آشنایی با مدت زمان و چگونگی شیردهی روزانه به نوزاد
آیـا در مـورد مـدت زمـان و چگونـگی شیردادن به نوزاد خود سردرگم هستید؟ نمیدانید چه برنامه ای را باید اجرا کنید؟ آیـا بـاید منتظر شوید تا گریه کند و یا این کـه هنـگـامی کـه خوابیده او را بیدار کنید و به او شیر دهید؟ اگر تازه به جمع مـادرهـای شیـرده اضـافـه شده ایـد، مـطـمـئـنا این یکی از سوالاتی است که اخیرا به ذهنتان خطور کرده.
چند وقت یکبار باید به کودک خود شیر بدهم؟
بیشتر نوزادان باید ۸ تا ۱۲ بار در یک شبانه روز از شیر مادر تغذیه کنند. این روند باید از دو سه روزگی کودک شروع شود و تا ۳-۶ ماهگی نیز ادامه پیدا داشته باشد. شیر دهی به نوزاد را نباید بر اساس فاصله های زمانی معین و از روی ساعت تنظیم کنید.
فاصله زمانی بین وعده های غذایی و مدت زمانی که کودک از شیر مادر استفاده میکند، در نوزادان مختلف متفاوت است. هر دفعه شیردهی می تواند در حدود ۱۰ تا ۴۵ دقیقه با دفعه بعدی فاصله داشته باشد.
آیا باید برای شیردهی، کودک را از خواب بیدار کرد؟
برای چند هفته اولیه معمولا به مادرها توصیه می شود که فرزندان خود را برای شیردهی حداقل هر دو سه ساعت یکبار از خواب بیدار کنند. این فاصله از شروع اولین شیردهی تا آغاز تغذیه مجدد حساب می شود. (در طول روز و شب هیچ تفاوتی نمیکند) اگر کودک شما می تواند شب ها قدری طولانی تر بخوابد هیچ اشکالی ندارد، می توانید در این فاصله به او شیر ندهید.
اگر کودک زودتر از زمان مقرر برای شیردهی بیدار شد، چه کار باید کرد؟
اگر کودک شما به شیر خوردن تمایل نشان دهد و به عنوان مثال شروع کند به گریه کردن و مکیدن انگشتانش شما به هیچ وجه نباید او را دو سه ساعت منتظر نگه دارید تا زمان شیر دادن فرا برسد. اگر کودک نیاز به شیر خوردن داشت لازم نیست صبر کنید و می توانید همان موقع به او شیر دهید، حتی اگر زمان کوتاهی از تغذیه شدن قبلی گذشته باشد. اصلا نگران نباشید که شیر موجود در سینه ها “تخلیه” می شود. شیر به طور مکرر در سینه ها درست شده و همیشه به اندازه کافی برای سیر شدن کودک شیر در آنها وجود دارد.
آیا کودک باید مدت زمان معینی از هر سینه شیر بخورد؟
اگر کودک در حال شیر خوردن است، نباید سینه را از دهان او جدا کنید. اجازه دهید تا او خودش سینه را رها کند. او یا سر خود را به سمت عقب می کشد و یا برای مدت زمان نسبت طولانی مکیدن را متوقف می کند. هیچ مدت زمان مشخصی برای تغذیه کودک از هر سینه وجود ندارد. اگر خواست از سینه دیگر هم استفاده کند، به او اجازه دهید. اگر هم نخواست باز هم هیچ اشکالی ندارد. باید به کودک اجازه دهید که خودش شیر خوردن را متوقف کند. در مراحل آخر شیر چرب تر و خامه ای تر می شود؛ اگر شما کودک را از مکیدن بازدارید او نمی تواند از شیر پر چرب و خامه ای استفاده کند.
چه موقع می توانم کودک را برای شیر دادن بیدار نکنم؟
زمانی که امر شیر دهی برای شما جا افتاد، باید کودک را یکی دو مرتبه نزد متخصص اطفال ببرید تا مطمئن شوید که به اندازه کافی رشد کرد. از این زمان به بعد می توانید هر زمان که خودش درخواست کرد او را تغذیه کنید. زمانی که رشد کودک کافی باشد، پوشک خود را مکررا خیس و کثیف کند، آنگاه دیگر مجبور نیستید که او را برای تغذیه شدن از خواب بیدار کنید.
