آیا درمانی برای بیماری برص وجود دارد

بیماری لک و پیس که با نام‌ های ویتیلیگو و برص نیز شناخته می‌شود، یکی از عوارض اکتسابی مربوط به رنگدانه‌ های پوست است که در اثر آن، سلول‌ های سازنده رنگدانه (ملانوسیت‌ها) از دست می‌روند. مشخصه اصلی این بیماری، بروز لکه‌ های مشخص به رنگ شیری تا سفید بر روی پوست است. بیماری لک و پیس می‌تواند از لحاظ زیبایی ظاهری، به ویژه در افرادی که پوست تیره دارند، مشکل بسیار بزرگی باشد.

چه عاملی باعث بیماری لک و پیس می‌شود؟

لک و پیس (برص) در اثر از بین رفتن یا تخریب ملانوسیت‌ها که سلول‌ های تولید کننده رنگدانه ملانین در پوست هستند، به وجود می‌آید. ملانین، رنگ پوست، مو و چشم‌ های انسان را تعیین می‌کند. اگر سلول‌ های ملانوسیت نتوانند رنگدانه ملانین را به طور طبیعی تولید کنند و یا تعداد آن ها در بافت پوست کاهش پیدا کند، رنگ پوست به طرز پیش‌ رونده‌ای به سمت سفید شدن می‌گراید.

دلیل اصلی بیماری لک و پیس (ویتیلیگو) هنوز به درستی شناخته نشده است. در حال حاضر تصور می‌شود که این عارضه در اصل یک بیماری خود ایمنی سیستمیک است که منجر به بروز یک پاسخ ایمنی درونی و غیر تنظیم شده در بدن می‌شود. البته در مورد این که علت بیماری لک و پیس (برص) با الگوی قطعه‌ای (سگمنتال) نیز همین عامل باشد، همچنان در بین متخصصان اختلاف نظر وجود دارد.

یک زمینه ژنتیکی هم برای این بیماری وجود دارد که باعث حساسیت فرد در برابر ابتلاء به آن می‌شود. این بیماری یکی از اجزاء سندرم‌ های نادر ژنتیکی به شمار می‌رود. ژنی که آنزیم ملانوسیت یا همان تیروزیناز (TYR) را رمز می‌کند احتمالاً در بروز این بیماری نقش دارد.

به طور کلی در مورد علت بیماری لک و پیس (ویتیلیگو) سه نظریه مختلف وجود دارد که عبارتند از:

• سلول‌ های رنگدانه‌ای در اثر عملکرد غیر طبیعی سلول‌ های عصبی، آسیب می‌بینند.

• این بیماری ممکن است در اثر یک واکنش خود ایمنی بر علیه سلول‌ های رنگدانه پوست به وجود بیاید.

• نظریه خود – مسمومیت (اتوتوکسیک) که بر اساس آن، سلول‌ های رنگدانه، خودشان را از بین می‌برند.

در حال حاضر تحقیقات گسترده‌ای با هدف ارزیابی الگوی تغییر سایتوکین‌ها (پروتئین‌ های پیغام‌بر) و نقش فولیکول‌ های مو در بروز ضایعات رنگدانه‌ای در حال انجام است.

آیا استرس و فشار روحی باعث بیماری لک و پیس می‌شود؟

استرس نه تنها تحریک کننده بیماری لک و پیس (برص)، بلکه عامل تحریک اغلب بیماری‌ها به شمار می‌رود. اما به طور خاص در مورد این بیماری که علت اصلی آن مشکلات خودایمنی و وراثتی است، استرس باعث تشدید ابعاد مخرب بیماری می‌شود. البته استرس تنها عامل تشدید کننده بیماری لک و پیس نیست، بلکه این بیماری در اثر تابش آفتاب و مواجهه با مواد شیمیایی صنعتی نیز تشدید می‌شود.

