علت و درمان شب کوری

علت و درمان شب کوری

شب کوری (Nyctalopia) یک بیماری بینایی است که موجب می‌شود بینایی فرد مبتلا، در شب مختل شود؛ البته ضعف دید در شب تنها مشکل افراد مبتلا نیست، این افراد هنگام رفتن از محیطی روشن به محیطی تاریک نیاز به زمان بیشتری برای تطابق دید دارند و قدرت تباین و تقابل (کنتراست) دید آن‌ها نیز کمتر است.

همچنین قرار گرفتن در معرض نور بسیار شدید موجب شب کوری می‌شود چون باعث تخلیه رودوپسین می‌شود. برای جلوگیری از مبتلا شدن به شب کوری می‌توان از منابع غذایی ویتامین آ استفاده کرد که احتمال مبتلا شدن به گزروفتالمی را کاهش می‌دهد .

شب کوری به معنای اشکال و تاری بینایی در تاریکی و شب هنگام است. ذر شب کوری بینایی در تاریکی یا شب، به صورت غیر عادی مختل می شود. تنها مشکل افراد مبتلا به شب کوری ضعف بینایی در شب نیست، بلکه هنگامی که از یک محیط روشن به یک محیط کم نورتر می روند، برای تطابق دید، نیاز به زمان طولانی تری نسبت به افراد معمولی دارند. حساسیت سایه روشن (کنتراست) دید نیز ممکن است به میزان بسیار زیادی کاهش یابد.

شما میتوانید درباره چگونه از خستگی و سوزش چشم خلاص شویم؟  هم مطالعه ای داشته باشید شاید شب کوری ندارید و فقط چشمانتان خسته است .

علل شب کوری

شب کوری به دلیل کمبود “رنگدانه ارغوانی” یا “رودوپسین” (rhodopsin) سلول های استوانه ای حساس به نور شبکیه، واقع در پشت چشم رخ می دهد. به طور معمول، شب کوری بیشتر به علت یک بیماری چشمی به نام “رتینیت پیگمانتر” یا “التهاب رنگدانه ای شبکیه چشم(retinitis pigmentosa)” که یک بیماری ارثی می باشد، اتفاق می افتد. علاوه بر این، رنگدانه ارغوانی چشم ممکن است به دلیل کاهش میزان ویتامین A در رژیم غذایی فرد، کاهش یابد. قرار گرفتن در معرض نور شدید نیز ممکن است موجب تخلیه ناگهانی ذخیره رنگدانه ارغوانی شود. شب کوری ممکن است در اثر بیماری های چشمی مانند “التهابات شبکیه و مشیمیه” و “آب سیاه(گلوکوم)” نیز به وجود آید.

عملکرد چشم در شب

شبکیه در قسمت پشتی چشم قرار گرفته است و نور پس از عبور از لنزها به آن می‌رسد. شبکیه از دو نوع سلول میله‌ای و مخروطی تشکیل یافته است که وظیفه آنها پاسخ به نور است. سلول‌های مخروطی نور روشن را دریافت می‌کنند و جزئیات این رنگ‌ها را درک می‌کنند. این سلول‌ها عمدتاً در مرکز شبکیه قرار دارند و تنها ۱۰درصد از سلول‌های دریافت‌کننده نور را تشکیل می‌دهند. ۹۰ درصد باقیمانده، سلول‌های میله‌ای هستند. این سلول‌ها نیز مسئول دریافت رنگ‌های تیره هستند. به عبارت بهتر توانایی دید در شب، از طریق سلول‌های میله‌ای صورت می‌گیرد. این سلول‌ها در لبه‌های شبکیه متمرکز شده‌اند و با نزدیک شدن به سمت شبکیه از تعداد آنها کاسته می‌شود. به علت این که این سلول‌ها تنها رنگ‌هایی با طیف خاکستری را تشخیص می‌دهند، تنها در محیط‌هایی با نور کم عمل می‌کنند. هنگامی که این سلول‌های میله‌ای آسیب ببینند، توانایی دریافت سیگنال‌های کم نور را نخواهند داشت. نتیجه این خواهد شد که هیچ نوع اطلاعات بینایی از اعصاب بینایی به مغز منتقل نمی‌شود. بنابراین در تاریکی، اطراف قابل دیدن نخواهد بود. در این حالت است که شب کوری ایجاد می‌شود.

