در این مقاله با آرتریواسکلروز بیماری شریان ، آترواسکلروز و علل و درمان آن ها آشنا خواهید شد.
آرتریواسکلروز بیماری شریان چیست؟
آرتریواسکلروز arteriosclerosis یا سخت شدن شرایین یکی از عوامل مهم نارسایی کرونر است. زیرا شرایین مبتلا به آرتریواسکلروز ، قسمت عمده قابلیت نرمی و اتساع خود را از دست می دهند و به علت وجود نواحی دژنراتیو (خراب شده) به آسانی پاره می شوند. شایع ترین نوع آن آترواسکلروز یا تصلب شرایین می باشد.
همچنین پلاک آرتروماتور اغلب به درون رگ در سر راه جریان خون، برجستگی پیدا کرده و خشونت سطح ان باعث ایجاد لخته خون و در نتیجه ، تولید ترومبوس یا آمبولوس می گردد.
هر لخته غیر طبیعی که در رگی تشکیل بشود ترومبوس نامیده می شود. هنگامی که یک لخته تشکیل می شود، احتمال دارد خونی که از مجاور آن می گذرد، آن را در هم شکسته از محل اتصالش دور سازد. لخته هایی را که بدین گونه آزادانه در خون به حرکت در آمده باشند آمبولوس نامند.
آمبولوس ها معمولا آن قدر به پیشرفت خود ادامه می دهند تا در نقطه ی تنگی از دستگاه گردش خون گیر کنند. بنابراین آمبولوس هایی که از شریان های بزرگ یا نیمه چپ قلب بر می خیزد باعث انسداد شریان های کوچک تر یا آرتریول ها می گردند، در حالی که آمبولوس هایی که از دستگاه وریدی یا نیمه راست قلب می آیند در عروق ریوی پیش رفته آمبولی ریوی ایجاد می کنند.
علل حالات ترومبوآمبولیک : آرتریواسکلروز
معمولا دو علت برای ایجاد حالات ترومبوآمبولیک وجود دارد:
۱- وجود هر گونه خشونت و نا صافی در سطح داخلی رگ مثل مواردی که در اثر آرتریواسکلروز، عفونت و یا ضربه ایجاد می شود ، احتمالا باعث جذب پلاکت ها و آغاز لخته سازی می گردد.
۲- هنگامی که به عللی جریان خون داخل رگ ها به کندی گراید. در این حالات است که لخته ایجاد می شود، زیرا پیوسته تعداد کمی از پلاکت ها انهدام یافته (خراب می شوند) ترومبوپلاستین ایجاد می کنند. بنابراین اگر جریان خون در منطقه ای از بدن بسیار کند باشد غلظت ترومبوپلاستین در آن منطقه به حدی بالا می رود که برای ایجاد لخته کافی خواهد بود، در حالی که اگر جریان خون در عضو به تندی صورت گیرد، ترومبوپلاستین حاصل سریعا با مقادیر زیادی خون مخلوط شده و هیچ گاه غلظت کافی برای ایجاد لخته پیدا نخواهد کرد.
به طور خلاصه در بیماری های مختلف که متابولیسم چربی ها دچار اختلال می گردند و همچنین در سن پیری، ترکیبات چربی به ویژه کلسترول و نمک های آن در زیر لایه درونی (انتیما) عروق بزرگ رسوب می نماید. پس از چند سال این رسوب های کلسترولی کالسیفیه شده همچنین در نقاط خراب شده رگ فیبروز ایجاد می گردد، به علاوه گاهی پلاک آترواسکلروز انتیما را پاره کرده و به طرف مجرای رگ برجستگی ایجاد می نماید و وجود سطحی چنین ناهموار درون رگ سبب می گردد که پلاکت ها درون رگ رسوب نموده و بدین ترتیب محیطی مساعد برای ایجاد لخته فراهم گردد.
هنگامی که لخته ایجاد گشت پلاکت های جدید به آن جلب شده به تدریج لخته بزرگ تر می شود تا این که رگ به طور کلی مسدود گردد. غالب ترومبوزهای کرونر با این مکانیسم ایجاد می گردد. گاهی اوقات کرونرها به واسطه ی خون ریزی از زیر انتیما مسدود می گردند.
در جدار عروق بزرگ، عروق کوچک تری وجود دارد بنام وازاوازروم که خون مورد احتیاج رگ های مزبور را تامین می نمایند. با این که تعداد عروق مغذی شرائین کرونر زیاد نیست، معهذا پاره شدن همین تعداد معدود نیز سبب برجسته شدن لایه درونی عروق مزبور گشته باعث انسداد آن ها می گردد.
