
واریس، از تشخیص تا درمان
نی نی تایم: ترومبوز ورید عمقی که در شکل کلی خود در سطح جامعه به عنوان واریس شناخته می شود، در واقع لخته خونی است که معمولا در سیاهرگ های ساق پا شکل می گیرد. سالانه تقریبا نهصد هزار مرد و زن آمریکایی به آن مبتلا می شوند و بیشتر از صد هزار نفر از آنها در اثر این بیماری جان می سپارند. شاید خطرناک بودن مشکلی در یک سیاهرگ در پا عجیب باشد، اما خطر آنجاست که قسمتی از این لخته می تواند جدا شود و در سیستم گردش خون حرکت کند و می تواند به ریه بچسبد یا مسیر گردش خون در رگ ها را مسدود کند و باعث بروز اختلال یا نقص عضو یا مرگ شود. با این مطلب همراه باشید تا با این عارضه و روش های درمانی آن بیشتر آشنا شوید.
علائم
یکی از علائم این بیماری ورم کردن پاها در قسمت زیر زانو است. همچنین محل لخته ممکن است قرمز و دردناک باشد. اما این علائم همیشگی نیست و تقریبا نیمی از افرادی که به ترومبوز ورید عمقی مبتلا می شوند هیچ علامت مشخص و هشداردهنده ای را مشاهده نمی کنند.
انسداد جریان خون در ریه
همانطور که گفته شد لخته خون می تواند به سمت ریه حرکت کند و باعث اشکال در عدم تامین خون در ریه شود. این مسئله می تواند باعث ایجاد اختلال در تنفس، افت فشار خون، غش کردن و سنکوپ، افزایش ضربان قلب، درد در قفسه سینه و سرفه های همراه با خون شود. اگر هر یک از این مشکلات برای شما به وجود آمد خیلی سریع با اورژانس تماس بگیرید.
علل
هر موردی که به دیواره داخلی رگ ها آسیب برساند می تواند باعث این عارضه شود، مانند عمل های جراحی، زخم یا ضعف در سیستم ایمنی. اگر خون غلیظ باشد و گردش خون کند شود، احتمال ایجاد لخته بیشتر است، مخصوصا در رگ هایی که از قبل آسیب دیده باشند. برخی از اختلالات ژنتیکی خاص یا بالا بودن استروژن خون نیز، می تواند احتمال تشکیل لخته خون را بالا ببرد.

چه افرادی در معرض ابتلا هستند؟
برخی از افرادی که بیشتر در معرض ابتلا قرار می گیرند عبارتند از:
بیماران سرطانی
افراد با سابقه جراحی
زخم بستر گسترده
افراد مسن
سابقه سیگار کشیدن
داشتن اضافه وزن یا چاقی
نشستن به مدت طولانی مثلا در یک سفر هوایی طولانی
دوران بارداری مهم است
در دوران بارداری و حدود ۴ تا ۶ هفته پس از زایمان، زنان بیشتر در معرض ابتلا به ترومبوز ورید عمقی قرار می گیرند. در این زمان سطح استروژن خون آنها بالاتر است و احتمال تشکیل لخته افزایش می یابد. افزایش حجم رحم نیز می تواند باعث کند شدن جریان خون شود. در ضمن برخی بیماری های خونی خاص نیز احتمال ابتلا به این مشکل را بیشتر می کند.
هورمون درمانی
قرص های جلوگیری از بارداری و برخی از درمان های مورد استفاده برای پیشگیری از یائسگی زودرس نیز مانند بارداری می توانند سطح استروژن خون در زنان و در نتیجه احتمال ابتلا به ترومبوز ورید عمقی را افزایش دهند.
نشستن به مدت طولانی سفر به مکان های جدید و دوردست بسیار هیجان انگیز است! اما نشستن طولانی مدت روی صندلی در پروازهای طولانی و بین المللی چندان جالب و سالم به نظر نمی رسد. تحقیقات نشان می دهد که در سفرهایی که بیشتر از چهار ساعت در مسیر باشید، خطر ابتلا به این عارضه تا دو برابر افزایش می یابد. فرقی نمی کند که با هواپیما، قطار، اتوبوس یا ماشین سفر کنید، نشستن طولانی مدت می تواند باعث کند شدن جریان خون شود. حتی در مورد کارمندانی که ساعت ها پشت میزشان می نشینند هم احتمال ابتلا چند برابر دیگران است.