علل رایج ایجاد شب کوری در افراد که قابل درمان نیستند
 شب کوری مادرزادی

این نوع شب کوری همان‌گونه که از نامش پیداست، ناشی از نقص ژنتیکی است. که به دو شکل کامل و ناقص است.

  • در شب کوری کامل، سلول‌های میله‌ای به هیچ عنوان به نور پاسخ نمی‌دهند. در محیط‌هایی با نور کم امکان دیدن به هیچ عنوان وجود ندارد.
  • در شب کوری ناقص، سلول‌های میله‌ای به نور با توان بسیار پایینی پاسخ می‌دهند. در محیط‌های کم نور، قابلیت دید محدودی وجود دارد.

شب کوری مادرزادی با هر دو نوع ذکر شده با کاهش دقت بینایی، نزدیک‎بینی، دودوئک (Nystagmus) و انحراف چشم (Strabismus) همراه است. علت این امر هنوز ناشناخته است.

 رتینیت پیگمونتوزا (Retinitis Pigmentosa)

یک بیماری ارثی و ژنتیکی است که با لکه‌های تیره بر روی شبکیه مشخص می‌شود. این بیماری از همان دوران کودکی با مشکلات بینایی آغاز می‌شود و تنها دید در شب محدود می‌شود. با افزایش سن بینایی فرد در طول روز نیز کاهش می‌یابد. در مراحل اولیه بیماری، تنها سلول‌های میله‌ای آسیب می‌بینند و با گذشت زمان این آسیب به سلول‌های مخروطی نیز می‌رسد. بنابراین با گذشت زمان فرد نابینا می‌شود. به طور کلی علت کاهش بینایی فرد، از بین رفتن تدریجی گیرنده‌های نوری شبکیه (سلول‌های میله‌ای و مخروطی) است.

به علت اینکه سلول‌های میله‌ای در لبه‌های شبکیه واقع شده‌اند. در این بیماری، دید فرد به صورت تونلی (tunnel vision) می‌شود.

هیچ درمان شناخته شده‌ای برای این بیماری وجود ندارد. ولی عینک آفتابی می‌تواند در نور روشن برای حفظ بینایی مفید باشد. برخی مطالعات نشان می‌دهد که مکمل‌های حاوی آنتی‌اکسیدان از جمله ویتامین A، C، E، اسیدهای چرب، امگا۳، لوتئین و اسید آلفا لیپوئیک مفید هستند.

علل رایج ایجاد شب کوری در افراد که قابل درمان هستند
 کمبود ویتامین A

کمبود ویتامین آ در دنیای صنعتی یک بیماری رایج به شمار می‌رود. که این امر علت اصلی افزودن ویتامین آ به مکمل‌های غذایی است. علل زیادی می‌تواند منجر به این مشکل شود. بیماری کرون (بیماری التهابی روده)، فیبروز کیستیک، بیماری سلیاک (خود ایمنی روده باریک)، نارسایی لوزالمعده، پرکاری و یا کم کاری تیروئید از جمله این علت‌هاست. در چنین مواردی استفاده از مکمل ویتامین آ مفید خواهد بود. اما سطح آن باید مورد نظارت قرار گیرد. زیرا ویتامین آ در دوزهای بالا می‌تواند کبد را سمی کند. اگر مشکل ناشی از بیماری سلیاک باشد، پرهیز از گلوتن و مصرف پروبیوتیک‌ها می‌تواند به بهبود سلامت روده با جذب مناسب ویتامین آ، کمک کند.

کمبود روی

روی یک ماده ضروری برای چشم‌ها است. وجود این ماده در بدن کمک می‌کند تا ویتامین آ جذب شود.