لک و پیس (ویتیلیگو) یک بیماری پیچیده است که هم ژن‌های معیوب و هم عوامل محیطی در بروز آن نقش دارد. سلول‌های تولید کننده رنگدانه که ملانوسیت نام دارند، در اثر تنش‌های روحی حساسیت بیشتری نسبت به مواد شیمیایی مخرب پیدا می‌کند. افراد مبتلا به بیماری لک و پیس دریافته‌اند که استرس و فشار روحی باعث افزایش تعداد لکه‌های سفید بر روی پوست آن ها می‌شود. 

 

‌علائم بالینی بیماری لک و پیس چیست؟

بیماری لک و پیس (برص) می‌تواند تمامی قسمت‌ های بدن را درگیر نماید. از دست رفتن کامل رنگدانه‌ های پوست می‌تواند باعث به وجود آمدن یک لکه مجزا بر روی پوست شود و یا چندین لکه متعدد را در نقاط مختلف بدن به وجود آورد. لکه‌ها و خال‌ های سفید رنگ کوچک که در اثر این بیماری به وجود می‌آیند را گاهی اوقات با عنوان “لکه‌ های شبیه به کاغذ رنگی” می‌شناسند.

مشخصه‌ های اصلی این بیماری عبارت است از:

• علائم این بیماری بیشتر در قسمت‌ های نمایان بدن (صورت، گردن، پلک‌ها، سوراخ بینی، نوک انگشتان و پنجه پا)، نواحی تاشونده بدن (زیر بغل، بیخ کشاله ران)، نوک پستان‌ها، ناف، لب‌ها و اندام تناسلی ظاهر می‌شود.

• لکه‌ های لک و پیس در محل آسیب‌ دیدگی‌ها و عوارض پوستی (بریدگی‌ها، خراشیدگی‌ها، سوختگی‌ های ناشی از حرارت و نور آفتاب) بیشتر به وجود می‌آید. این خاصیت بیماری لک و پیس (برص) را اصطلاحاً با عنوان پدیده کوبنر می‌شناسند.

• گاهی از اوقات بروز علائم لک و پیس به دنبال تنش‌ های روحی شروع می‌شود.

• در بعضی از موارد، لکه‌های لک و پیس (ویتیلیگو) به صورت چند خال تیره که هاله روشنی در اطراف آن وجود دارد، شروع می‌شود.

• لک و پیس (برص) ممکن است باعث بی‌رنگ شدن موها در قسمت پوست سر، ابروها، مژه‌ها و سطح بدن نیز بشود. موهای سفیدی که در اثر این بیماری به وجود می‌آید را “لکوتریکیا” یا “پلیوزیس” می‌نامند.

• رنگ شبکیه چشم هم ممکن است در اثر این بیماری تغییر کند، اما در رنگ عنبیه تغییری به وجود نمی‌آید.

 

رنگ حاشیه لکه‌ های سفید رنگی که در اثر بیماری لک و پیس به وجود می‌آیند، می‌تواند متغیر و به یکی از حالت‌ های زیر باشد:

• معمولاً رنگ حاشیه لکه‌ها همرنگ با پوست سالم است، اما در بعضی از موارد، رنگ آن روشن‌تر یا تیره‌تر از پوست می‌شود.

• در بعضی از موارد، سایه‌ای متشکل از سه رنگ هاله مانند در اطراف لکه‌ها تشکیل می‌شود که به آن اصطلاحاً لک و پیس (ویتیلیگو) سه‌رنگی یا تری‌ کروم گفته می‌شود. در موارد بسیار نادری هم ممکن است این سایه از ۴ رنگ (سفید، قهوه‌ای روشن، قهوه‌ای تیره و رنگ اصلی پوست) تشکیل شده باشد.

• گاهی از اوقات در اطراف هر یک از لکه‌ های لک و پیس (برص)، یک مرز مشخص به رنگ قرمز آتشی وجود دارد.

شدت علائم بیماری لک و پیس (برص) در افراد مختلف متفاوت است. همچنین هیچ راهکار شناخته شده‌ای برای پیش‌ بینی مقدار رنگدانه‌ای که در هر فرد از دست خواهد رفت و یا سرعت از بین رفتن آن، وجود ندارد.