تشخیص
برای تشخیص علائم این بیماری باید حتما به پزشک مراجعه کرد. پزشک راجع به سابقه دارویی و روش های درمانی شما، سوابق بیماری های خانوادگی و مسائلی که ممکن است احتمال ابتلا به این عارضه را افزایش دهند سؤال می پرسد. استفاده از امواج فراصوتی و مثلا گونه ای از سونوگرافی روش رایج برای تایید ابتلا به ترومبوز است. در این روش از امواج فراصوتی برای دیدن جریان خون و تشخیص لخته در آن استفاده می شود. ممکن است به آزمایش ها و شیوه های دیگری مانند d dimer نیاز شود.
داروهای رقیق کننده خون
داروهای معروف به ضدانعقاد خون رایج ترین روش درمان ترومبوز وریدهای عمقی هستند. با وجودی که این داروها مشهور به رقیق کننده خون هستند، اما واقعا خون را رقیق نمی کنند، بلکه باعث می شوند خون کمتر چسبنده باشد تا از تشکیل لخته خون جلوگیری کند. این داروها نمی توانند لخته هایی که قبلا نشکیل شده را از بین ببرند، ولی می توانند باعث شوند که بدن به مرور زمان آنها را حل کند. این داروها می توانند به صورت قرص یا فرم تزریقی تجویز شود.
عوارض جانبی داروهای رقیق کننده
افرادی که از این داروها استفاده می کنند ممکن است دچار لکه های کبودی در مناطق مختلف بدن شوند یا راحت تر از معمول شروع خونریزی داشته باشند. هنگام استفاده از این داروها، بدن نیاز به مراقبت های تغذیه ای خاص دارد و ممکن است نیاز باشد که به صورت منظم آزمایش خون انجام شود. داروهای جدیدتر باعث می شود تا در صورت بروز سانحه، خونریزی شما به سختی قطع شود، بنابراین اگر از یک زخم کوچک دچار خونریزی زیاد می شوید به پزشک خود اطلاع دهید.

خونریزی داخلی
رقیق کننده های خون همچنین می توانند احتمال خونریزی داخلی را نیز افزایش دهند، یعنی در جایی که شما نمی توانید آن را ببینید. خونریزی معده می تواند باعث درد، استفراغی که قرمز یا شبیه دانه های قهوه است و مدفوع به رنگ قرمز یا سیاه شود. خونریزی مغزی نیز می تواند باعث بروز سردردهای بسیار شدید، اختلال در دید، حرکات غیرطبیعی و عدم هشیاری و گیجی شود. اگر هر کدام از این علائم را مشاهده کردید با اورژانس تماس بگیرید.
جوراب های آنتی ترومبوز
این جوراب های مخصوص با وارد کردن فشار ملایم به ساق پا به حرکت خون در رگ ها کمک می کنند. همچنین از تشکیل لخته جلوگیری می کنند و باعث کاهش درد در محل لخته های قبلی می شوند. از این جوراب ها می توان بدون نیاز به نسخه پزشک استفاده کرد، اما برای تهیه نوعی از آنها که فشار بیشتری به ساق پا وارد می کنند، نسخه پزشک لازم است. برای تأثیر مناسب باید همیشه حتی هنگامی که در خانه هستید آنها را بپوشید.
توصیه ها
فیلتر وناکاوا
اگر به هر دلیلی نمی توانید از داروهای رقیق کننده خون استفاده کنید یا اینکه این داروها برای شما مؤثر واقع نمی شوند، احتمالا پزشک شما به شما پیشنهاد می دهد که در بزرگترین سیاهرگ خود فیلتری به نام وناکاوا کار بگذارید. این فیلتر جلوی لخته های خون را می گیرد و از ورود آنها به قلب و ریه های شما جلوگیری می کند. این فیلتر از تشکیل لخته های جدید جلوگیری نمی کند و باعث درمان آنها نیز نمی شود، اما می تواند مانعی برای آمبولی ریه باشد.
