کمبود و افزایش مایع آمنیوتیک چه عوارضی برای جنین دارد؟
اختلالات کیسه آب جنین یکی از مهمترین عارضههای دوران بارداری است که باید بلافاصله پس از تشخیص، برای درمان آن اقدام شود تا جان جنین به خطر نیفتد. به همین دلیل در قسمت دوم گزارش اختلالات کیسه آب جنین، به کمبود و افزایش مایع آمنیوتیک و عوارض و درمان آن پرداختهایم.
علل کمبود مایع آمنیوتیک
الماسی با اشاره به علل کمبود مایع آمنیوتیک، درباره آنها میگوید:« شایعترین دلیل کمبود مایع آمنیوتیک، پارگی زودرس پردههای جنینی است. از دلایل دیگر کمبود مایع آمنیوتیک میتوان به حاملگی طولانی وفشار خون همراه با تشنج در زمان بارداری، دیابت،نارسایی جفت، تشکیل نشدن کلیهها،نواقص دوطرفه کلیه، انسداد مجاری خروجی مثانه، نواقص کروموزومی،اختلالات مادرزادی،محدودیت رشد جنینی، مصرف بعضی از داروها و مرگ جنین اشاره کرد. در خانمهای بارداری که دچار کمبود مایع آمنیون مخصوصا در اوایل دوران بارداری هستند، نسبت مرگ جنینی ۴۰ تا ۵۰ برابر بارداری با شرایط طبیعی است.»
کم بودن مایع آمنیوتیک (اولیگوهیدر آمنیوس) در ۱ درصد زنان باردار شایع است و به این معنا است که حجم مایع آمنیون به کمتر از ۴۰۰ سیسی رسیده است. بر همین اساس الماسی توضیح میدهد:« از نظر بالینی، اگر در روش اندازهگیری MVP مقدار مایع کمتر از ۱ تا ۲سانتی متر و در روش AFI مقدار مایع کمتر از ۵ سانتیمتر باشد و همچنین اگر حجم مایع کیسه آب جنین در زمان زایمان کمتر از ۳۰۰ سیسی باشد، همه اینها از نشانههای کم بودن مایع آمنیوتیک (اولیگوهیدر آمنیوس) است.»
به هنگام کم شدن مایع آمنیوتیک چه کاری می توان انجام داد
کم یا زیاد بودن مایع آمنیوتیک دور جنین: دلایل، خطرات و درمان
مایع آمنیوتیک مایعی روشن و متمایل به زرد است که در دوران بارداری دور جنین را احاطه کرده است. این مایع در کیسه آمنیوتیک موجود است. وجود مایع آمنیوتیک بیش از حد پلی هیدرآمنیوس نامیده میشود. این وضعیت میتواند همراه با حاملگی چند قلو، دوقلو یا سه قلو، ناهنجاریهای مادرزادی (مشکلاتی که در هنگام تولد فرزند وجود دارند)، و یا ابتلا به دیابت بارداری رخ دهد.
کم بودن بیش از حد مایع آمنیوتیک تحت عنوان اولیگوهیدرآمنیوس شناخته میشود. این وضعیت ممکن است با بارداری در سن بالا، پارگی کیسه آب، اختلال در عملکرد جفت، و یا ناهنجاریهای جنینی رخ دهد.
مایع آمنیوتیک کمک میکند تا:
- جنین در حال رشد در رحم مادر حرکت کند، که امکان رشد مناسب استخوان را فراهم میکند.
- ریهها به طور مناسب رشد کنند.
- درجه حرارت ثابتی در اطراف نوزاد وجود داشته باشد و از دست رفتن گرما جلوگیری شود.
- با ضربهگیری در برابر ضربات یا حرکات ناگهانی از کودک در برابر آسیبهای خارجی محافظت میکند
مقدار مناسب مایع آمنیوتیک چقدر است؟
شاخص مایع آمنیوتیک (AFI) یک برآورد کمی از مایع آمنیوتیک و شاخصی برای سلامت جنین است. این شاخص بخشی از بیوفیزیکال پروفایل است.
- AFI نمرهای است (بر حسب سانتیمتر) که با توجه به میزان مایع آمنیوتیک مشاهده شده در سونوگرافی از یک رحم باردار تعیین میشود. برای تعیین AFI ممکن است پزشک از یک تکنیک چهار ربعی استفاده کند که عمقیترین طول بدون مانع و عمودی هر پاکت مایع در هر ربع اندازهگیری شده و سپس به سایر ربعها اضافه میشود
- یک AFI بین ۸ تا ۱۸ نرمال در نظر گرفته میشود. میزان متوسط شاخص مایع آمنیوتیک از هفته ۲۰ تا ۳۵ تقریباً ۱۴ است که در این زمان مایع آمنیوتیک در حین آمادهسازی برای زایمان شروع به کاهش میکند.
