آنفلوانزای پرندگان؛ توصیه‌ها و هشدار‌ها

چند سالی است با شروع فصل سرما زمزمه‌های بروز و شیوع آنفلوانزای پرندگان نیز همه‌گیر می‌شود. این بیماری خسارات زیادی دنبال دارد. این ویروس سالانه در جهان باعث مرگ‌ومیر تعدادی از انسان‌ها می‌شود. عامل این ویروس پرندگان آبزی مانند اردک، غاز و قو هستند. برای پیشگیری و مقابله با این ویروس رعایت یک سری نکات ضروریی است.در این مقاله مطالب جامعی در مورد آنفلوانزای پرندگان؛ توصیه‌ها و هشدار‌های لازم برای پیشگیری از آن ذکر شده است.در اوایل نوشته تعریفی از بیماری آنفولانزای پرندگان، موارد در معرض خطر و راه های انتقال  بیماری قرار داده ایم ، در ادامه ی مطلب علائم و مشخصات این بیماری را ذکر کرده و سعی شده است در انتهای مطلب در مورد راهکارهای درمان بیماری و رو ش های پیشگیری و مقابله با اپیدمی آنفولانزای پرندگان سخن گفته شود.

آنفلوآنزای پرندگان چیست؟

آنفلوآنزای پرندگان یک بیماری عفونی پرندگان است که ویروس آنفلوآنزای سویه A بوجود می‌آورد

پرندگان وحشی معمولاً ناقل سویه‌های ویروس آنفلوآنزای با بیماری‌زایی پایین و کم خطر هستند. اما در پرندگان اهلی، این ویروس ها دو شکل متفاوت بیماری را ایجاد میکنند که یکی از آنها شایع و ملایم و دیگری نادر و بسیار کشنده است

شکل ملایم بیماری اغلب تشخیص داده نمی‌شود، اما ویژگی سویه‌‌های دارای قابلیت بالای بیماری‌زایی، ایجاد بیماری شدید، ناگهانی و به شدت مسری است که میزان مرگ و میر ناشی از آن در طی ۴۸ ساعت می تواند به ۱۰۰% برسد. بسیاری از گونه‌های پرندگان به ویژه پرندگانی که در مناطق دارای آب و هوای مرطوب زندگی می‌کنند، ناقل ویروس‌های آنفلوآنزای هستند.اردک، غاز، قو و مرغ دریایی مخازن طبیعی این ویروس به شمار می‌روند.

ویروس‌های آنفلوآنزای پرندگان با شیوع کمتر پرندگانی که در محیط زندگی انسان پرورش می‌یابند، نظیر مرغ‌های اهلی، بوقلمو‌ن‌ها، قرقاول‌ها و طوطی‌ها را نیز آلوده می‌کنند.

تمامی زیرگروه‌های ویروس آنفلوآنزای نوع A پرندگان وحشی را آلوده می‌کنند. بیشتر زیرگروه‌های این ویروس از بیماری‌زایی پایینی دارند. اما دو زیرگروه H5 و H7 می‌توانند پس از چرخش در بین پرندگان اهلی به ویروس های بسیار بیماری‌زا جهش (تغییر ترکیب ژنی) پیدا کنند. این ویروس‌های آنفلوآنزا تا اواسط سال ۲۰۰۵ عموما برای پرندگان وحشی آبزی بیماری‌زا نبودند.

اما در آوریل ۲۰۰۵، مرگ بیش از ۶۰۰۰ پرنده مهاجر به دلیل ابتلا به ویروس آنفلوآنزای نوع H5N1 که نوع بسیار کشنده این ویروس است، در سواحل دریاچه‌ای در چین گزارش شد. این واقعه بسیار غیرمعمول و پیش بینی نشده بود. سپس در بررسی های علمی، ویروس های مشابه از پرندگان بیمار در آفریقا، اروپا و خاورمیانه جدا شدند.کشورهای آلوده همگی در مسیر مهاجرت پرندگان وحشی واقع شده بودند.

