پیشگیری و درمان واریس در بارداری

 چرا در بارداری خطر ابتلا به واریس بیشتر می‌شود؟

 در درجه اول تغییرات هورمونی بارداری دخیل هستند. اما در دوران بارداری، نه تنها میزان ترشح هورمون‌ ها افزایش می‌یابد، بلکه شبکه‌ های عروقی و سلول‌ های خونی بیشتری هم ساخته می‌شوند که به دیواره رگ‌ ها فشار آورده و سبب پارگی آن ها می‌شوند. از سوی دیگر با بزرگ شدن رحم، فشار بیشتری به لگن و پاها وارد می‌شود و این فشارها موجب افزایش اتساع عروق می شوند و احتمال ابتلا به واریس در دوران بارداری را افزایش می‌دهند.

رگ‌ های واریسی همان رگ‌ های متورم و ملتهبی هستند که اغلب نزدیک سطح پوست بیرون می‌زنند. این رگ‌ ها ممکن است به شکل رگ‌ های کج مایل به ارغوانی، مایل به آبی یا با رنگ‌ های تیره در پاها آشکار شوند.

در حالی‌ که بسیاری از زنان هیچگونه احساس ناراحتی از واریس ندارند، افراد دیگر ممکن است احساس تپش یا سوزش در آن داشته باشند. این مورد مخصوصاً برای بانوانی اتفاق می‌افتد که در طول روز زمان زیادی را روی پا های خود می‌ایستند.

چه افرادی در معرض خطر واریس قرار دارند؟

• زنانی که چندین بار باردار شده‌اند

• وجود سابقه‌ی خانوادگی از واریس

• داشتن اضافه‌وزن یا افزایش وزن بیش از اندازه در طول بارداری
 
• ایستادن یا نشستن برای زمانی طولانی تر از حالت طبیعی
 

پیشگیری از واریس در بارداری 

در مادرانی که قبل از بارداری علائم مشکلات عروقی وجود داشته است، احتمال بروز واریس بیشتر است. تعدد بارداری یا بارداری دوقلویی یا چند قلویی نیز این احتمال را افزایش می‌دهد.

برای پیشگیری واریس در دوران باردای ۲ توصیه کلی وجود دارد:

اگر قبل از بارداری مشکل عروقی نداشته‌اید، محتاط باشید، اما اگر زمینه ابتلا به این مشکل را دارید سعی کنید علائم را تسکین داده و از تشدید آنها پیشگیری کنید.

برای پیشگیری از واریس یا کاهش عوارض آن در دوران بارداری به نکات زیر بیشتر توجه کنید:

• حمام خیلی گرم یا حمام آفتاب نگیرید.
• مراقب اضافه وزنتان باشید.
• برای مدت طولانی در یک وضعیت ثابت نمانید و جابجا شوید.
• از منابع گرمایی مانند بخاری و رادیاتور دور باشید.
• به مدت زیاد سر پا نیاستید.
• برای طولانی مدت ننشینید.
• پاهایتان را روی هم نیاندازید.
• کفش پاشنه‌دار بالای ۳ سانت نپوشید.
• هنگام خواب پاها را کمی بالاتر از سطح زمین قرار دهید.
• پاها را از پایین به بالا آن ها ماساژ دهید.
• از جوراب‌های مخصوص واریس استفاده کنید. جوراب‌های واریس مخصوص دوران بارداری که برای شما فشار تدریجی ایجاد می‌کنند بخرید. این جوراب‌ ها نه تنها به کاهش برآمدگی رگ‌ها کمک می‌کنند، بلکه به کاهش هرگونه تورمی که شما در زمان بارداری در اندام خود تجربه خواهید کرد نیز کمک می‌نمایند. شما می‌توانید این جوراب‌ها را از فروشگاه‌ های تجهیزات پزشکی و یا داروخانه‌ ها تهیه کنید. این جوراب‌ها بر خلاف جوراب شلواری‌های عادی نسبتاً ضخیم هستند و به حفظ گردش خون کمک می‌کنند. همچنین اگر این جوراب‌ها اولین چیزی باشند که صبح ‌پوشیده می‌شوند می‌توانند از تجمع خون در پاهای شما جلوگیری کنند.
• مصرف حداقل ۱/۵ تا ۲ لیتر آب را در طول روز فراموش نکنید.                                                                                                                         در اینجا چند اقدام ساده آورده شده است:
  • اطمینان یابید که مقدار مناسبی وزن اضافه کرده‌اید. حمل وزن زیاد می‌تواند در ایجاد واریس نقش داشته باشد.