اولیگوهیدرآمنیوس
اولیگوهیدرآمنیوس چیست؟
اولیگوهیدرآمنیوس یا کم شدن مایع دور جنین به معنی کم بودن بیش از حد مایع آمنیوتیک است. اگرAFI نشان دهندهی میزان مایع کمتر از ۵ سانتیمتر (یا کمتر از صدک پنجم)، عدم وجود پاکت مایع به عمق ۲ تا ۳ سانتیمتر یا حجم مایع کمتر از ۵۰۰ میلیلیتر در هفته ۳۲ تا ۳۶ بارداری باشد، در این صورت پزشک مشکوک به کم شدن مایع جنین خواهد شد.
این وضعیت میتواند در هر زمانی در طول بارداری رخ دهد، اما در سه ماهه آخر شایعتر است. در صورتی که یک زن دو هفته یا بیشتر از موعد زایمانش گذشته باشد، ممکن است در خطر کاهش میزان مایع آمنیوتیک باشد زیرا میزان مایع پس از رسیدن به هفته ۴۲ بارداری میتواند تا نصف کاهش پیدا کند. کم شدن مایع دور جنین ممکن است باعث ایجاد عوارض در حدود ۱۲ درصد از بارداریهایی شود که از هفته ۴۱ میگذرند.
چه عواملی باعث کم شدن مایع آمنیوتیک میشوند؟
- نقائص مادرزادی: مشکلات در رشد کلیهها یا مجاری ادراری که میتواند منجر به تولید ادرار کم، و در نتیجه کم بودن میزان مایع آمنیوتیک میشود.
- مشکلات جفت: اگر جفت خون و مواد مغذی کافی را برای جنین فراهم نکند، ممکن است جنین بازیافت مایع را متوقف کند.
- نشت یا پارگی کیسه آب: ممکن است بصورت یک جریان یا چکیدن مداوم مایع باشد. این وضعیت به علت پارگی کیسه آب است. پارگی زودرس کیسه آب (PROM) نیز میتواند منجر به کاش میزان مایع آمنیوتیک شود.
- زایمان بعد از موعد: بارداری بعد از موعد (که تا پس از هفته ۴۲ ادامه مییابد) میتواند منجر به کم شدن مایع آمنیوتیک شود که به دلیل کاهش عملکرد جفت است.
- عوارض حاملگی: عواملی مانند کم آبی بدن مادر، فشار خون بالا، مسمومیت حاملگی، دیابت و هیپوکسی مزمن میتوانند بر میزان مایع آمنیوتیک تاثیرگذار باشند.
خطرات ناشی از کم شدن مایع دور جنین چیست؟
خطرات مرتبط با کم شدن مایع دور جنین اغلب بستگی به دورهی بارداری دارد. مایع آمنیوتیک برای رشد عضلات، اندام، ریهها و دستگاه گوارش ضروری است. در سه ماهه دوم، کودک برای کمک به رشد و بالغ شدن ریهها شروع به تنفس و بلعیدن مایع میکند. مایع آمنیوتیک با ایجاد فضای زیاد برای حرکت کودک به رشد عضلات و اندام کودک نیز کمک میکند.
اگر کم شدن مایع دور جنین در نیمه اول بارداری تشخیص داده شود، عوارض میتوانند جدیتر باشند و عبارتند از:
- فشردگی اندام جنین و در نتیجه بروز نقائص هنگام تولد
- افزایش احتمال سقط جنین یا مردهزایی
اگر کم شدن مایع دور جنین در نیمه دوم بارداری تشخیص داده شود، عوارض آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
- محدودیت رشد داخل رحمی
- زایمان زودرس
- عوارض زایمان مانند فشرده شدن بند ناف، آغشتگی مایع آمنیوتیک به مکونیوم و سزارین
در صورت کم بودن مایع دور جنین چه درمانهایی وجود دارد؟
درمان کم بودن میزان مایع آمنیوتیک بر اساس سن حاملگی است. اگر هنوز به دوره کامل نرسیده باشید، پزشک با دقت شما و میزان مایع را کنترل میکند. آزمایشهایی مانند تست بدون استرس و تست استرس انقباضی ممکن است برای نظارت بر تکان خوردن جنین انجام شوند. اگر به دوره کامل نزدیک باشید، در صورت کم بودن مایع آمنیوتیک بیشتر پزشکان توصیه به زایمان میکنند.
درمانهای دیگر که ممکن است مورد استفاده قرار گیرد عبارتند از:
- آمنیواینفیوژن در حین زایمان از طریق یک کاتتر داخل رحمی. این مایع اضافه شده به لایهگذاری در اطراف بند ناف در حین زایمان کمک میکند و در کاهش احتمال نیاز به سزارین موثر است.