 دیابت

افزایش قند خون در بدن منجر به آسیب بسیاری از بافت‌ها در بدن، از جمله چشم‌ها می‌شود. همانطور که قند در خارج از بدن بسیار چسبنده است، در داخل بدن نیز چسبنده است. اتصال قند به سلول‌ها گلیکاسیون (Glycation)  نامیده می‌شود.. هنگامی که قند به سلول‌ها می‌چسبد، جدا شدن از سلول‌ها دشوار می‌شود و در عملکرد آنها اختلال ایجاد می‌کند. با گذشت زمان گلیکاسیون باعث آسیب دیدن چشم‌ها از جمله آسیب شبکیه (retinopathy) و آب مروارید می‌شود. دو شاخص اولیه در آسیب چشمی ناشی از دیابت، فقدان دید در شب بوده و دیگری مشکل سازگاری با نور است که هنگام آمدن به داخل منزل رخ می‌دهد. این مشکل را می‌توان با کنترل سطح قند خون، کاهش داد.

 آب مروارید

با افزایش سن گردش خون در بدن کاهش می‌یابد و در نهایت با کدر شدن عدسی چشم، بینایی مختل می‌شود. اغلب افراد در زمان آغاز این بیماری متوجه نمی‌شوند. زیرا تاری عدسی چشم به آرامی پیشرفت می‌کند. از علائم اولیه آب مروارید، کاهش دید شبانه (شب کوری)، پیدایش هاله‌هایی در اطراف نور و تاری دید است. در صورتی که متوجه علامت‌های ذکر شده باشید. در مراحل اولیه می‌توان آن را درمان کرد.

 جراحی لیزیک چشم

یکی از عارضه‌های جانبی عمل لیزیک اختلال دید در شب (شب کوری) و ظهور هاله در اطراف نور است. بنابراین قبل از عمل لیزیک باید به این نکته توجه داشته باشید. آزمایش‌هایی نیز در این راستا وجود دارد که می‌توانید قبل از عمل با انجام این آزمایشات احتمال رخداد این نارسایی را بررسی کنید.

 نور خورشید

قرار گرفتن بیش از حد معمول در برابر خورشید، می‌تواند به شبکیه آسیب برساند که منجر به کاهش دید در شب می‌شود. استفاده از عینک آفتابی می‌تواند باعث پیشگیری شود.

  
گزروفتالمی یا خشکی چشم

گزروفتالمی(Xerophthalmia) فرم پیشرفته کمبود ویتامین A در چشم ها می باشد که بافت ملتحمه چشم، خشک و غیر شفاف می شود. در این بیماری چشم ها بیش از اندازه به نور حساس می شوند. علاوه بر این، تولید اشک به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد و موجب می شود که چشم ها رطوبت و لغزندگی طبیعی خود را از دست بدهند. این امر منجر به ایجاد زخم و عفونت در چشم ها می شود.

درمان شب کوری

شب کوری ناشی از کمبود ویتامین A می تواند به وسیله دوز درمانی ویتامین A بهبود یابد. در مقابل برخی از آسیب های شبکیه چشم مثل رتینیت پیگمانتر، معمولا برگشت ناپذیرند.

ویتامین A
اثرات مفید ویتامین A:

causes-and-treatment-of-blindness

ویتامین A موجب حفظ و نگهداری پوست و غشای مخاطی می شود. در رشد و نمو نیز موثر است. برای داشتن استخوان های محکم، پوست، مو، دندان و لثه سالم به ویتامین A نیاز است. این ویتامین موجب مقاومت بدن در برابر عفونت های تنفسی و کوتاهی دوره بیماری می شود. ویتامین A برای درمان شبکوری و خیلی از اختلالات چشمی سودمند می باشد. شبکوری یک علامت زودهنگام کمبود ویتامین A می باشد.

منابع غذایی ویتامین A

منابع غنی از ویتامین A عبارتند از: کره، جگر، شیر، زرده تخم مرغ ، ماهی، هویج ، کدو حلوایی ، طالبی، زرد آلو ، کلم بروکلی ، گریپ فروت ، اسفناج و سایر سبزیجات سبز تیره و برگی شکل.

