عنصر روی ( Zine) را بشناسید
عنصر روی درغذاهای حیوانی به ویژه ماهی فراوانست . ولی در سبزی ها و میوه ها نیز عنصر روی فراوان است . معمولا روزانه ۱۰ تا ۱۵ میلی گرم عنصر روی با غذا وارد بدن می شود که ۵ میلی گرم آن جذب خواهد شد . افراط در مصرف غلات و حبوبات و کلسیم به علت اینکه ترکیب غامضی با عنصر روی ایجاد می کنند باعث کاهش جذب روی می شوند . به طور متوسط شبانه روز بدن انسان به ازاء هر کیلوگرم وزن بدن ۰/۳ میلی گرم عنصر روی احتیاج دارد .
اهمیت عنصر روی
۱-دربدن انسان بالغ و سالم مجموعا ۲ تا ۳ گرم عنصر روی وجود دارد . در غده پروستات طبیعی انسان به ازای هر کیلوگرم وزن غده ۸۶۰ میکروگرم روی ، در کبد ، استخوان ، عضلات ، لوزالمعده ، در قرنیه و شبکیه چشم ، روی فراوانست .
۲- گلبول های قرمز و سفید در حال طبیعی حاوی مقداری عنصر روی هستند ، ولی مقدار روی در گلبولهای سفید چندین برابر مقدار گلبول های قرمز است .
عنصر روی در گلبولهای قرمز به آنزیم کربنیک انیدراز بسته شده و در گلبولهای سفید با لکالین فسفاتاز بسته شده و در سرم خون با پروتئین بسته شده است .
۳- روی در ساختمان بسیاری از آنزیم های بدن انسان شرکت می نماید که مهمترین آنها آنزیم کربنیک انیدراز می باشد . این آنزیم به کمک روی در ساختمان گلبولهای قرمز انسان گاز کربنیک را جابجا می کند .
۴- روی در ساختمان زهر جانوران گزنده بکار رفته و هر قدر مقدار روی بیشتر باشد سمیت زهر بیشتر است .
۵- در طب دیم برای التیام زخم ها و ضد عفونی آنها از روغن عقرب برای پانسمان استفاده می کردند که بسیار مفید و موثر بود و احتیاجی به بخیه کردن نداشت . این زخم ها بدون چرک کردن و به سرعت جوش می خورد . چنین اثر عالی روغن عقرب را مربوط به روی موجود در روغن عقرب می دانند ، زیرا که روی لااقل دو خاصیت مهم دارد . اول اینکه خاصیت ضد عفونی کننده داشته مانع از چرکین شدن زخم ها می شود . دوم اینکه خاصیت التیام دهنده دارد و لذا بزودی زخم ها را مرمت نموده بهبود می بخشد .
مسمومیت با عنصر روی
۱-کارگرانی که در کارخانه ریخته گری برنج کار میکنند در نتیجه استنشاق بخار اکسید روی (به غلظت ۱۵ میلی گرم در متر مکعب) مسموم خواهند شد . به گزارش آسان طب علایم مسمومیت با روی عبارتست از استفراغ ، تب سرد ، عرق زیاد ، احساس خستگی ، درد مفاصل و سرعت نبض .
۲- افراد عادی چنانچه غذا را در ظرف های گالوانیزه مدت ها نگهداری نموده و سپس مصرف نمایند ممکنست دچار مسمومیت با روی ( استفراغ دردهای شکمی – اسهال و تب ) گردند.
عنصر روی یا zn یکی از عناصر جدول مندلیف است که بسیار هم پر اهمیت است. این عنصر گاهی باعث مسمومیت می شود. برخی مواد غذایی دارای روی هستند که برای سلامتی فواید زیادی دارند. هم گلبول های سفید و هم گلبول های قرمز بدن روی دارند.
نقش روی در حفظ سلامتی
۱- تقویت سیستم ایمنی: کمبود شدید روی عملکرد ایمنی را مختل میکند. حتی درجاتی از کمبود متوسط و خفیف روی عملکرد ماکروفاژها و نوتروفیلها و فعالیت سلولهای کشنده را تحت تأثیر قرار میدهد. مکملیاری روی در این افراد باعث بهبود پاسخهای ایمنی گردیده است.