• علائم لک و پیس در افرادی که رنگ پوست آن ها به طور طبیعی تیره است، مشخص‌ تر و نمایان‌تر می‌باشد.

• بیماری لک و پیس (برص) ممکن است به مدت چند ماه در نقاط مختلف بدن پیشرفت کند و سپس پیشرفت آن متوقف شود.

• ممکن است رنگ بعضی از لکه‌ های ناشی از این بیماری به طور خود به خود تغییر کند و یا به حالت طبیعی بازگردد. مثلاً لکه‌ های قهوه‌ای رنگی در محل فولیکول‌ های مو به وجود می‌آید و یا اندازه کلی لکه‌ های سفید رنگ کوچکتر می‌شود.

• گاهی اوقات ممکن است بعضی از لکه‌ های این بیماری در آینده دوباره شروع به پیشرفت و بزرگ شدن کنند.

• چرخه‌ های متوالی از دست رفتن رنگدانه‌های پوستی و ثابت شدن تغییرات، ممکن است به طور نامحدودی ادامه پیدا کند.

• افرادی که رنگ پوست روشن دارند، معمولاً علائم از دست رفتن رنگدانه‌ های پوست خود را بیشتر در فصل تابستان مشاهده می‌کنند. زیرا در تابستان رنگ طبیعی پوست به خاطر نور خورشید کمی تیره‌تر می‌شود و اختلاف رنگ آن با لکه‌های سفید ناشی از لک و پیس، مشخص‌تر خواهد شد.

• در برخی از موارد این بیماری مشاهده شده است که رنگدانه‌ها در پوست تمام سطح بدن از بین می‌رود.

بیماری لک و پیس چگونه طبقه‌بندی می‌شود؟

بیماری لک و پیس را می‌توان بر اساس عوامل کلینیکی، ژنتیکی، آسیب‌شناختی زیستی (پاتوبیولوژیکی)، شدت فراگیری (اپیدمیولوژی) و ویژگی‌های مولکولی آن طبقه‌بندی نمود.

لک و پیس غیر قطعه‌ای

این حالت از بیماری به صورت متقارن در دو طرف بدن ظاهر می‌شود و توزیع لکه‌های آن در دو طرف یکسان است. علائم آن می‌تواند به صورت پایدار یا غیر پایدار باشد.

لک و پیس قطعه‌ای (سگمنتال)

• در ۹۰ درصد از موارد، به شکل لکه‌ های سفید رنگ مجزا می‌باشد.

• لکه‌ها غالباً مرز نامنظم دارند.

• در افراد جوان بروز می‌کند.

• بعد از سال اول به حالت پایدار و ثابت در می‌آید.

• بر روی پوست حالت موزائیک (با الگوی بلاشکو، درماتومی، فیلوئیدی یا برگی شکل، شطرنجی) به وجود می‌آید.

لک و پیس ترکیبی

در موارد نادری ممکن است ترکیبی از الگوهای غیر قطعه‌ای و قطعه‌ای در یک فرد به وجود بیاید.

لک و پیس طبقه‌بندی نشده

این بیماری در مراحل اولیه بروز آن، هنوز طبقه‌‌بندی نشده است.

بیماری لک و پیس چگونه تشخیص داده می‌شود؟

لک و پیس یک بیماری با قابلیت تشخیص کلینیکی است و برای تشخیص آن به انجام هیچ آزمایشی نیاز نیست. لکه‌ های سفید ناشی از این بیماری را می‌توان در زیر نور لامپ‌ های مخصوص معاینه (لامپ وود یا نور سیاه) با سهولت بیشتری مشاهده کرد.