  • مرتب ورزش کنید تا به بهبود گردش خون و کاهش خطر تجمع خون در رگ‌هایتان کمک کنید.

  • هر زمان که امکان دارد پاهایتان را بالا ببرید. این کار بسیار اهمیت دارد، خواه وقتی شما در محل کار پشت میزتان هستید و خواه در هنگام شب وقتی دراز کشیده‌اید.

  • از ایستادن یا نشستن بی‌حرکت برای مدت طولانی خودداری کنید. زمانی که پشت میزتان هستید وقفه‌های منظم برای استراحت داشته باشید تا حرکات کششی انجام دهید و در حالت ایستاده نیز هر از گاهی وزن خود را جابه‌جا کنید. این کار به کاهش مقدار فشار روی پاهای شما کمک کرده و گردش خون را نیز بهبود می‌بخشد. مرتباً انگشتان شست پا را تکان دهید و ماهیچه‌های خود را منقبض کنید تا به گردش خون بهتر در پاها کمک کنید.

 اگر با این وجود علائم واریس شدید شدند، صبور باشید زیرا در ۶۰ درصد موارد واریس بارداری بعد از زایمان رفع می‌شود. اما اگر این مسئله پس از گذشت ۶ ماه پس از زایمان بهبود نیافت با متخصص مربوط مشورت کنید.

واریس  چه خطراتی در دوران بارداری دارد؟

اگر واریس در دوران بارداری شدت یابد و بدون درمان رها شود، می تواند منجر به زخم واریسی و فلبیت شود. فلبیت در واقع به تشکیل لخته خونی گفته می‌شود که می‌تواند سبب گرفتگی عروق شود. زخم واریسی نیز به تغییرات پوستی در ناحیه مچ پا اطلاق می‌شود. فردی که سال‌ها مبتلا به واریس باشد، پوستش در ناحیه مچ پا کم‌ کم قهوه‌ای می‌شود، این علامت ضعیف شدن بافت این ناحیه است. زمانی که بافت ضعیف شود زخمی بروز می‌کند که بهبود آن ماه‌ ها طول می‌کشد. بنابراین قبل از بروز این زخم باید به متخصص مراجعه کرد و در درمان واریس در دوران بارداری به هنگام اقدام کرد.

آیا واریس ارثی است؟

بله. زمینه ارثی و ژنتیکی نیز در بروز واریس دخالت دارد. در صورتی که هر ۲ پدر و مادر مبتلا به واریس باشند، احتمال بروز این بیماری در کودک ۹۰ درصد خواهد بود. در صورتی‌که دختری مادرش مبتلا به واریس است، بهتر است به منظور پیشگیری قبل از بارداری با متخصص مشورت کند.

آیا می توان با تغذیه از واریس بارداری پیشگیری کرد؟

هدف اصلی پیشگیری از بروز تورم، احتباس آب و تقویت دیواره عروق است. برنامه غذایی در دوران بارداری می تواند  به پیشگیری از واریس کمک بسیاری کند. برای این منظور باید از مصرف مواد غذایی چرب و شور بویژه گوشت‌ های پُرچرب و صنعتی مانند سوسیس، کالباس، ژامبون خودداری کرد.

مواد غذایی شیرین و تصفیه شده نیز برای مادران باردار مبتلا به واریس مضر هستند. برای تقویت دیواره عروق نیز مصرف ویتامین C که در میوه و سبزیجات تازه بویژه پرتقال، گریپ فروت، انبه، کیوی و میوه‌ های سرخ، فلفل قرمز، گوجه و بروکلی موجود است و مصرف ویتامین E که در اسفناج، کلم سبز، مارچوبه، آواکادو، موز و میوه‌ های خشک موجود است، توصیه می‌شود. ماهی نیز منبع غنی از امگا ۳ است به همین دلیل بهتر است ۲ یا ۳ بار در هفته مصرف شود.