آنفلوآنزای مرغی توسط یک نوع ویروس آنفولانزا که به ندرت باعث آلودگی انسان میشود ایجاد می شود. اما هنگامی که آنفلوآنزای مرغی انسانی را آلوده کند اغلب کشنده است .

 این بیماری چه خطراتی به دنبال دارد؟

آنفلوانزای فوق‌‌حاد پرندگان بیماری‌ای است که مشکلات اقتصادی، بهداشت عمومی، اجتماعی و سیاسی ایجاد می‌کند. در بحث اقتصادی می‌توان گفت، ماکیانی (بوقلمون، مرغ و خروس) که به این ویروس آلوده شوند، صددرصد تلف می‌شوند و به همین علت سازمان جهانی بهداشت به دنبال ریشه‌کنی این ویروس تنها راه معدوم‌سازی را توصیه می‌کند. از طرفی، از بین بردن طیور می‌تواند خسارات زیادی به اقتصاد تحمیل کند. از دیگر مشکلات اجتماعی ناشی از شیوع ویروس، بیکار شدن افراد است که زندگی آنها و خانواده‌هایشان را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد.

مشکلات سیاسی که بر اثر آنفلوانزای حاد پرندگان گریبان دولت را می‌گیرد، شامل قطع صادرات است، اما مهم‌ترین مشکل ایجادشده در بعد بهداشت عمومی است که با جان افراد در ارتباط است. این ویروس سالانه در جهان باعث مرگ‌ومیر تعدادی از انسان‌ها می‌شود. از سال ۱۹۹۶ میلادی که اولین بار ویروس H1A1 در کشور چین با جدا شدن از یک غاز متولد شد، هر ساله تلفاتی به دنبال دارد. هرچند خسارت اقتصادی ناشی از بیماری بسیار بالاست، اما علت اصلی نگرانی از این ویروس تلفات انسانی است.

موارد در معرض خطر 

بزرگترین عامل خطر برای آنفلوآنزای مرغی به نظر می رسد در تماس با پرندگان بیمار و یا با سطوح آلوده به پر و بال خود را، بزاق یا مدفوع انها باشد .در مواردی هم انتقال انسان به انسان هم دیده شده است ولی الگوی انتقال بیماری از انسان هنوز ثابت نشده است .

آنفلوآنزای مرغی به طور طبیعی در پرندگان آبی وحشی رخ می دهد و می تواند به مرغ خانگی مانند مرغ، بوقلمون، اردک ها و غازها هم سرایت کند. این بیماری از طریق تماس با مدفوع پرنده آلوده و یا ترشحات از بینی، دهان و چشم خود منتقل می شود.

بازار در فضای باز، که در آن تخم مرغ و پرندگان در شرایط شلوغ و غیربهداشتی به فروش می رسد، میتواند عامل پخش ویروس باشد .

– تماس های شغلی: کارگران شاغل در مزارع و یا محلهای پرورشی پرندگان اهلی – فروشندگان پرندگان زنده

– آشپزهایی که ماکیان زنده یا اخیرا کشته شده سروکار دارند .

– فروشندگان پرندگان دست آموز

– دامپزشکان شاغل در صنعت طیور

– کارکنان مراکز بهداشتی، درمانی

– ساکنان مناطقی که مرگ ماکیان خانگی و وحشی در آنجا بیش از حد انتظار بوده است .

– کسانی که ۱۰ روز قبل از شروع علائم بیماری به منطقه آلوده مسافرت کردند .

 چگونه آنفلوانزای مرغی سر از طیور خانگی درمی‌آورد؟

مهم‌ترین علت شیوع این ویروس، پرندگان مهاجر است. معمولا در مناطق شمالی کشور به علت تراکم پرندگان، طیور خانگی کنار پرندگان مهاجر قرار می‌گیرند و ویروس به سرعت پخش می‌شود. متاسفانه به علت شکار پرندگان مهاجر و عرضه آنها در بازارها، به‌خصوص در بازارهای بزرگ محلی جویبار و فریدون‌کنار در استان مازندران راه برای ورود آلودگی‌ها به منطقه بازمی‌شود.