لخته ها
روش های درمانی که باعث از بین رفتن لخته ها می شوند به روش های ترومبولتیک (خردکننده لخته) معروفند. این روش ها ممکن است باعث خونریزی ناگهانی و شدید شوند، بنابراین فقط در مواقع اورژانسی از این روش ها استفاده می شود. به طور مثال هنگامی که لخته ای در ریه خطر مرگ را به همراه داشته باشد، این درمان در بیمارستان و به صورت تزریق وریدی انجام می شود.
بالا نگه داشتن پاها
در صورت امکان، هنگامی که در حالت نشسته قرار دارید پاها را بالاتر از سطح زمین و در حالت استراحت قرار دهید. این کار به آسان شدن حرکت خون در رگ به سمت قلب کمک می کند. همچنین از تورم و ایجاد ناراحتی در ساق مبتلا به ترومبوز پیشگیری می کند.
عوارض طولانی مدت
هنگامی که لخته خون از بین می رود، ممکن است هنوز عوارضی از ترومبوز مانند تورم یا تغییر رنگ پوست در مکان لخته شما را آزار دهد. این علائم که به سندروم پست ترومبیک معروف است، گاهی تا یک سال پس از درمان نیز می تواند ادامه داشته باشد.
نکته های مسافرتی
هنگامی که در یک مسافرت بیشتر از ۴ ساعت در مسیر هستید بهتر است لباس های تنگ نپوشید و زیاد آب بنوشید. سعی کنید هر ساعت یک بار از جای خود بلند شوید و کمی قدم بزنید. اگر مجبورید که صندلی خود را ترک نکنید، حرکات کششی پا را انجام دهید. برای این هدف زانوهای خود را باز و بسته کنید یا به پنجه و پاشنه خود نرمش دهید. سعی کنید تا زمان رسیدن به مقصد پای خود را مرتب حرکت دهید.
روشهای درمانی طبیعی برای واریس
نشریهی انجمن پزشکان آمریکا در سال ۲۰۱۲ در گزارشی بیان کرده است: «درمان واریس از راههای گوناگونی امکانپذیر است که عبارتند از: روشهای محافظهکارانه (دارودرمانی، پوشیدن جوراب واریس و تغییر سبک زندگی)، روشهای نیمهتهاجمی (اسکلروتراپی و قطع بافتهای داخل مجرایی)، روش تهاجمی (جراحی) و روش ترکیبی (ترکیبی از چند روش بالا)».
طبق گزارش سال ۲۰۰۷ در نشریهی دانشکدهی سلطنتی جراحی بریتانیا، در جراحی رگهای واریسی عصبهای بیمار نیز آسیب میبیند. همچنین واریس در نیمی از بیماران، پس از گذشت ۱۰ سال مجددا بازگشت داشته است. وجود رگهای واریسی معمولا نشانهای پنهان از بروز نارسایی وریدی است که لزوما با درد یا ورم همراه نیست. اگر برای درمان واریس به پزشک یا متخصص پوست مراجعه کنید، احتمالا قبل از صحبت دربارهی جراحی به شما پیشنهاد میدهد که سبک زندگیتان را اصلاح کنید. با این کار میتوانید میزان تجمع خون در رگها را پایین بیاورید. البته این تغییر فقط به درمان واریس محدود نمیشود، بلکه پرانرژیتر میشوید، پوستتان شفاف میشود، بهسلامتی قلبتان کمک میکنید و گوارش غذا نیز بهتر صورت میگیرد. از تمام فوائدی که برای درمانهای خانگی برشمردیم، بهترین مزیت، بیخطربودن و مقرون بهصرفهبودن آن در برابر عمل جراحی است. پس با ادامه این مطلب با پنج روش درمانی طبیعی برای واریس آشنا شوید.
ورزش
حتما با فواید ورزش آشنا هستید، ورزش منظم یکی از بهترین کارهایی است که برای بهترشدن گردش خون در رگها و پایینآوردن ورم پا میتوان انجام داد. برطبق گزارش مؤسسهی ملی قلب، خون و ریهی آمریکا، نشستن (مخصوصا نشستن در وضعیت نامناسب مانند زمانی که گردن را به جلو خم میکنید یا چهارزانو نشستن) و ایستادن طولانیمدت و بدون حرکت، خطر ابتلا به واریس و ناراحتیهای ناشی از تجمع خون در رگ را چند برابر میکند.