آیا به کمک ورزش می‌توان از واریس بارداری پیشگیری کرد؟

بله، البته فعالیت‌ هایی با شدت متوسط مثل پیاده روی آرام حداقل ۳۰ دقیقه در روز، شنا، یوگای بارداری، دوچرخه ثابت، پیلاتس بارداری می‌تواند در پیشگیری از واریس در دوران بارداری موثر باشند.

درمان واریس در دوران بارداری چیست؟

این مسئله به نوع واریس و محل آن بستگی دارد. اما بطور کلی برای افراد غیرباردار  اولین درمان تزریق “اسکلروزان” در واریس است که سبب کاهش علائم می‌شود. روش دیگر شامل مجموعه از درمان‌ هاست که زیر نظر پزشک انجام می‌شود و شامل استفاده از منابع نوری، برق درمانی یا سرما درمانی است. روش جراحی نیز وجود دارد و شامل برداشتن عروق واریسی می‌شود. درمان به کمک لیزر نیز پیشنهاد می‌شود، اما چندان موثر نیست. 

اما فراموش نکنید که گاهی تمامی روش های درمانی انواع مشکلات و بیماری ها در دوران بارداری کاملاً متفاوت و منحصر بفرد هستند، زیرا باید به سلامت جنین نیز اهمیت داد. ازینرو برای درمان واریس در دوران بارداری ابتدا باید از روش های خانگی و سپس طبق توصیه های پزشک متخصص زنان و زایمان عمل کرد. 

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

وقتی در دوران بارداری رگ های واریس دردناک می‌شوند و مانع انجام کارهای معمول روزانه مثل پیاده روی را می شوند باید به متخصص مراجعه و درمان‌ را آغاز کرد

  
آیا واریس برطرف می‌شود؟

شدت واریس در بسیاری از خانم‌ ها بعد از دوران بارداری کاهش می‌یابد. اما بعضی افراد ممکن است حس کنند هنوز اذیت می‌شوند. تعداد کمی از خانم‌ها هم در زمان بارداری بیشتر در معرض خطر لخته شدن خون در رگ‌ های خود می‌باشند. این شرایط باید توسط پزشک بررسی شود. در برخی از موارد لخته خون ایجادشده نیاز به درمان دارد.

اگر پس از زایمان متوجه شدید که واریس همچنان برای شما دردسرساز است می‌توانید با یک جراح حرفه‌ای مشورت کنید تا به شما برای تصمیم‌گیری در مورد بهترین درمان کمک کند. بسیاری از رگ‌های واریسی را می‌توان با استفاده از روش‌های درمانی مدرن به حداقل رساند یا حذف کرد. اگر تصمیم به درمان رگ‌ های خود گرفتید احتمالاً باید تا زمان به دنیا آوردن کودک خود صبر کنید، در غیر این صورت ممکن است در بارداری‌ های بعدی با گسترش رگ‌ های واریسی مواجه گردید.

 
رگ‌ های عنکبوتی در بارداری

یکی دیگر از عوارض جانبی و ناخوشایند بارداری ایجاد رگ‌ های عنکبوتی است. رگ‌ های عنکبوتی همان رگ‌ های خونی هستند که بزرگ‌ شده و در نزدیکی سطح پوست ظاهر می‌شوند و منظره‌ای نامناسب ایجاد می‌کنند. این رگ‌ ها ممکن است شکلی شبیه به عنکبوت یا آفتاب‌سوختگی داشته باشند و دارای شاخه‌های کوچکی هستند که از مرکز به سمت بیرون منتشر شده‌اند. رگ‌های عنکبوتی معمولاً روی پاها، قوزک پا و گاهی صورت ظاهر می‌شوند.

در طول بارداری شما ممکن است از جمله زنان بدشانسی باشید که رگ‌ های عنکبوتی  بر روی اندام پایینی خود (پاها و قوزک پا) دارند. اگر زنان دیگری در خانواده‌ی شما رگ‌های عنکبوتی داشته‌اند احتمال ایجاد آن در شما بیشتر است. حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد از زنانی که رگ‌های عنکبوتی دارند اجدادی داشته‌اند که آن‌ها نیز این عارضه را داشتند.