از طرفی، برخی شکارچیان از شیوه صید «شکار با غاز» استفاده می‌کنند. در این روش آنها غازهایی را تربیت می‌کنند تا با تولید صدا به نشستن پرندگان مهاجر روی تور کمک کنند. این شیوه شکار نیز از علل اصلی انتقال ویروس از پرندگان مهاجر به طیور بومی است. ما در کشور ۱۰۵ بازار فروش پرنده زنده داریم که حدود ۵۵ عدد از آنها در استان‌های شمالی‌اند که بیشتر آنها در فصول پاییز و زمستان محل فروش پرنده‌های مهاجر می‌شوند و راه انتقال اصلی ویروس نیز هستند.

پرنده‌های مهاجر یا ناقلان بیماری؟

در فصول سرد که شیوع ویروس بیشتر می‌شود، باید حداکثر فاصله را با پرندگان وحشی حفظ کنید، به‌خصوص اگر لاشه پرنده‌ای را دیدید، نه‌تنها از آن دوری کنید، بلکه به سازمان دامپزشکی کشور اطلاع دهید تا اقدامات لازم را برای دفن و بررسی منطقه انجام دهند. اگر هم در خانه‌تان مرغ و پرنده نگهداری می‌کنید، در این فصول درهای خانه را بسته نگه‌دارید و اجازه ندهید ماکیان خانگی شما با پرندگان دیگر، به‌خصوص پرندگاه مهاجر در ارتباط باشند. اگر پرنده‌هایی مانند مرغ عشق، طوطی و… در قفس دارید و نکات بهداشتی را رعایت می‌کنید، نگران نباشید، پرنده‌های ایزوله معمولا بیمار نمی‌شوند. برخی هموطنان برای قربانی کردن از پرندگان استفاده می‌کنند و اصرار دارند خون پرنده را روی مثلا «ماشین جدیدشان» برنید که این کار بسیار غیربهداشتی و بیمار‌ی‌زاست. شما با این کار با دعوت‌نامه رسمی ویروس را به بدن و خانه و کاشانه‌ خود دعوت کرده‌اید. برای رعایت بهداشت باید از ترشحات و خون ماکیان دور باشید. پس بیایید همه تلاش کنیم این رسوم نادرست از بین برود.

 پس این ویروس به‌راحتی بین واحدهای طیور نیز پخش می‌شود؟

در واحدهای صنعتی بیشتر طیور به وسیله وسایل نقلیه آلوده، کودهایی که در مرغداری‌ انتقال پیدا می‌کنند و ماشین‌هایی که مسوول تحویل گرفتن تخم‌مرغ‌ها هستند یا وظیفه رساندن دان به ماکیان را دارند، آلوده می‌شوند. واقعیت این است که در مرغداری‌ها این ویروس بیشتر به‌صورت مکانیکی منتقل می‌شود. کارگران یا حتی مدیرانی که در مرغداری‌ها فعالیت‌دارند، معمولا در تماس با مرغ و خروس‌های خانگی در محل زندگی شخصی‌شان قرار دارند و می‌توانند ویروس را منتقل کنند.

گاهی هم دیده می‌شود ویروس با قرار گرفتن و ورود پرنده آلوده به واحدها انتقال می‌یابد. توصیه مهم به روستاییان عزیز این است که سعی کنند در این فصول پرنده جدیدی خریداری نکنند و اگر در شرایطی مجبور به خرید پرنده شدند، آن را تا ۲۱ روز در محل جدا نگهداری کنند و بعد در معرض تماس دیگر طیور و پرندگان قرار دهند. به‌راحتی می‌توان در گوشه‌ای از حیاط این کار را انجام داد تا در صورتی که مرگ‌ومیر در آنها اتفاق افتاد از بیمار شدن دیگر طیور پیشگیری شود.