در بعضی از موارد ممکن است برای تشخیص این بیماری، نمونه‌ برداری از پوست انجام شود. این نمونه‌برداری به ویژه در مراحل اولیه بیماری لک و پیس (برص) و یا در مورد لک و پیس‌های التهابی که واکنش‌ های لنفاوی همراه با آن مشاهده می‌شود، انجام می‌گیرد. در زمان معاینه، سلول‌ های تولید کننده رنگدانه (ملانوسیت‌ها) و رنگدانه‌ های اپیدرمی در محل لکه‌ هایی که در اثر این بیماری به وجود آمده باشند، مشاهده نمی‌شوند.

ممکن است به منظور ارزیابی احتمال وجود سایر بیماری‌ های خود ایمنی یا سندرم‌ های پلی‌گلاندولار، آزمایش‌ های مربوط به خون از قبیل عملکرد تیروئید، مقدار ویتامین B12 و صفحه خود – آنتی بادی نیز انجام شود.

عکس‌ های کلینیکی برای ثبت میزان پیشرفت بیماری لک و پیس (برص) و تحت نظر داشتن وضعیت بیمار، مناسب است. ممکن است از عکس‌ های دیجیتالی سریالی برای پیگیری مراحل این بیماری استفاده شود. شدت پیشرفت این بیماری را می‌توان بر اساس مساحت ناحیه‌ای از پوست که دچار تغییر رنگ شده است، درجه‌بندی و ثبت نمود.

بیماری لک و پیس چگونه درمان می‌شود؟

در حال حاضر درمان‌ های قطعی و رضایت‌بخشی برای بیماری لک و پیس (ویتیلیگو) وجود ندارد. ترمیم و بازسازی رنگدانه‌ های پوستی روشی است که اغلب برای درمان پیسی، پوست صورت و بالا تنه مناسب است و برای قسمت‌ های دیگر بدن از قبیل دست‌ها، پاها و قسمت‌هایی از پوست که موی آن سفید شده است، کارایی چندانی ندارد. معمولاً لکه‌ هایی که به تازگی به وجود آمده باشد در مقایسه با لکه‌ های قدیمی که مدت طولانی بر روی پوست وجود داشته‌اند، پاسخ بهتری نسبت به روش‌ های درمانی نشان می‌دهند.

راهنمایی‌ های کلی

-آسیب‌ دیدگی پوست را به حداقل برسانید.

-لباس‌ های مناسبی برای محافظت از پوست خود بپوشید، زیرا هر گونه جراحتی اعم از بریدگی، خراشیدگی یا ساییدگی پوست می‌تواند منجر به ظهور لکه‌های جدیدی شود.

-با استفاده از آرایش مناسب می‌توان لکه‌ه ای ناشی از لک و پیس (برص) را تا حد زیادی مخفی کرد.

-از پوست خود در برابر آفتاب محافظت کنید.

-در ساعاتی از روز که شدت نور آفتاب به حداکثر مقدار خود می‌رسد، سعی کنید در فضاهای سر پوشیده بمانید. همیشه از لباس‌ های مناسب که تمام سطح پوست شما را می‌پوشاند، استفاده کنید.

-از کرم‌ های ضد آفتاب با خاصیت حفاظتی (SPF) بالاتر از ۵۰ بر روی قسمت‌هایی از پوست که در معرض نور آفتاب قرار می‌گیرد، استفاده کنید.

درمان‌ های موضعی

درمان‌ های موضعی که در حال حاضر برای بیماری لک و پیس (ویتیلیگو) مؤثر هستند، عبارتند از:

کرم‌ های کورتیکواستروئید:

این کرم‌ها را می‌توان به مدت سه ماه برای رفع علائم لک و پیس (برص) بر روی پوست بالاتنه و اندام‌های تحتانی استفاده کرد. دقت کنید که از استروئید های قوی هرگز نباید بر روی قسمت‌ هایی از صورت (به خصوص پلک‌ها)، گردن، زیر بغل و کشاله ران که پوست نازک دارد، استفاده کرد.

بازدارنده‌ های کلسینئورین (کرم پیمکرولیموس و پماد تاکرولیموس):

این محصولات را می‌توان برای درمان علائم لک و پیس در محل پلک‌ها، صورت، گردن، زیر بغل و کشاله ران استفاده کرد.