با وجودی که رگ‌ های عنکبوتی جذاب نیستند اما باعث احساس ناراحتی نشده و معمولاً طی سه ماه پس از زایمان ناپدید می‌شوند. رگ‌ های عنکبوتی اغلب از لحاظ زیبایی مسئله‌ساز هستند و دلیلی برای نگرانی درباره‌ی آن‌ها وجود ندارد.

رگ‌ های عنکبوتی ممکن است بین ماه دوم تا پنجم بارداری در هر جایی از بدن ظاهر شوند. گاهی آن‌ ها با واریس–رگ‌های متورمی که آبی یا بنفش بوده و روی سطح پوست ظاهر می‌شوند– همراه هستند. اما می‌توانند به تنهایی نیز آشکار شوند. رگ‌ های عنکبوتی در طول بارداری در نتیجه‌ی تغییرات فیزیکی در بدن شما به وجود می‌آیند.

 

برای مثال، زمانی که در طول بارداری رحم شما بزرگ می‌شود روی یک رگ‌ خونی اصلی که بزرگ سیاهرگ زیرین (رگ‌ هایی که خون را از اندام پایینی به قلب باز می‌گردانند) نامیده می‌شود فشار وارد می‌کند. این مسئله فشار وارده به رگ‌ های پا را نیز زیاد می‌کند. بعلاوه، حجم خون شما در طول بارداری تا ۵۰ درصد افزایش می‌یابد که این خود نیز فشار بیشتری بر رگ‌ های خونی تحمیل می‌کند.

افزایش هورمون‌ها نیز در ایجاد رگ‌ های عنکبوتی نقش دارد. افزایش سطح استروژن و پروژسترون سبب می‌شود دیواره‌ی رگ‌ های خونی شل شده و بزرگ شود. افزایش فشار وزن شما روی رگ‌ های پا نیز می‌تواند در ایجاد رگ‌ های عنکبوتی نقش داشته باشد.

در طول بارداری شما باید از روش‌ های درمانی جراحی برای رفع رگ‌ های عنکبوتی دوری کنید. تا زمان تولد نوزاد خود صبر کنید. اگر رگ‌ های عنکبوتی باعث آزار شما هستند اقداماتی برای پیشگیری وجود دارد که می‌توانید با انجام این اقدامات از بدتر شدن آن‌ ها جلوگیری کنید.

بسیاری از متخصصان و پزشکان عقیده دارند که پوشیدن جوراب‌های طبی فشرده‌سازی تدریجی مفید است. شاید این‌ جوراب‌ها خیلی مد روز نباشند اما مفید هستند. همچنین این مسئله اهمیت دارد که از نشستن یا ایستادن برای مدت طولانی خودداری کنید و تا جایی که ممکن است پاهای خود را بالا نگه‌دارید. اطمینان یابید که در برنامه‌ی روزانه‌ی زندگی شما ورزش منظم جا دارد.

یک پیاده‌روی سریع ممکن است به بهبود گردش خون کمک کند، ماهیچه‌ های پاهای شما را قوی نماید، و همچنین به تثبیت رگ‌ های خونی کمک می‌کند. فعالیت‌ های ورزشی همچنین ممکن است از ایجاد رگ‌ های عنکبوتی جلوگیری نمایند. در نهایت صبور باشید. به طور معمول رگ‌ های عنکبوتی ظرف ۴ ماه پس از زایمان بهبود می‌یابند.

زنان بیش از مردان مستعد بیماری واریس هستند و ۴۰ درصد زنان بالای ۵۰ سال به آن مبتلا هستند. حتی برخی از زنان با دریچه‌ های وریدی ضعیف‌تری متولد می‌شوند و در حدود یک چهارم از زنان کشور‌ما به واریس مبتلا هستند. اما به‌طور کلی والدین مبتلا به این بیماری، ۱۵ درصد احتمال بیشتری وجود که که فرزندان‌شان هم به این بیماری مبتلا شوند.