زمانی که شما مدت زمان طولانی بیحرکت میمانید، رگها عمل برگرداندن خون به قلب را سختتر انجام میدهند و برای مبارزه با نیروی جاذبه مشکل پیدا میکنند. ورزش مقدار هورمونها را بهصورت کاملا طبیعی تنظیم کرده، وزن شخص را کم میکند و نمیگذارد از حد طبیعی خارج شود و فشارخون را پایین میآورد. تمام این موارد با هم به درمان واریس کمک میکنند.
براساس نظر متخصصان مؤسسهی بیماریهای قلبی و عروقی کارولینا، برای جلوگیری از ابتلا به واریس باید نرمشهایی را از قبیل بالابردن پا، بالا نگهداشتن مچ پا، حرکات دوچرخه و خمکردن مچ پا به اطراف انجام دهید تا رگهای پا کش بیایند و قوی شوند. ورزشهایی مانند پیادهروی، شنا و دوچرخهسواری که فشار کمی به بدن وارد میکنند نیز، فشار وارده به رگها را کاهش میدهند.
اگر از آن دسته افرادی هستید که با ورزشکردن عضلاتتان درد میگیرد، پس بهآرامی ورزش کنید و بعد از آن برروی عضلهای که درد گرفته است، کیسهی یخ یا آب گرم بگذارید. برای کاهش درد و ورم ناشی از واریس، پاها را بالا بگیرید یا جوراب واریس بپوشید. با این کار به پایی که خون در آن بهدرستی به جریان نمیافتد، فشار ملایمی وارد میکنید.
مراقب وزن خود باشید
افرادی که اضافهوزن دارند، بهخصوص زنان و افراد میانسال، بیشتر درخطر ابتلا به واریس هستند. سنگینی وزن اضافی، فشار زیادی به رگهای شما وارد میکند و به ورم یا برگشت جریان معکوس خون دچار میشوید. این پدیده در سیاهرگهای بزرگی که نزدیک سطح پوست هستند (مانند سیاهرگ صافن در پا) بیشتر رخ میدهد.
«هافینگتون پست» در مقالهای، به ارتباط بین چاقی و واریس پرداخته است. در این مقاله آمده است که تشخیص رگهای واریسی و درمان آنها در افرادی که اضافهوزن دارند، مشکلتر است؛ زیرا در فرد مبتلا، تا زمانی که پاها ملتهب و اندازهی رگها بزرگ نشود، نمیتوان متوجه بیماری شد. اندازهی رگها در بخش درونی پا در این حالت به بیش از ۴ الی ۵ سانتیمتر میرسد.
استفاده از روغنهای اسانس برای تنظیم هورمونهای بدن
روغنهای اسانس برای بهبود گردش خون مفیدند، میزان ورم را پایین میآورند و هورمونهای بدن را تنظیم میکنند. یکی از بهترین روغنها برای درمان مشکلات وریدی، روغن «سرو» است. این روغن، سرعت گردش خون را بالا میبرد و دستگاه گردش خون را تقویت میکند. موضع مورد نظر را دوبار در روز با پنج قطره از این روغن ماساژ میدهید و این کار را بهمدت چند هفته ادامه دهید. درصورتیکه دچار درد عضلانی، ورم یا تاول شدید، مصرف آن را قطع کنید و روغن رقیق دیگری را مانند روغن نعنا، روغن درخت چای یا اسطوخدوس امتحان کنید.
رژیمغذایی ضدالتهاب
غذاهای خاصی هستند که مانع ایجاد التهاب میشوند و با تقویت گردش خون، سرعت بهبود واریس را افزایش میدهند. این غذاها از گسترش واریس در آینده نیز جلوگیری میکنند. پیروی از رژیم غذایی ضعیف، به شریانها صدمه میزند، کیفیت گردش خون را پایین میآورد و مشکلاتی از قبیل فشار خون، عدم تعادل هورمونی و افزایش وزن را بهوجود میآورد. منظور از داشتن رژیم غذایی ضعیف، خوردن موادی مانند چربیهای ترانس، شکر، کافئین، الکل و غذاهای فرآوری شده است. اکثر این غذاها حاوی مقادیر بسیار بالایی از سدیم نیز هستند. سدیم زیاد، باعث دفع مقدار آب زیاد از بدن میشود و باعث میشود سمهایی در بدن تولید شود که شدت ورم رگهای واریسی را بالا میبرد.

