اصل تقویت مثبت در تربیت کودکان

اصل تقویت مثبت در تربیت کودکان

اگر در یک اصل به نام اصل تقویت ، یک طرف قضیه محرک و طرف دیگر پاسخ این قضیه باشد، رابطه بین محرک و پاسخ زمانی تقویت می‌شود که وارد عمل شود و حالت خوشایند به دنبال آورد. اگر این واسطه خوشایند به دنبال نیاید رابطه تضعیف خواهد شد. ثراندایک این قانون را تحت عنوان اثر پاداش تحلیل می‌کند. ثراندایک اولین آزمایشاتش را روی حیوانات انجام داد. کار او بسیار ساده بود ، بدین ترتیب که گربه‌های گرسنه را در جعبه‌هایی نگه می‌داشت و مقداری غذا در بیرون از جعبه می‌گذاشت ، جعبه‌ها طوری ساخته شده بودند که با یک عمل مکانیکی باز می‌شدند.

در یکی از جعبه‌ها گربه می‌بایستی اهرامی را فشار می‌داد، در جعبه دیگر می‌بایستی حلقه یک طناب را می‌کشید و همینطور جعبه‌های دیگر که هر یک به نحوی باز می‌شد. در هر جعبه ، سرعت یادگیری عبارت بود از زمان صرف شده برای خروج گربه از آن ، ثراندایک با در نظر گرفتن گربه‌های مورد آزمایش خود ، به این نتیجه رسید که یادگیری آنها بسیار مکانیکی است و کمتر نشانه‌ای از هوش و استدلال در بردارد. وقتی حیوان در حال یادگیری پاسخ است خطاهای زیادی مرتکب می‌شود اما این خطاها نه به حافظه سپرده می‌شوند و نه تکرار می‌شوند . هر اندازه یک خطا بیشتر تکرار شود به همان اندازه کمتر شانس خواهد داشت که دوباره ظاهر شود. ثراندایک از نقش عامل دیگری نیز کمک گرفته و آن اثر پاداش است.

او معتقد بود وقتی ارتباط A-B برقرار می‌شود و گربه به غذا دست می‌یابد، اثر غذا (پاداش) این است که ارتباط A-B را تقویت می‌کند. وقتی گریه حلقه طناب را می‌کشد، غذا به دنبال می‌آید. این کار گربه را بیشتر آماده می‌کند تا حلقه را دوباره بکشد یا آن را زودتر بکشد. از طرف دیگر اگر ارتباط A-C برقرار شد، پاداش وجود نخواهد داشت و ارتباط تقویت نخواهد شد. بنابراین ، با تکرار تلاشها A-B محکم‌تر می‌شود. قانون اثر ثراندیک می‌گوید: رابطه محرک – پاسخ زمانی تقویت می‌شود که وارد عمل شود و حالت خوشایند به دنبال آورد و اگر این رابطه حالت خوشایند به دنبال نیاورد تضعیف خواهد شد.

یادگیری مورد مطالعه ثراندایک که روی گربه‌ها انجام گرفته است، اصطلاحا شرطی کردن از نوع پاسخ نامیده می‌شود. زیرا در این روش ، بر انتخاب یک پاسخ معین از میان پاسخهای متعدد ممکن تاکید می‌شود. یعنی ، وقتی گربه در جعبه گذاشته می‌شود، در موقعیتی قرار می‌گیرد که پاسخهای متعددی به آن می‌دهد. مثلا این طرف و آن طرف را بو می‌کند، به در و دیوار چنگ می‌زند، طناب را می‌کشد و در میان این پاسخهای متعدد تنها یک پاسخ معین ، مثلا کشیدن حلقه طناب ، مورد تاکید قرار می‌گیرد. البته یکی دیگر از دلایل خوب انتخاب این نام ، عبارت از نقش مهمی است که تقویت در شرطی کردن از نوع پاسخ دارد.

