افتادگی مثانه در زنان
مثانه عضوی کیسه مانند و توخالی ای است که درون لگن قرار گرفته و وظیفه آن انباشتن ادراری است که از کلیه ها و از طریق لوله حالب (میزنای) به درون آن ریخته می شود. این عضو از بدن، توسط عضلات نگهدارنده در مکان مناسبی قرار می گیرد و اگر به هر دلیلی این عضلات نگهدارنده، توا نایی خود را در نگهداشتن از دست دهند، مثانه از مکان خود جابه جا شده و مشکلاتی برای فرد پدید می آید. به این بیماری افتادگی مثانه یا سیستوسل گفته می شود. در این عارضه مثانه به داخل واژن می افتد.
در زنان، برخلاف مردان، به علت وجود کانال زایمان، کف لگن (داربست لگن) مستعد ضعیف شدن است و متعاقب آن مثانه از جایگاه خود نزول می کند که در اصطلاح پزشکی به آن افتادگی مثانه یا سیستوسل گفته می شود که گاهی به اشتباه آن را پارگی مثانه می نامند.
این مشکل گاهی می تواند به تنهایی یا همراه با افتادگی سایر اعضای لگن مثل رحم و روده نیز دیده شود.مهم ترین عامل مستعد کننده افتادگی مثانه، جنسیت است. زایمان طبیعی، سخت و غیرمد یریت شده، زایمان های متعدد، چاقی، افزایش سن و ژنتیک اصلی ترین شیوع این مشکل در بین زنان است.
البته افتادگی مثانه گاهی در زنانی که هرگز حامله نشدهاند هم دیده می شود. درباره این افراد عامل ژنتیکی و ضعف بافت های لگن تاثیر بسیار زیادی دارد. برخی متخصصان نیز اختلال سطح هوشیاری، دیابت و سکته مغزی، برداشتن رحم، مصرف سیگار، یبوست و استرس شغلی را در بروز این مشکل در خانم ها موثر عنوان کردهاند.
از نظر شدت افتادگی مثانه به چهار نوع تقسیم بندی می شود:
نوع اول: در این نوع به هنگام معاینه کمی از مثانه در داخل واژن لمس می شود.
نوع دوم: در افتادگی متوسط قسمت بیشتری از مثانه وارد واژن شده و تقریبا نصف آن را اشغال می کند.
نوع سوم: در افتادگی نوع سوم، مثانه تا پایین واژن لمس می شود.
نوع چهارم: در افتادگی نوع چهارم مثانه کاملا از دهانه واژن بیرون زده و گاه خود بیمار آن را به داخل میبرد و با یک فشار اندک به حالت قبل برمی گردد.
علایم افتادگی مثانه
مشکل در درجات متوسط و بالا، معمولا با اختلال ادرار، احساس توده در واژن و مشکلات جنسی همراه است. آیا سیستوسل به تنهایی می تواند علت بی اختیاری ادرار باشد؟در پاسخ باید گفت از آنجا که بیش از ۴۰ درصد زنان با بی اختیاری، استرسی ادرار (بیاختیاری حین افزایش منشأ و شکم مثل سرفه، عطسه و خنده) همزمان سیستوسل نیز دارند این تصور اشتباه رایج است که علت بیاختیاری ادرار، افتادگی مثانه است.
بهترین زمان ترمیم آسیب های زایمان
یکسال بعد از زایمان فرصت مناسبی برای ترمیم آسیب های بارداری و زایمان است.بدون شک توجه مادران به انجام حرکات و ورزش های مناسب و کنترل وزن در این مدت کمک قابل توجهی به برگشت آناتومی لگن به حالت نرمال می کند.
سن از ریسک فاکتورهای پرخطر در ابتلا به افتادگی مثانه است و با این وجود کنترل وزن، انجام حرکات ورزشی مناسب و جلوگیری از یبوست های مزمن، تاثیر این عامل را در بروز افتادگی مثانه و شدت آن به حداقل می رساند.
راهکارهای درمان مثانه
افتادگی مثانه به دو روش جراحی و غیرجراحی قابل انجام است. روشهای غیرجراحی شامل فیزیوتراپی کف لگن است که در درمان درجات پایین و متوسط سیستوسل موثر است. این روش تحت نظر فیزیوتراپیست آشنا به مشکلات افتادگی مثانه باید انجام شود.