۲- بهبود زخمها: روی باعث انسجام غشاهای موکوسی و پوست میشود. بیماران مبتلا به زخمهای پا، سطوح سرمی پایین و متابولیسم غیرطبیعی روی دارند. برخی از مطالعات مصرف مکملهای سولفات روی را در بهبود زخمها پیشنهاد کردهاند.
۳- بهبود اسهال: اسهال حاد با نرخ بالای میرایی کودکان در کشورهای در حال توسعه در ارتباط میباشد. کمبود روی احتمالاً از طریق افزایش ابتلا به عفونتها منجر به اسهال به ویژه در کودکان میشود. استفاده از منابع غذایی و حتی مکملهای روی در کودکان مورد تاکید قرار گرفته است.
۴- تخفیف سرماخوردگی: محققان بر این باورند که روی میتواند شدت علائم و مدت ابتلا به سرماخوردگی را کاهش دهد. استفاده از روی چه به صورت شربت یا اسپری ظرف ۲۴ ساعت پس از بروز علائم سرماخوردگی در افراد سالم میتواند در تخفیف علائم سرماخوردگی موثر باشد.
نقش روی در سلامت پوست و مو و جلوگیری از ریزش مو و بهبود آکنه در نوجوانان و تقویت باروری و بارداری نیز مهم است
۵- جلوگیری از دژنراسیون ماکولار (بیماری تحلیل برنده شبکیه چشم): محققان بر این باورند که روی و سایر آنتیاکسیدانها میتوانند نقش پیشگیریکننده از بروز دژنراسیون وابسته به سن و کاهش بینایی از طریق پیشگیری از آسیب سلولی شبکیه داشته باشند.
۶- حفظ سلامت پوست و مو: نقش روی در سلامت پوست و مو و جلوگیری از ریزش مو و بهبود آکنه در نوجوانان وتقویت باروری و بارداری نیز مهم است.
۷- کاهش شیوع کم خونی: بر اساس آمار حدود ۵۰ درصد کمخونی شایع در جامعه، حاصل کمبود تلفیقی دو عنصر آهن و روی است. متأسفانه گندم مورد استفاده برای تهیه نان و نیز سایر محصولات کشاورزی در کشور تامین کننده روی مورد نیاز نیست. کمبود روی خاکهای کشاورزی، آبیاری با آبهای کربناته و عدم استفاده از کودهای حاوی روی میتواند از دلایل کمبود روی در کشور باشد.
عوامل موثر بر جذب روی
میزان جذب روی بسته به وضعیت روی فرد از ۱۵ تا ۴۰ درصد متغیر است. جذب روی در افراد مبتلا به کمبود روی، در دوران بارداری و شیردهی افزایش مییابد.
روی موجود در شیر مادر مانند آهن در مقایسه با شیر گاو از قابلیت جذب بالاتری برخوردار است، اما برخی عوامل غذایی از جمله فیبر و فیتات باعث کاهش جذب آن میشود. در صورتی که مقدار کمی پروتئین حیوانی در وعده غذایی وجود داشته باشد، جذب روی از غذاهای حاوی فیتات افزایش مییابد.
دریافت بالای آهن و کلسیم نیز جذب روی را کاهش میدهد.
به طور کلی قابلیت جذب روی از منابع حیوانی بیشتر از منابع گیاهی است. به عنوان مثال قابلیت جذب روی از گوشت ۴ برابر غلات است.
منابع غذایی روی
روی در تمام مواد غذایی حیوانی و گیاهی که منبع خوب پروتئین هستند، وجود دارد. غنیترین و آمادهترین شکل قابلدسترس در منابع حیوانی نظیر جگر و انواع گوشتها به ویژه گوشت قرمز میباشد (گوشت مرغ و ماهی هم حاوی روی هستند، اما میزان روی در گوشت قرمز بیشتر است). شیر، تخممرغ، حبوبات مانند لوبیا و عدس، غلات سبوسدار و انواع مغزها مانند بادامزمینی، گردو، بادام و فندق، نیز جزء منابع خوب روی به حساب میآیند.