 با دیدن چه علائمی می‌توان پرنده بیمار را تشخیص داد؟

این بیماری حاد است و به سرعت باعث تلفات پرندگان می‌شود. جز در مواردی در پرندگانی مانند غاز و اردک بالغ که ممکن است بیماری نشانه‌ای نداشته باشد، در دیگر پرندگان تلفات مهم‌ترین نشانه بروز بیماری است. در روستاها برای پیشگیری از شیوع گسترده بیماری با کشته شدن تنها یکی از ماکیان باید تا شعاع یک کیلومتری همه پرندگان معدوم شوند. در محیط‌های روستایی ارتباطات بین مردم نیز بیشتر است و به همین دلیل باید معدوم کردن ماکیان جدی گرفته شود.

اقدامات پیشگیرانه در اولین نقطه و اولین باری که در این فصول بیماری دیده می‌شود، نقش مهمی در کاهش شیوع بیماری دارد. اگر خانواده‌ها تلفات را به دامداری گزارش دهند، با معدوم کردن تعداد انگشت‌شماری از مناطق بقیه طیور خانگی جان سالم به درمی‌برند و بیماری خانه‌ به خانه تا فراگیری کل کشور گسترش نمی‌یابد.

 آیا این بیماری از طریق گوشت یا تخم‌مرغ نیز منتقل می‌شود؟

آنفلوانزای فوق‌حاد از طریق لاشه و حتی ابزاری که در ارتباط با پرنده بیمار بوده یا کفش و لباس انسان‌هایی که با آنها در تماس بودند نیز منتقل می‌شود. در طیور اهلی لاشه آلوده معمولا ظاهر متفاوتی پیدا می‌کند و کمی سیاه و بدشکل می‌شود، اما گوشت‌های آلوده در پرنده‌های وحشی ظاهر متفاوتی با گوشت‌های سالم ندارند و جز با نمونه‌برداری در آزمایشگاه نمی‌توان تشخیص داد که کدام گوشت محتوی ویروس است. به همین دلیل به همه هموطنان توصیه می‌کنم حتما از فروشگاه‌های مجاز گوشت بخرند. واحدهایی که مجوز دارند با اطمینان زیادی گوشت سالم به بازار عرضه می‌کنند.

البته این ویروس نسبت به دما حساس است و حتی اگر گوشتی آلوده باشد، با طبخ در دمای بالای ۵۰ درجه سانتی‌گراد کشته می‌شود. در مورد تخم‌مرغ نیز سازمان دامپزشکی با دیدن کوچک‌ترین نشانه از بیماری تخم‌مرغ‌ها را معدوم می‌کند. به همین دلیل می‌توان این اطمینان را به مردم داد که تخم‌مرغ‌های بازار همه سالم هستند، مگر در موارد بسیار نادری که مرغداری متخلفی وجود داشته‌باشد. در صورتی که نسبت به سالم بودن تخم‌مرغ مشکوک هستید، آن را خوب بجوشانید و سپس میل کنید.

گوشت تازه خطرناک‌تر است

بعید است که پرندگان بهداشتی با تایید مراکز معتبر بیماری‌زا باشد. به طور کلی، پرنده‌ای که چند روز از ذبح آن گذشته و در سردخانه نگهداری شده باشد، به ندرت بیماری‌زاست. انتقال از طریق تخم‌مرغ هم شایع نیست، تنها ممکن است به دلیل آلودگی‌های سطحی حامل ویروس باشد. در هر شرایط اگر تخم مرغ و مرغ به درستی پخته شوند، قابلیت انتقال نخواند داشت. نکته مهم این است که در هرکجا که غذا می‌خورید حتما ابتدا دقت کنید مرغ یا تخم‌مرغ کاملا پخته و مغزپخت شده‌باشد. شاید انتخاب جوجه‌کباب در این زمان‌ها خیلی مناسب نباشد.