منظور از تقویت همان رویدادی است که بلافاصله پس از پاسخ حضور می‌یابد تا احتمال تکرار آن را ، زمانی که آزمودنی در همان موقعیت قرار می‌گیرد، افزایش دهد. وقتی احتمال تکرار پاسخ افزایش می‌یابد مفهومش این است که آن پاسخ در حال آموخته شدن است، مثلا در آزمایشهای ثراندایک ، ارائه غذا ، پس از کشیده شدن حلقه طناب ، تقویت نامیده می‌شود. خود غذا را تقویت کننده می‌نامند. تقویت کننده‌های مختلفی وجود دارد که در زیر به برخی از آنها اشاره می‌کنیم.

تقویت کننده‌های مثبت و منفی

تقویت کننده‌های مثبت با حضور خود احتمال ظهور پاسخ را افزایش می‌دهند، مثلا غذا و تائید استاد جزء تقویت کننده‌های مثبت به حساب می‌آیند. تقویت کننده‌های منفی با عدم حضور خود احتمال ظهور یک رفتار را افزایش می‌دهند. مثلا دانشجو معمولا از امتحان و از اینکه مبادا نمره نیاورد ترس دارد بنابراین ، خوب درس می‌خوانند تا ترس نداشته باشد. در اینجا ترس تقویت کننده منفی نامیده می‌شود. زیرا عدم حضور آن موجب می‌شود که احتمال تکرار رفتار پیش از آن ، یعنی درس خواندن ، افزایش یابد. هر اندازه یک تقویت کننده قویتر باشد به همان اندازه یادگیری آن سریعتر خواهد بود. مثلا دانشجو درسهای ۳ یا ۴ واحدی را بهتر و سریعتر از درسهای ۱ یا ۲ واحدی یاد می‌گیرند.

تقویت کننده‌های اولیه و ثانویه

تقویت کننده‌های اولیه آنهایی هستند که نیازهای زیستی حیوان را برآورده می‌کنند. مثلا آب ، هوا ، غذا ، حرارت مناسب ( تقویت کننده‌های مثبت) درد و ترس (تقویت کننده‌های منفی) ، تقویت کننده‌های اولیه به حساب می‌آیند. تقویت کننده‌های ثانویه آنهایی هستند که در اثر همراه شدن با تقویت کننده‌های اولیه ، خاصیت تقویت کنندگی پیدا می‌کنند به همین دلیل آنها را تقویت کننده‌های شرطی نیز می‌نامند. به عنوان مثال ، پول (تقویت کننده ثانویه) می‌تواند به غذا (تقویت کننده اولیه) تبدیل شود پول ، توجه ، تایید اجتماعی ، همه تقویت کننده‌های شرطی است.

ارزش عملی تقویت کننده ثانویه این است که می‌توان آن را بلافاصله و به محض آنکه حرکت مورد نظر انجام گر فت ارائه کرد. رمز شکل دادن رفتار در این است که باید اولین قسمت از حرکت حیوان ، که درجه درست انجام می‌گیرد، بلافاصله تقویت شود. پس از آنکه این قسمت کاملا تثبیت شد باید کوچکترین حرکت اضافی دیگری از حیوان سر می‌زد و او را به هدف نزدیکتر می‌کند تقویت شود و همینطور این کار ادامه یابد. برای اثر بخش بودن این عملیات باید مهارت داشت و آزمایشگر زبردست به طریقی معجزه آسا رفتار حیوان را دستکاری می‌کند.

طرحهای جدیدی از آن را در عرض چند دقیقه ظاهر می‌سازد یا آن را با رفتار دیگری که همان سرعت را دارد، به کمک خاموشی ، جایگزین می‌کند. آزمایشگر تازه کار نیز ، اگر با دقت کار کند و حوصله به خرج بدهد، می‌تواند شاهد نتایج شگفت‌آوری باشد که با بکارگیری تقویت کنند ثانویه بدست می‌آید. او باید در ذهن خود تقویت کننده ثانویه را از تقویت کننده اولیه که همچنان لازم است و تقویت کننده ثانویه بدون آن اثر خود را از دست خواهد داد، متمایز کند، اما انجام دادن سریع این کار بسیار دشوار است.