نور درمانی

نور درمانی به معنی استفاده از تابش‌های ماوراء بنفش (UV) برای درمان عوارض پوستی می‌باشد.

انواع مختلف این روش درمانی عبارت است از:

• استفاده از ماوراء بنفش B با باند پهن یا باند باریک (۳۱۱ نانومتر) برای تمام سطح بدن و یا به صورت موضعی

• استفاده از لیزر اکسیمر (۳۰۸ نانومتر) یا ماوراء بنفش B هدفمند برای لکه‌های کوچک ناشی از لک و پیس (برص)

• نور شیمی درمانی (فوتوکموتراپی) به صورت دهانی، موضعی یا حمام آب

روش نور درمانی

این روش درمانی معمولاً به صورت دو بار در هفته در یک دوره ۳ تا ۴ ماهه انجام می‌شود. اگر بعد از این مدت آثار ترمیم و بازگشت رنگدانه‌ها در پوست مشاهده شود، درمان به مدت یک تا دو سال دیگر ادامه پیدا می‌کند تا وقتی که رنگدانه‌ های پوست به طور کامل ترمیم و بازیابی شود.

عمل جراحی برای درمان لکه‌های پایدار

در این روش، لایه سطحی پوست در محل لکه‌هایی که حالت ثابت و پایدار داشته باشند، از طریق عمل جراحی (تراشیدن، درم ابریژن، سنباده یا لیزر) برداشته می‌شود و به جای آن پوستی با رنگ طبیعی که از قسمت دیگری از بدن برداشته شده است، پیوند زده می‌شود.

رنگ‌زدایی

در روش رنگ‌زدایی، از مونوبنزیل اتر یا هیدروکوئینون برای از بین بردن رنگ پوست در افرادی که پوست تیره دارند و این بیماری در آن ها به حالت پیشرفته رسیده است، استفاده می‌شود.

لیزر درمانی

انواع مختلف لیزرهای کیو سوئیچ از قبیل روبی (۶۹۴ نانومتر)، اکساندرایت (۷۵۵ نانومتر) و ان دی یاگ (۵۳۲ نانومتر و ۱۰۶۴ نانومتر) به تنهایی یا همراه با عوامل رنگ‌زدای موضعی مانند مونوبنزیل اتر یا MMEH به منظور رفع لکه‌های ناشی از این بیماری استفاده می‌شود. این لیزرها با تخریب انتخابی رنگدانه‌ های ملانین و سلول‌ های تولید کننده ملانین، به عنوان عامل رنگ‌زدای پوست عمل می‌کند.

کرایوتراپی

در مواردی که هدف از رنگ‌زدایی، از بین بردن رنگ قسمت کوچکی از پوست باشد، روش کرایوتراپی با نیتروژن مایع از کارایی بالایی برخوردار است. کرایوتراپی روشی است که از نظر اقتصادی مقرون به صرفه بوده و نتایج دائمی و ماندگاری را حاصل می‌کند. این روش در صورتی که توسط پزشک باتجربه انجام شود، کاملاً ساده و راحت خواهد بود و در مدت زمان کوتاهی قابل انجام است. ملانوسیت‌ها یا سلول‌ های تولید کننده ملانین، حساسیت شدیدی نسبت به منجمد شدن به وسیله نیتروژن مایع دارند و بنابراین کرایوتراپی می‌تواند منجر به از بین رفتن رنگ پوست به طور کامل و دائمی شود. بهترین نتایج حاصل از این روش درمانی معمولاً ۴ هفته بعد از انجام عمل مشاهده می‌شود.

ممکن است لازم باشد در قسمت‌ هایی از پوست که بعد از عمل، رنگ آن به طور کامل از بین نمی‌رود، این عمل در چند جلسه به فاصله هر ۴ تا ۶ هفته تکرار شود تا که رنگ پوست به طور کامل محو شود.