چه بلایی سر لاشه‌های بیمار می‌آید؟ آیا باید نسبت به ویروس موجود در آنها نیز نگران باشیم؟

اگر لاشه به شکلی درست معدوم شود، مشکلی ایجاد نمی‌کند. کارشناسان دامپزشکی لاشه‌ها را به شیوه بهداشتی خاک می‌کنند. آنها لاشه‌ها را در گونی قرار می‌دهند، آن را به خوبی پلمپ و چاله‌ای را تعبیه می‌کنند که با قرار دادن گونی حداقل نیم‌متر خاک روی آن را بپوشاند. ابتدا زیرش را با آهک پر می‌کنند و گونی لاشه را در آن قرار می‌دهند و دوباره‌ رویش را با آهک پوشش می‌دهند. محلی هم که پرنده در آن زندگی می‌کرده به خوبی ضدعفونی می‌کنند. با این کار خطر انتقال ویروس از بین می‌رود.

علائم و نشانه ی آنفوانزا در انسان

علائم و نشانه های آنفلوانزای پرندگان به طور معمول در عرض دو تا پنج روز از عفونت آغاز خواهد شد. بیماری آنفولانزای مرغی در افراد می تواند از خفیف تا شدید باشد. اغلب علائم شبیه به آنفلوآنزای فصلی است، مانند:

تب

سرفه کردن

گلو درد

آلودگی بینی

عضله یا بدن درد می کند

خستگی      

سردرد

قرمزی چشم (یا conjunctivitis)

تنفس دشوار

برخی از افراد نیز تهوع، استفراغ و یا اسهال را تجربه میکنند. و در چند مورد، عفونت چشم خفیف (ورم ملتحمه) تنها نشانه ای از بیماری است.

در برخی موارد، آنفولانزای مرغی می تواند عوارض جدی و مرگ را ایجاد کند. همانند آنفولانزای فصلی، برخی افراد در معرض خطر جدی برای بیماری هستند. آنها عبارتند از زنان باردار، افراد مبتلا به سیستم ایمنی ضعیف، و سالمندان ۶۵ سال و بالاتر.

عوارض بیماری آنفلوآنزای پرندگان

پنومونی(ذات الریه)، نارسایی تنفسی، نارسایی اندام‌های مختلف بدن نظیر کلیه‌ها و قلب، خونریزی از ریه‌ها، تجمع هوا در فضای جنب (فضای میان ریه‌ها و پرده پوشاننده ریه‌ها) ، کاهش تمامی رده های گلبول‌های خون(گلبول‌های سفید و قرمز و پلاکت‌ها)، سندرم ری (بیماری که با رسوب چربی در کبد و درگیری مغزی مشخص می‌شود) و سپسیس (عفونت شدید در یک نقطه از بدن یا در خون که علائم التهابی را در سراسر بدن به همراه دارد.)، از عوارض بیماری آنفلوآنزای مرغی هستند.متاسفانه میزان مرگ و میر با این بیماری بالاست و تاکنون بیش از نیمی از مبتلایان جان خود را از دست داده‌اند.

پزشکان چگونه بیماری را تشخیص می دهند؟

به وسیله آزمایش خون.

آیا واکسنی برای آنفلوآنزای مرغی وجود دارد؟

درمان با داروهای ضد ویروسی ممکن است بیماری را شدیدتر کند. آنها همچنین ممکن است به جلوگیری از آنفولانزا در افرادی که به آن مبتلا بودند کمک کنند. در حال حاضر هیچ واکسنی برای عموم وجود ندارد.

 اداره غذا و دارو یک واکسن را برای جلوگیری از عفونت با یک سویه از ویروس آنفلوانزای پرندگان تایید کرده است. این واکسن در دسترس عموم نیست و برای محافظت از بزرگسالان سنین ۱۸ تا ۶۴ تولید شده است.

 

درمان آنفلوانزا ی پرندگان

در صورت امکان، زمانی که تعداد مبتلایان هنوز اندک است، بیماران مشکوک به آنفلوآنزای پرندگان و افرادی که ابتلای آنها به این بیماری به اثبات رسیده است، می بایست در بخش ایزوله بیمارستان بستری شوند تا در مورد ایشان آزمایش‌های لازم، مراقبت‌های بالینی و درمان ضروری انجام گیرد.در صورتی که بیمار زودتر از موعد مرخص گردد، می بایست به بیمار و خانواده وی آموزش های بهداشتی لازم داده شود. بسیاری از ویروس های آنفولانزا به اثرات یک دسته از داروهای ضد ویروسی شامل آمانتادین و ریمانتادین مقاوم شده اند. داروهای جدید شامل  اسلتامیویر (تامیفلو) و زانامیویر (رلنزا) است.