امکان پیدایش انسداد در عروق کرونر در بیماران مبتلا به فشار خون ، دو تا سه برابر اشخاص عادی است. به نظر می رسد کیفیت فوق به واسطه افزایش فشار خون در عروق جداری رگ باشد. بدین ترتیب انسداد عروق کرونر در بیماران فشار خونی شایع تر است.
تصلّب پیش رونده عروق کرونر آرتریواسکلروز
شرائین کرونر همیشه به طور ناگهانی و به وسیله ی ترومبوز ، آمبولی یا خونریزی در زیر لایه درونی رگ مسدود نمی شوند، بلکه به تدریج در اثر آترواسکلروز تنگ و مسدود می گردند.
گاهی پلاک آترواسکروز حلقه وار در دیواره شرائین مزبور پدیدار شده و این به نوبه ی خود سبب می شود که بافت فیبری در این محل ضخیم شود و بالاخره شریان را مسدود سازد.
پدیده آترواسکلروز فقط مربوط به سنین بالا نیست بلکه پلاک های آتروماتوز در عروق کرونر، در کرونر اطفال هم دیده شده است.
به وجود آمدن این پلاک ها معمولا در سنین ۴۵ تا ۵۰ سالگی در نیمی از افراد مشاهده شده است. مطالعات آسیب شناسی ثابت نموده است که در افراد ۶۵ تا ۷۰ ساله یا مسن تر، نه تنها در عروق کرونر پلاک های آترومتوز وجود دارد، بلکه یک یا چند شاخه اصلی عروق کرونر نیز به واسطه ی پلاک های مزبور مسدود گردیده است.
در اثر این انسداد خون در بسیاری از عروق اپیکارد پس زده می شود و بدین ترتیب خون عضله ی قلب به وسیله آن ها تامین می گردد. چون این گونه انسدادها به طور تدریجی ایجاد می گردند ، با وجودی که برخی از شاخه های اصلی کرونر مسدود شده اند. لهذا در قلب هیچ گونه ضایعه عضلاتی از ایسکمی یا کم خونی مشاهده نمی شود.
اثر سن، جنسیت و ارث بر آترواسکلروز:
آترواسکلروز بیماری سنین بالا است ، ولی پلاک های آتروماتوی کوچک را حتی می توان در شرائین اطفال و اغلب بالغین جوان یافت. بنابراین به نظر می رسد که بروز بیماری نتیجه رسوب چربی در مدت یکی دو سال نیست ، بلکه به تدریج در طول عمر صورت گرفته است.
تلفات بیماری آترواسکلروز قلبی در مردان بیش از زن ها است و این موضوع به ویژه برای مردان کمتر از پنجاه سال صادق است. از این رو معتقدند که هورمون های مردانه در پیشرفت بیماری موثر است یا این که هورمون های جنسی زنانه از آترواسکلروز جلوگیری می نماید. تجربه نشان داده است که تزریق استروژن به مردانی که قبلا دچار ترومبوز کرونر بوده اند از تعداد حملات بیماری های کرونری می کاهد.
به علاوه تزریق استروژن به جوجه هایی که مبتلا به پلاک های آتروماتو در کرونرها بوده اند در بعضی از موارد از شدت بیماری آن ها کاسته است.
آترواسکلروز در برخی از خانواده ها به صورت ارثی دیده شده است و در برخی اوقات این حالات با زیادی کلسترول خون همراه بوده است. در توسعه و ازدیاد و تولید پلاک های آتروماتو در دیواره شرائین ممکن است عوامل دیگری از ناهنجاری ها، به ارث به انسان منتقل شود.
عوامل فوق بیشتر از طریق ژن های غالب به ارث می رسد.
آتریواسکلروز محیطی
علاوه بر پیدایش این حالت در کرونرها، سایر عروق نیز مبتلا به آرتریواسکلروز خواهند شد، بنابراین انتیمای بسیاری از عروق اشخاص پیر تقریبا به طور کامل از این رسوبات لیپوئیدی یا صفحات کلسیفیه پوشیده شده و خراب می گردد.
وجود صفحات کلسیفیه و همچنین فیبروزی که در دیواره عروق ایجاد می گردد، ممکن است سبب تنگی وانسداد بسیاری از عروق محیطی گردد.
همچنین سطح ناهموار انتیما غالبا سبب تشکیل لخته شده ، ممکن است در همان محل یا در اثر خورد شدن و انتقال آن در نقطه دیگری رگ مبتلا را ببندد.