اصل تقویت مثبت برای کودکان

برای اینکه رفتاری در کودک تقویت شود یا دوام یابد باید ترتیبی بدهید که پس از اینکه کودک هر بار رفتار مورد نظر را انجام داد پاداشی به او داده شود. به بیان دیگر هر رفتار مطلوب کودک نتیجه خوشایندی برایش به دنبال داشته باشد. مساله اساسی برای پدران و مادران و معلمان این است که برنامه‌هایی ترتیب دهند تا یادگیری مطالب تازه نتیجه‌ای خوشایند یا فایده‌ای مستقیم برای دانش آموزان داشته باشد. باید توجه داشت که استفاده از تقویت کننده به عنوان پاداش برای فرد جالب باشد و تقویت کننده رفتار وی شود.

انواع تقویت کننده برای کودکان و نوجوانان

تقویت کننده‌ها می‌توانند متفاوت باشند. برای نمونه برای کودکان و نوجوانان تقویت کننده‌های مادی از قبیل انواع شیرینی ، خوراکی مورد علاقه ، پول ، پاداش ، نمره خوب در کلاس و یا جایزه‌های گوناگون می‌تواند باشد. تقویت کننده‌های غیرمادی از قبیل لبخند زدن ، دست زدن به روی شانه ، گفتن جملات خیلی عالی ، چه بچه خوبی هستی! من به وجود تو افتخار می‌کنم مثالهایی برای تقویت کننده‌های غیرمادی هستند. تقویت باید پس از انجام یک کار یا رفتار خوب مورد استفاده قرار گیرد.

در انسانها یک خصیصه ذاتی وجود دارد که طبق آن افراد یا کسانی که رفتار محبت آمیز دارند با محبت و نسبت به کسانی که رفتار خصمانه دارند با پرخاشگری رفتار می‌کنند. فردی که مرتبا تقویت می‌شود به همه افراد رفتار محبت‌‌آمیز نشان خواهد داد و فردی که زیاد تنبیه می‌شود نسبت به همه رفتار پرخاشگرانه خواهد داشت. وقتی فرزندمان دچار بیماری جسمی می‌شود انواع مراقبت و درمان را انجام می‌دهیم تا بهبود یابد اما در همین حال با انواع رفتارها مثل تنبیه بی‌مورد ، ناسزا و تحقیر نه تنها مشکلاتشان را رفع نمی‌کنیم بلکه با دست خویش مشکلاتشان را زیاد می‌کنیم و از آنان شخصیتهای ناسالم می‌سازیم.

در تربیت فرزندان از تشویق نیز استفاده کنید چون کودکانی که به خاطر انجام کارهای خوب و رفتارهای مناسب مورد تشویق قرار می‌گیرند در بزرگسالی افرادی مطمئن و باکفایت و شاداب و موفق خواهند بود. برای اینکه کودک خردسال معنی کلمه نه را به عنوان بازدارنده درک کند همراه کردن تنبیه ملایمی با این کلمه ضروری است. مثلا وقتی که کودک به طرف چیزی باارزش یا خطرناک دست درازی کند نه با صدای بلند روی دست با ملایمت سبب می‌شود که ارتباطی میان کلمه نه و آن تنبیه ملایم در ذهن کودک برقرار شود و در آینده تنها گفتن نه برای دست زدن به چیزهایی که نمی‌خواهیم او به آنها دست بزند کافی باشد.

روش های رفتارگرایی محض به تنهایی برای تغییر رفتار کودکان کافی نیستند و حتما باید ملاحظات انگیزشی و .. را نیز در تغییر رفتار کودکان در نظر گرفت. با این حال در این مقاله اشاره مختصری بر این روش های رفتاری و چگونگی استفاده از انها شده است.

هدف از تقویت کننده کمک به افزایش انجام رفتارهایی است که در پی محرک های خاص باعث ایجاد این واکنش ها می شوند.

زمانی که افراد در مورد تقویت کننده فکر می کنند بلافاصله به یاد پاولف می افتند. پاولوف و اسکینر رفتارها را مطالعه کرده اند و به نوع خاصی از رفتاری که به وجود می آید اشاره دارند.