- تزریق مایع قبل از زایمان از طریق آمنیوسنتز. بازگشت وضعیت اولیگوهیدرآمنیوس اغلب ظرف یک هفته پس از این روش گزارش میشود، اما میتواند به پزشکان در تجسم آناتومی جنین و تشخیص کمک کند.
- جذب مجدد آب توسط مادر با مایعات خوراکی یا داخل وریدی به افزایش میزان مایع آمنیوتیک کمک میکند.
زیاد شدن مایع دور جنین
زیاد شدن مایع دور جنین چیست؟
زیاد شدن مایع دور جنین به معنی تجمع بیش از حد مایع آمنیوتیک است. اغلب موارد زیاد شدن مایع دور جنین خفیف هستند و در اثر تجمع تدریجی مایع آمنیوتیک در طول نیمه دوم بارداری به وجود میآیند. زیاد شدن شدید مایع دور جنین ممکن است باعث تنگی نفس، زایمان زودرس، یا سایر علائم و نشانهها شود.
اگر تشخیص داده شود که مایع دور جنین زیاد است، پزشک با دقت بر بارداری شما نظارت میکند تا به جلوگیری از بروز عوارض کمک میکند.
دلایل
برخی از علل شناخته شدهی زیاد شدن مایع دور جنین عبارتند از:
- یک نقص مادرزادی که بر دستگاه گوارش یا سیستم عصبی مرکزی کودک تاثیر میگذارد.
- دیابت
- سندرم انتقال خون قل به قل یکی از عوارض احتمالی بارداری دوقلوهای همسان که در آن یکی از قلها خون بیشتر و قل دیگر خون کمتری دریافت میکند.
- کمبود سلولهای قرمز خون در نوزاد (کم خونی جنین)
- ناسازگاری خون بین مادر و کودک
با این حال اغلب علت زیاد شدن مایع دور جنین مشخص نیست.
عوارض
زیاد شدن مایع دور جنین با موارد زیر مرتبط است:
- زایمان زودرس
- پارگی زودرس کیسه آب
- رشد بیش از حد جنین
- جداشدن زودرس جفت: زمانی که جفت قبل از زایمان از دیواره داخلی رحم جدا میشود.
- افتادگی بند ناف: زمانی که بند ناف پیش از کودک وارد واژن شده است.
- زایمان سزارین
- مردهزایی
- خونریزی شدید به علت عدم حجم عضلانی رحم پس از زایمان
هرچه زیاد شدن مایع دور جنین در بارداری زودتر رخ دهد و میزان مایع آمنیوتیک بیشتر باشد، خطر بروز عوارض بیشتر است.
درمان
موارد خفیف زیاد بودن مایع دور جنین به ندرت نیاز به درمان دارند و ممکن است به خودی خود برطرف شوند. حتی مواردی که باعث ناراحتی میشوند معمولاً بدون دخالت قابل کنترل هستند.
اگر زایمان زودرس، تنگی نفس یا درد زیر شکم را تجربه کنید ممکن است نیاز به درمان و احتمالاً بستری در بیمارستان داشته باشید.
درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تخلیه مایع اضافه آمنیوتیک: ممکن است پزشک از آمنیوسنتز برای تخلیه مایع اضافه آمنیوتیک از رحم استفاده کند. احتمال دارد نیاز به تکرار چندبارهی این روش که گاهی اوقات کاهش (آمنیو نامیده میشود) در حین بارداری داشته باشید. این روش خطر ابتلا به عوارضی از جمله زایمان زودرس، جدا شدن زودرس جفت و پارگی کیسه آب را به همراه دارد.
- دارو: ممکن است پزشک برای کمک به کاهش تولید ادرار جنین و حجم مایع آمنیوتیک داروی خوراکی ایندومتاسین (ایندوسین) را تجویز کند. ایندومتاسین برای بعد از هفته ۳۱ بارداری توصیه نمیشود. با توجه به خطر مشکلات قلبی جنین، ممکن است نیاز به کنترل قلب نوزاد با اکوکاردیوگرام و سونوگرافی داپلر باشد. سایر عوارض جانبی میتوانند شامل تهوع، استفراغ، رفلاکس و التهاب پوشش داخلی معده (گاستریت) باشند.
پس از درمان، پزشک تقریبا هر یک تا سه هفته یکبار همچنان میزان مایع آمنیوتیک را کنترل میکند. اگر زیاد بودن مایع آمنیوتیک خفیف تا متوسط باشد، میتوانید تا کامل شدن بارداری ادامه دهید و زایمان در هفته ۳۹ یا ۴۰ انجام شود. اگر زیاد بودن مایع آمنیوتیک شدید باشد یا وجود مایع بیش از حد سلامت کودک را تهدید کند، ممکن است زایمان در هفته ۳۷ یا احتمالا زودتر القا شود تا از عوارض جدی جلوگیری شود.