عوارض مصرف بیش از حد ویتامین A:

این ویتامین از معدود ویتامین هایی است که زیادی و افراط در مصرف آن، عوارض خیلی شدیدی را به همراه خواهد داشت.

علائم مسمومیت با این ویتامین ممکن است با مصرف صد هزار واحد بین المللی در روز اتفاق بیفتد.

مسمومیت ویتامینی یا هایپرویتامینوز A( دریافت دوز بالا) منجر به کاهش اشتها، پوست خشک، سردردهای شدید، پوسته پوسته شدن پوست و بزرگی کبد می شود. ولی با کاهش میزان مصرف این ویتامین، بهبودی نسبتا سریعی حاصل می شود.

درمان قطعی شب کوری در آینده نزدیک
رئیس کمیته برگزاری اولین همایش سلول های بنیادی و پزشکی بازساختی در چشم پزشکی در مصاحبه با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما گفت: پیشرفت های خوبی در زمینه سلول های بنیادی در حوزه چشم پزشکی و ترمیم سلول های آسیب دیده به دست آمده است.
 
دکتر محمود جباروند افزود: بر اساس مطالعات به دست آمده مرکز تحقیقات رویان و دیگر مراکز تخصصی مطالعاتی در زمینه سلول های بنیادی چشم، شاهد نتایج خوب و چشمگیری در زمینه رفع سطوح آسیب دیده چشم در بیماری‌های مادرزادی یا حوادث مختلف هستیم.
 
وی گفت: خوشبختانه در دو سال گذشته تاکنون در بیمارستان فارابی و مراکز درمانی و تحقیقاتی چشم، کار جدیدی در زمینه تکثیر و رشد سلول های بنیادی و ترمیم سلول های رنگدانه رتین برای بیماران آسیب دیده انجام شده است و این تحقیقات بعد از پایان فاز مطالعات حیوانی که حدود  ۱۸ ماه به طول می انجامد و پس از انجام مطالعات انسانی افتخاری برای کشور ما محسوب می شود. 
 
رئیس بیمارستان فارابی با اشاره به حدود هشت سال بهره مندی کشور از مطالعات سلول های بنیادی افزود: ایران جایگاه علمی بسیار خوبی در بین کشورهای پیشرفته جهان پیدا کرده است به طوری که همزمان با مطالعات و تحقیقات محققان ایرانی برای درمان بیماری شب کوری در چند مرکز بزرگ دنیا هم این مطالعات انجام می شود و خوشبختانه نتایج کشور پیشرو است.
 
وی همچنین پیشرفت های پزشکی و علمی کشور را در زمینه رفع بیماری های قرنیه بالا و چشمگیر دانست و گفت: با تلاش تیم های تحقیقاتی و چشم پزشکی کشور مشکلات بسیاری از بیماری ها در این زمینه برطرف می شود ضمن اینکه خدماتی که در ایران انجام می‌شود با حمایت های وزارت بهداشت، علاوه بر به روز بودن به صرفه تر و ارزان تر نیز هست و بیماران دچار بیماری های سلول های بنیادی و پیوند با ۳۰، ۴۰ و حتی ۵۰ هزار دلار تحت درمان قرار می گیرند.
 
بیماری (Retinitis Pigmentosa (PR بیماری ژنتیکی است که از طریق والدین به بچه منتقل می شود و فرد مبتلا به مرور زمان به دلیل ایجاد مشکل در شبکیه چشم، بینائی خود را از دست می دهد.
 
علائم این بیماری شب کوری است به طوری که فرد مبتلا در تاریکی قادر به دیدن اجسام نیست و به مرور در روز هم بینایی خود را از دست می دهد.
 
نخستین همایش کشوری سلول های بنیادی و پزشکی بازساختی در چشم پزشکی به همت واحد فراهم آوری سلول های بنیادی بیمارستان فارابی با همکاری ستاد توسعه علوم و فناوری سلول های بنیادی نهاد ریاست جمهوری در حال برگزاری است. 

پاسخ ترک

Please enter your comment!
Please enter your name here

4 + 3 =