با پزشک خودتان مشورت کنید تا ضرری برای شما نداشته باشد و در صورت اجازه ایشان، از این روش ها استفاده کنید.
دستبند طب فشاری
۱- طب فشاری:
دستبندهای مخصوص طب فشاری بدون نیاز به نسخه پزشک در داروخانه ها به فروش می رسند (تصویر کناری).
اگرچه این دستبندها، درمان دروغین و کاذبی هستند، ولی در کاهش تهوع برخی زنان باردار مفید بوده اند.
۲- طب سوزنی:
تاثیر طب سوزنی برای بهبود تهوع بارداری اثبات نشده است، اما در برخی زنان باردار موثر می باشد.
۳- زنجبیل:
مکمل گیاه زنجبیل در کاهش تهوع برخی زنان باردار موثر است.
بیشتر محققان معتقدند مصرف زنجبیل در بارداری ضرری ندارد، ولی برخی می گویند زنجبیل روی هورمون های جنسی جنین تاثیر می گذارد.
۴- هیپنوتیزم:
اگرچه تحقیقات کمی در این رابطه صورت گرفته است، ولی تهوع برخی زنان باردار با روش هیپنوتیسم بهتر شده است.
جلوگیری
راه اثبات شده ای برای جلوگیری از تهوع بارداری وجود ندارد، اما مصرف قرص های ویتامین قبل از انعقاد نطفه مفید می باشد.
تعدای از تحقیقات قدیمی نشان داده اند زنانی که موقع انعقاد نطفه (لقاح) و اوایل بارداری از قرص مولتی ویتامین استفاده کرده اند، کمتر دچار حالت تهوع شدید شده اند.
مصرف قرص اسیدفولیک حداقل یک ماه قبل از بارداری و اوایل بارداری ( سه ماهه اول) از بروز نقص های لوله عصبی نوزاد مانند بیماری اسپینیا بیفیدا جلوگیری می کند.