با کمک فیزیوتراپی قدرت عضلات توسط تحریکات الکتریکی تنظیم شده و تقویت می گردد.درنتیجه توانایی و قدرت عضلات نگهدارنده مثانه افزایش می یابد. انجام تمرینات ممتد بیمار در منزل علاوه بر فیزیوتراپی کف لگن،در افزایش تاثیر این درمان کمک می کند.
درمان قطعی سیستوسل شدید و درجه بالا را عمل جراحی می باشد. هدف پزشک در استفاده از این روش بازگرداندن مثانه به جایگاه اصلی خود یعنی درون لگن است. انجام این کار از راه شکمی به شکل جراحی باز یا لاپاراسکوپی و در روشهای واژینال این کار ازطریق کانال زایمانی صورت می گیرد .
در صورتی که بی اختیاری ادرار فرد علاوه بر افتادگی مثانه متاثر از افتادگی رحم و روده نیز باشد به هنگام جراحی همه این نواقص توسط پزشک در حین عمل رفع می شود. چنانچه عمل جراحی با موفقیت انجام گیرد، ممکن است به صلاح دید جراح و به منظور بهبود عملکرد مثانه و روده، فیزیوتراپی بعداز عمل تجویز گردد.زایمان طبیعی سخت، زایمان های متعدد، چاقی و ژنتیک اصلی ترین علت افتادگی مثانه در بین زنان است
پیشگیری از افتادگی مثانه
افزایش آگاهی زنان در ارتباط با مشکلات و اختلالات کف لگن از جمله افتادگی مثانه را در پیشگیری از مشکلات لگن برای خانم ها بسیار مهم میباشد و بر ضرورت توجه آن توسط مسئولان بهعنوان یکی از سیاست های بهداشتی در جامعه باید تأکید کرد.
مجاری ادراری و تناسلی بهترین زمان آغاز مراقبت از سلامت مثانه توسط زنان را بعد از بلوغ و داشتن رابطه جنسی است. تمامی زنان باید نسبت به آناتومی لگن آشنایی پیدا کنند. زیرا رعایت بعضی از نکات ساده از سنین جوانی و نوجوانی می تواند باعث بهبود عملکردهای مرتبط با احشاء لگن از قبیل عملکرد درست مثانه، وجود رابطه جنسی مناسب و کارکرد درست دستگاه گوارش تحتانی شود.
کنترل وزن، جلوگیری از چاقی مفرط، انجام ورزش های متناسب با جنسیت زن، جلوگیری از یبوست های مزمن و پرهیز از کارهای بسیار سنگین که همراه با افزایش فشار داخل شکم باشد، از موارد پیشگیری کننده در افتادگی مثانه است.
ضرورت آموزش قبل از بارداری
در زنان متاهل که قصد بارداری دارند باید آموزش کامل در ارتباط با دوره حاملگی، ورزش های متناسب با آن دوره و جلوگیری از اضافه وزن بیش از حد داده شود و تمام زنان تحت مراقبت های مامایی مناسب قرار گیرند تا تصمیم گیری صحیح با توجه به شرایط جنین و مادر برای نوع زایمان (سزارین یا زایمان طبیعی) گرفته شود تا در فرایند زایمان، آسیب های عضلات و بافت های نگهدارنده لگن بهحداقل ممکن برسد.
موثرترین ورزش تقویت مثانه
تمرین کژل، برای عضلات لگن باعث محکم و سفت شدن عضلات لگن و در نتیجه مراقبت بیشتر از آن از مثانه و کاهش ضریب ابتلا به افتادگی مثانه می شود. برای انجام این تمرین، ماهیچههای لگن خود را سفت کنید، (حالتی که مانع ادرار می شود). این انقباض را به مدت ۵ ثانیه انجام دهید سپس عضلات را آزاد کنید. بعد از ۵ ثانیه مجددا این حرکت را تکرار کنید.این تمرین را هر روز حداقل ۱۰ بار انجام دهید بهگونهای که به مدت ۱۰ ثانیه بتوانید عضلات لگن خود را منقبض نگه دارید. این تمرین در هر شرایط زمانی و مکانی قابل انجام است.
نقش یائسگی در افتادگی مثانه
یائسگی در وضعیت مثانه بسیار تاثیر دارد. ترشح هورمون استروژن قبل از یائسگی باعث سفت شدن عضلات اطراف واژن می شود، اما با کاهش ترشح این هورمون بعد از شروع یائسگی عضلات شل و ضعیف می شوند.