غذاهایی که خاصیت ضدالتهابی بالایی دارند و ظاهر واریس را بهبود میبخشند، عبارتند از:
مواد غذایی که دارای فیبر زیادی هستند: فیبر برای سلامت قلب مفید است و برای خوب کارکردن دستگاه گوارش ضروری است. خوردن روزانه ۳۰ الی ۴۰ گرم فیبر بهترین روش برای پیشگیری از یبوست است. ابتلا به یبوست در شکم تولید نفخ میکند و نفخ به رگهای اطراف شکم و پاها فشار میآورد. غذاهایی که حاوی مقدار بالایی فیبر هستند، عبارتند از: تخمشربتی و تخم کتان (هردو دارای امگا ۳ هستند و همچنین خاصیت ضدالتهابی دارند)، سبزیجات، میوهها و حبوبات تازه.
غذاهای سرشار از آنتی اکسیدان: آنتیاکسیدانها به استحکام رگها کمک میکنند، ضدالتهاباند و شریانها را سالم نگه میدارند. ویتامین C و ویتامین E، آنتیاکسیدانهای معروفی هستند. این دو ویتامین بهوفور در سبزیجاتِ برگسبز و مرکبات یافت میشوند. ویتامین E از لختهشدن خون جلوگیری میکند، رقیقکنندهی طبیعی خون و برای سلامت قلب مفید است. ویتامین C مادهی ضدالتهاب قویای است و برای پوست نیز معجزه میکند.
ادرارآورهای طبیعی: پزشکان در مواردی که صلاح بدانند به تجویز قرصهای ادرارآور میپردازند تا ادرار دفعی را افزایش داده و آب اضافی یا ورم بدن را کاهش دهند. با مصرف خوراکیهای زیر میتوانید میزان دفع ادرار را بالا ببرید. این خوراکیها عبارتاند از: سبزیهای تازه (جعفری، گشنیز و ریحان)، رازیانه، برگهای سبز گیاه قاصدک، خیار، مارچوبه و کرفس.
غذاهایی که حاوی مقادیر زیادی منیزیم هستند: تجمع خون در رگهای پا، فشار خون و گرفتگی عضلات پا (سندرم پای بیقرار) علائم هشداردهندهای هستند که به وضوح نشان میدهند مواد الکترولیتی بدن ما کم شده است. الکترولیتها یونهای شیمیایی رادیکالی هستند و در هدایت الکتریکی درون سلولها و نورونها نقش دارند. پتاسیم و منیزیم از جمله موادی هستند که ساختار مایع الکترولیت بدن ما را تشکیل میدهند. برای مقابله با این علائم آزاردهنده، باید خوردن موادی مانند سبزیهای برگسبز، آوکادو، موز، سبزیجات خانوادهی کلم و سیبزمینی شیرین را در اولویت قرار دهید.
غذاهای ادویهدار: غذاهایی که حاوی ادویههایی نظیر فلفل قرمز و کاری هستند، دمای بدن را بالا میبرند. بهاینترتیب با مصرف ادویه گردش خون بهتر میشود، حتی میتوان میزان اشتها را نیز کنترل کرد و جلوی اضافهوزن را گرفت.
ماهیهای دریایی: ماهی و غذاهای دریایی مانند ماهی آزاد، شیرماهی، ماهی کولی، ساردین و ماهی تن حاوی روغن امگا ۳ هستند. متخصصان برای داشتن گردش خون سالم مصرف این روغن را بسیار توصیه میکنند.
سرکه سیب: سرکهی سیب انتشار خون را در دیوارهی رگها بهبود میبخشد و ضدالتهاب است. برخی بیماران مبتلا به واریس گفتهاند که با ترکیبکردن سرکهی سیب با گیاه دارویی «هاماملیس» و ماساژدادن آن بر روی موضع ملتهب، ورم کاهش یافته و ظاهر رگهای واریسی طی چند هفته بهبود مییابد.