این داروها باید در ظرف دو روز پس از ظهور علائم تجویز شوند.

هر سال واکسن بزنید

درست است که هر سال امکان بروز سویه جدیدی از آنفلوانزا وجود دارد، اما تزریق واکسن در گروه‌های حساس بسیار مهم و ضروری است. خانم‌های باردار، افراد بالای ۵۰ سال، مبتلایان به دیابت، بیماران قلبی، ریوی و کلیوی، افرادی که شیمی‌درمانی می‌شوند یا داروهای تضعیف‌کننده ایمنی مانند کورتون مصرف می‌کنند، بچه‌هایی که به دلایلی آسپیرین مصرف می‌کنند و کودکانی که در سنین بین۶ ماه تا ۲ سال قرار دارند، جزو گروه‌های خطر هستند. این گروه‌ها باید اواخر شهریور یا ابتدای مهر هر سال واکسن بزنند تا به سطح دشوار بیماری دچار نشوند.

واکسن آنفلوانزا هر سال مطابق با ویروس‌های سال جدید تغییر پیدا می‌کند. به همین دلیل این واکسن باید هر سال تمدید شود. بیماری آنفلوانزا در گروه‌های حساس هم ممکن است به شدت بروز کند و باعث مرگ‌ومیر شود. ما به همه افرادی که جزو گروه گفته‌شده هستند، توصیه می‌کنیم حتما تزریق این واکسن را جدی بگیرند.

بهداشت فردی

اگر بیمار هستید، مدتی را در خانه بمانید. همه ما در قبال دیگر شهروندان مسوول هستیم و باید بهداشت فردی را رعایت کنیم. مراقب عطسه‌ها و سرفه‌هایتان باشید، حتی شده با آستین لباس‌ یا کت یا روسری‌تان مانع ورود ویروس به ریه‌های اطرافیان‌ شوید.

همین عطسه‌ها و سرفه‌ها که گاهی در مراکز پرتراکمی مانند مترو یا اتوبوس‌ها شاهد آنها هستیم می‌توانند میلیون‌ها قطرک‌های آلوده را در فضا پخش کنند و هر قطره هم به‌راحتی کودک، سالمند یا هرکسی را بیمار می‌کند. فراموش نکنید دستمال‌هایی که یک‌بار استفاده می‌شوند هم منبع ویروس هستند و نباید در هرجایی جز سطل زباله‌ رها شوند.

احتمال بهبود

درست است که آنفلوانزای مرغی مرگ‌ومیر زیادی دارد، اما نباید این باور را داشت که این ویروس همیشه کشنده است. آنفلوانزا هر سال تغییر می‌کند و حتی علائم، شدت و میزان واگیری ویروس سال گذشته ممکن است با امسال متفاوت باشد. بنابراین ممکن است در برخی سال‌ها کشندگی ویروس بیشتر و در سال بعد تنها واگیری بیشتر داشته‌باشد. در برخی زمان‌ها آنفلوانزای مرغی با بیشترین میزان مرگ‌ومیر نیز بیش از ۵۰ درصد کشته نداشته است.

در هر شرایط اگر بیماران تحت درمان‌های حمایتی قرار بگیرند، احتمال بهبود زیادی دارند. این بیماری نیز همان علائم آنفلوانزای فصلی معمولی مانند عطسه، سرفه، سردرد، بدن‌درد، تب بالا با حالات شدیدتر دارد. ممکن است بیماری خیلی بدحال شود و دچار تنگی نفس شود یا علائم گوارشی، تهوع و اسهال داشته باشد. هر فردی که علائم آنفلوانزای شدید داشته باشد یا در مواردی که بیماری باعث فوت شود، متخصصان با نمونه‌برداری از حلق یا نمونه مایع قرقره نوع آنفلوانزا را به طور قطعی مشخص می‌کنند.