بدون استثناء در کلیه اشخاص پیر، آرتریواسکلروز وجود دارد ولی در برخی اشخاص کیفیت فوق در سنین پائین تر نیز مشهود است به ویژه در کسانی که به مرض قند یا اختلالات هیپوفیزی یا هیپوتیروئیدی و بالاخره به اختلالات ناشناخته متابولیسمی دچار هستند.
انسداد تدریجی شرائین محیطی در بیماری آتریواسکلروز سبب پیدایش تمام حالات مذکور می گردد، از جمله درد در اثر کم رسیدن خون به عضوی که ممکن است زخم ها یا پوسیدگی عضوی را به وجود آورد.
بیماری های زمینه ساز برای آترواسکلروز
یکی بیماری قند یا دیابت دیگری بیماری هیپوتیروئیدیسم که در هر دوی آن ها کلسترول خون بالا می رود و مهم تر بیماری فشار خون است . زیرا شیوع آترواسکلروز در کرونر این افراد، دو برابر اشخاص عادی است. عوامل مهم دیگر رابطه بین چربی رژیم غذایی و آترواسکلروز در انسان است.
شواهد تجربی نشان می دهد که رژیم غذایی پر چربی، به ویژه چربیه ای اشباع شده امکان بروز آترواسکلروز را افزایش می دهد. ممکن است رزیم پر کلسترول نیز زمینه را برای ایجاد بیماری آترواسکلروز مساعد نماید.
به طور کلی دلائل بی شماری برای پذیرش این عقیده وجود دارد که کاهش چربی رژیم غذایی تا حدود زیادی، از آترولسکلروز جلوگیری می نماید.
آمار بیمه عمر نشان می دهد که نسبت به مرگ و میر افراد مسن با وزن عادی از بیماری های کرونر قلب، در حدود نصف مرگ و میر افراد هم سن ولی سنگین وزن می باشد.
درمان آترواسکلروز
۱- کم کردن وزن در افراد چاق
۲- مصرف نکردن روغن های اشباع شده حیوانی مثل کره و لبنیات و شیر و آبگوشت و تخم مرغ
۳- مصرف روغن نباتی مثل روغن ذرت، روغن ماهی
۴- فعالیت بالنسبه خفیف مخصوصا قدم زدن
۵- پائین آوردن فشار خون ، در مبتلایان به فشار خون
۶- خودداری از مصرف دخانیات
۷- حفظ تعادل در کلیه ی شئون زندگی تا اینکه استرس و هیجانات روحی و فکری به حداقل خود برسد.
۸- مصرف اسید نیکوتینیک توکوفرول ها (ویتامین E و کولین یا اینوزیتول)
۹- مصرف مواد متوقف کننده ی جذب کلسترول مثل سیتوسترول ها و برخی رزین ها
۱۰- خودداری از مصرف گوشت غیر از ماهی و حتی خودداری از مصرف گوشت سفید
۱۱- قطع الکل و مشروبات الکلی و ادویه ی تند و تیز
درمان آرتریواسکلروز
آزمایشات تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشد: نوار قلب، تست ورزش، آزمایش خون از نظر کلسترول کلی، خوب و بد، قند خون، و نیز عکس برداری از قفسه سینه و عروق.
برای بعضی از بیماران که خطر در مورد آن ها زیاد است، جراحی انجام می شود: باز کردن رگ با بادکنک های مخصوص در مورد رگ های تنگ شده؛ و سایر روش های جراحی مانند تعویض رگ بیمار با سیاهرگ یا رگ های مصنوعی.
به دلیل این که کار از کار گذشته و آسیب قبلاً وارد شده است، هیچ داروی رضایت بخشی برای درمان آترواسکلروز وجود ندارد.
در تحقیقاتی مشخص شده است که پایین آوردن سطح کلسترول در کسانی که کلسترول خونشان بالا است، می تواند طول عمر را افزایش دهد. اگر شما علایم یک اختلال ناشی از آترواسکلروز را دارید و رژیم غذایی و ورزش در کاهش کلسترول مؤثر واقع نشده باشند، شاید برای شما داروهای ضد چربی تجویز شود.
برای درمان مشکلات همراه آترواسکلروز (مثلاً فشار خون بالا، یا بینظمی های ضربان قلب) ممکن است تجویز داروهای دیگر ضروری باشد.
در برخی دیگر از تحقیقات مشخص شده است که آسپرین و ویتامین E ممکن است خطر سکته قلبی را کاهش دهند.