تقویت کننده های مثبت و منفی

دو نوع تقویت کننده وجود دارد. اولین تقویت کننده تقویت کننده های مثبت هستند، این نوع از تقویت کننده می تواند ابزای برای تغییر رفتار در کودکان باشد. کاربرد آن به صورت استفاده از آیتم های تشویق کننده (مانند بازی کردن با گوشی موبایل بعد از تمام کردن تکالیف مدرسه) می باشد، بنابراین فرد برای تمام کردن وظیفه اش انگیزه پیدا می کند.

در آینده والدین می توانند این تقویت کننده را دور زده و به صورت بالقوه کودک بدون نظارت والدین به صورت اتوماتیک به خودش می گوید، «اگر من این کار را انجام بدهم می توانم با گوشی بازی کنم.»

به هر حال اگر آنها بلافاصله به سراغ گوشی بروند و تکالیفشان را فراموش کنند می توان از تقویت کننده های منفی استفاده کرد، تقویت کننده های منفی نوع دوم تقویت کننده ها هستند.

تقویت کننده های منفی به صورت حذف برخی از ایتم صورت می گیرد، مانند گوشی یا کامپیوتر، در نتیجه کودک می داند که باید تکالیفش را قبل از اینکه از لوازم الکترونیک استفاده کند، انجام دهد.

فرایند هر دو نوع تقویت کننده های مثبت و منفی برای تغییر رفتار کودکان کاربردی و مفید می باشند.

محروم سازی چیست؟

اگر شما می خواهید که رفتار کودکتان را تغییر دهید، باید به این مسئله توجه داشته باشید قبل از برخی از رفتارها کودک باید از چه چیزهایی محروم شود. محروم سازی سوال پرسیدن؟ یا محروم سازی درخواست چیزی؟ اگر شما می خواهید که کودکان راحتتر باشد و چیزهایی را از شما درخواست کند. برای مثال اگر کودک بعد از اینکه بیرون از خانه بازی کرد آب بخواهد، اگر مادر به او بگوید نه، کودک دوباره این درخواست را تکرار نمی کند و این رفتار دوباره اتفاق نمی افتد.

به هر حال، اگر مادر به درخواست او پاسخ مثبت بدهد کودک دوباره این درخواست را تکرار می کند، کودک با تقویت کننده های منفی روبرو می شود. به هر حال، مادر باید رفتار کودک را تقویت کند و نه خود شخص را.

در مثال بالا مهم است که توجه داشته باشید که رفتار کودک تقویت شد و نه خود کودک. این کار اشتباه است که «کودک با دادن آب به او رفتارش تقویت شود» زیرا چیزی که تقویت شده است درخواست او نبوده است. زمانی که سعی ما بر این است که رفتار کودک را تغییر دهیم، مهم است که رفتارش تقویت شود نه اینکه خود کودک تغییر کند. اگر رفتارشان تقویت شود آنها احساس می کنند که دوست داشتتنی و پذیرفته هستند.

سیستم پاداش دهی

در سیستم مدارس، بخصوص در آمریکا در جایی که این کار به خوبی انجام می شود، تقویت کننده های مثبت می توانند به دانش آموزان کمک کنند که برای اینکه پاسخ های صحیح بدهند تلاش کنند. اگر معلم در رابطه با کلمات مرتبط با تصویر با دانش آموزان کار می کند، و دانش آموز بتواند تنها به دو تا از سوالات از ده سوال پاسخ صحیح دهد، سپس برای اینکه بتواند جواب های صحیح بیشتری بدهد پاداش دریافت می کند.

سیستم پاداش دهی می تواند متفاوت باشد، برای مثال، سیستم پاداش دهی می تواند به صورت دادن چیزی یا برچسبی به کودک باشد. کودک برای هر جواب صحیحی چیز خاصی دریافت می کند. پاداش می تواند به صورت پول باشد و زمانی که کودک به اندازه کافی پول جمع کرد می تواند برای خودش یک مداد بخرد. بر اساس این سیستم پاداش دهی دانش اموز باید به لحاظ نظری به سوالات بیشتری پاسخ صحیح بدهد.