استفاده از دو گیاه داروییِ قرهقاط و شاهبلوط هندی
بوتهی قرهقاط و درخت شاهبلوط هندی برای درمان واریس مفیدند و استفاده از آنها برای بدن بیضرر است. بشر هزاران سال است که از این دو گیاه برای درمان خانگی بیماریها استفاده میکند. متخصصان آنها را برای درمان نارسایی وریدی مزمن مورد مطالعه قرار دادهاند. از نشانههای نارسایی وریدی میتوان به درد، ورم قوزک پا، احساس سنگینی، تیرکشیدن پا و گرفتگی عضلانی اشاره کرد. قرهقاط و شاهبلوط هندی به دفع آب اضافیِ بدن کمک میکند و مشکلات گردش خون، ورم، اسهال، گرفتگی عضلانیِ ناشی از سندرم پیش از قاعدگی و ناراحتیهای پوستی را درمان میکنند.
میوهی درختچهی قرهقاط در اروپا به بلوبری معروف و خوردنی است. میتوانید عصارهی این میوه را بگیرید یا با آن نوعی چای دم کنید. از پوست درخت شاهبلوط هندی، دانه، برگ و گلهای آن بهصورت عصاره، کرم، چای و کپسول استفاده میکنند. بهدنبال عصارهی شاه بلوط هندیای باشید که میزان «آئیسین» فعال آن ۱۶ الی ۲۰ درصد باشد. روزانه باید ۱۰۰ میلیگرم از این عصاره را مصرف کنید. برخی متخصصان نیز میگویند میزان مصرف قرهقاط دوبار در روز و هربار ۱۶۰ میلیگرم است.
میتوانید این دو گیاه را هر روز با ۲۰۰ میلیگرم گیاه دارویی «کولهخاس»، ۲۰۰ میلیگرم عصارهی هستهی انگور و ۴۰۰ واحد ویتامین E مخلوط و مصرف کنید. این ترکیب، گردش خون را تقویت، از رگها در برابر فشار و آسیب محافظت و خون را رقیق میکند. محققان دانشکده پزشکی دانشگاه مریلند نیز توصیه کردهاند که افراد مبتلا به واریس مصرف موادی را که حاوی مادهی شیمیایی «روتین» هستند، افزایش دهند. «روتین» از خانوادهی «بیوفلاونوئید» هاست و از دیوارهی رگها محافظت میکند و کارایی آنها را افزایش میدهد. «بیوفلاونوئید» درد و ورم ناشی از رگهای واریسی را تسکین میدهد. مواد غذاییای که حاوی این ماده هستند، عبارتاند از: هستهی انگور، پوست درخت کاج، بوته قرهقاط، زالزالک و گیاهانی که حاوی آنتیاکسیدان هستند (مانند میوههای حاوی ویتامین C).
تفاوت بین رگهای عنکبوتی و رگهای واریسی
اغلب مردم این دو اصطلاح را به یک معنا بهکار میبرند، ولی این دو ناراحتی پوستی، کاملا از هم متمایزند. دلیل ابتلا به آنها شاید یکسان باشد، ولی شکل ظاهریشان با یکدیگر فرق دارد.
رگهای عنکبوتی، که به آن مویرگ فراخی نیز میگویند، برروی پوست بهصورت خطوط نازک یا شبکهمانند ظاهر میشوند. برخی هم به این رگها اصطلاحا خوشههای ستارهفشان می گویند؛ زیرا ظاهرشان شبیه نقطههای کدری است که همگی در یک نقطه از سطح پوست متمرکز شدهاند. این ساختار بیشباهت به خوشههای ستارهای درون کهکشانها نیست.
رگهای عنکبوتی همانند رگهای واریسی مناطقی از قبیل پا، پشت ران، ماهیچه ساق پا، قوزک و از مچ به پایین را درگیر میکنند. این رگها از واریس کوچکترند و ازآنجاییکه برروی لایههای سطحی پوست قرار دارند، درد و علائم حادی از خود نشان نمیدهند. رگهای مشبک هم ناهنجاری وریدی دیگری است که اندازهی رگ در آن بزرگتر از رگهای عنکبوتی و کوچکتر از رگهای وریدی است.