اولین روزی که این سیستم اجرا می شود ممکن است دانش آموز از ده سوال به شش سوال پاسخ صحیح بدهد، و در دومین روز او به هشت تا از ده سوال پاسخ صحیح بدهد. و در سومین روز ممکن است حتی دانش اموز به همه سوالات پاسخ صحیح بدهد.

پاسخ های صحیح دانش اموز به دلیل تقویت کننده های مثبتی است که او دریافت کرده است. پاداشی که دانش آموز دریافت می کند به او کمک می کند که پاسخ های صحیح بدهد. قبل از هر سیستم پاداش دهی جدیدی دانش اموز به تصویر اشاره می کند و پاسخ اشتباه می دهد. این دانش اموز سعی نمی کند و رفتار های ناشی از تقویت کننده هایی که به او اعطا شده است دانش اموز تمایل بیشتری برای اینکه وظیفه اش را به درستی انجام دهد را دارا می باشد، در نتیجه دانش اموز می تواند برای رفتارش پاداش دریافت کند و یا اینکه پاداش او به صورت استراحت کردن باشد.

آیا پاداش دهی بهتر از تنبیهات منفی است؟

«تقویت کننده های مثبت مهم ترین و کاربردی ترین اصل در ایجاد رفتار می باشند»

کوپر، هرون و هوارد

بسیاری از متخصصان حرفه در زمینه ی روانشناسی به والدین توصیه می کنند که رفتارهای بد کودکان را نادیده بگیرند و به جای آن به رفتار های خوب کودک پاداش داده شود. اگر تقویت کننده ها بتوانند رفتارهای بد کودک را محدود سازند و به قالب سازی رفتارهای خوب کمک کنند، توجه کردن به رفتارهای بد هیچ سودی ندارد، و به وسیله ی بی توجهی می توان رفتار بد را متوقف کرد. همچنان گفتن این کار راحتتر از انجام ان است، رفتارهای منفی می توانند نسبتا اذیت کننده باشند.

ممکن است بسیاری از والدین نتوانند رفتارهای بد کودک را نادیده بگیرند و ممکن است سعی کنند تا رفتار بد کودکشان را اصلاح کنند. بهتر است رفتارهای منفی را تا انجا که می شود نادیده بگیرید و رفتارهای مثبت را به روش های مختلف پاداش دهید.

آیا تقویت کننده های مثبت بدون در نظر گرفتن سن کودک موثر هستند؟

تقویت کننده های مثبت تنها در برخی از سنین کارامد هستند. یادگیری کودکان هشت ساله با توجه به بازخوردهای مثبت می باشد (که می تواند به صورت تقویت کننده ی یک رفتار باشد) و زمانی که از تقویت کننده ها و بازخوردهای منفی استفاده می شود کودکان در این گروه سنی معمولا عصبی می شوند.

در حالیکه کودکان دوازده ساله می توانند بازخوردهای منفی را دریافت کنند و از طریق اشتباهاتشان یادبگیرند. همچنین بخش خاصی در مغز وجود دارد که واکنش شدیدی نسبت به بازخوردهای مثبت دارند و این بازخوردها از طریق غدد گانگیون پاسخ دریافت می کند. این غده در قمست خارجی قشر مخ قرار دارد. بخشی از مغز که به فعالیت های دیگر در همه ی گروه های سنی مربوط می شود.

نتیجه گیری

در پایان تقویت کننده ها و بازخوردهای مثبت تاثیر بیشتری نسبت به بازخوردهای منفیی دارند، ولی این مسئله بستگی به فرد دارد و بستگی به عکس العملی دارد که فرد نسبت به تقویت کننده های مثبت و منفی دارد که چه رفتار خاصی را از خود نشان دهند.

«تقویت کننده ها باعث بهتر شدن رفتار می شوند، در حالی که انتقاد می تواند باعث تثبیت رفتار عدم تغییر آن شود.»

پاسخ ترک

Please enter your comment!
Please enter your name here

+ 84 = 92