چگونه می توان تشخیص داد که کودک درخواست شیر می کند؟
کودک با “قار و قور” کردن، مکیدن انگشت های دست، حرکت دادن لب ها، باز کردن دهان، تولید صداهای خفیف و یا گریه کردن شما را صدا می زند. خیلی بهتر است که در همان مراحل اولیه و با مشاهده علائم ابتدایی، شیر دادن را شروع کنید و منتظر شروع گریه او نباشید. زمانی که شروع به گریه کند، شیر دادن سخت تر می شود، چرا که ابتدا باید او را آرام کنید و بعد شروع کنید به تغذیه کردن او.
چرا کودک من علاقه زیادی به شیر خوردن در شب دارد؟
این مسئله کاملا طبیعی و قابل پیش بینی می باشد. نوزادان یک زمان مشخصی را برای تغذیه کلی انتخاب می کنند که نام ” تغذیه زنجیره ای” بر روی آن گذاشته اند. در این حالت کودک تمایل دارد تا در فواصل زمانی متعدد از شیر مادر تغذیه کرده و در بین آنها استراحت کوتاهی نیز داشته باشد. امکان دارد که برای چندین ساعت بخواهد بدون توقف شیر بخورد. متاسفانه بسیاری از خانواده ها در مورد این نوع رفتار نظر مساعدی ندارند و تصور می کنند که این امر به دلیل مغذی نبودن شیر مادر اتفاق می افتد. باید به خاطر داشته باشید که تنها از روی واکنش های کودک نمی توانید تشخیص دهید که او چه میزان از شیر مادرش را مصرف می نماید.
چگونه می توانم تشخیص دهم که کودک به اندازه کافی شیر خورده؟
یکی از معتبرترین راهها از روی نمودار رشد کودک و ادرار و مدفوع او می باشد. اگر وزن او به اندازه کافی اضافه شود، بدون توجه به داد و بیدادهایی که راه می اندازد و درخواست های شبانه اش برای شیر، می توان تشخیص داد که به اندازه کافی تغذیه شده است.
چرا کودکانی که از شیر مادر تغذیه می کنند، دائما عادات غذایی خود را تغییر میدهند؟
دلیل قطعی این مسئله مشخص نیست، اما تا آنجایی که ما می دانیم به دلیل سطح چربی شیر مادر است. میزان چربی موجود در شیر در هر زمان تغییر می کند. اگر مدت زمان زیادی از آخرین مرحله شیر دهی سپری شده باشد، شیری که در ابتدا از سینه می اید کم چرب بوده و حالت سر شیر دارد، سپس کمی غلظ تر شده و مثل شیر طبیعی می شود و پس از مدتی چرب تر شده و حالت خامه ای پیدا می کند. زمانی که فواصل زمانی بین شیردهی ها کمتر باشد ( مثل تغذیه زنجیره ای) شیری که می آید غلیظ و پر چرب تر می باشد. کودک برای رشد جسمی و ذهنی باید حتما از این شیر پرچرب خامه ای استفاده کند. خوشبختانه زمانی که کودک این شیر را مصرف کند مدت زمان بیشتری به خواب فرو می رود، چرا که هضم آن روند آرامی دارد و به کودک احساس سیری می دهد. پس از اینکه کودک از ” تغذیه زنجیره ای” بهره برد، اشکالی ندارد به او اجازه دهید تا مدت زمان بیشتری استراحت کند. می توانید تا دو، سه ساعت او را از خواب بیدار نکنید – از این وقفه نهایت استفاده را ببرید!
آیا باید برنامه زمانبندی شده را به کودک تحمیل کنیم؟
تحقیقات نشان می دهد که دخالت در روند تغذیه طبیعی کودک (به ویژه منتظر گذاشتن او برای تغذیه) مشکلات زیادی از قبیل ذخیره شدن شیر رقیق در سینه ها و ناتوانی در افزایش وزن نوزاد را به همراه دارد. هر چه مدت زمان بین شیردهی بیشتر باشد، شیر کمتری در سینه ها درست می شود. شیر دهی مکرر، هم منبع شیر شما را افزایش می دهد و هم سلامت کودک را تضمین می کند.
زمانی که نوبت به برنامه ریزی برای شیر دهی به کودک می رسد، باید به خاطر داشته باشید که تغییر و تنوع نمک زندگی است! فرزند شما آواها و عکس العمل های طبیعی از خود بروز می دهد و شما بدون اینکه نیازی به ساعت داشته باشید و تنها با توجه داشتن به خود او به راحتی می توانید تشخیص دهید که چه موقه گرسنه است.
برنامه شیردهی در شبانه روز
دو برنامه برای شیردادن
شیر مادر هضم آسانی دارد و زمان و برنامه مشخصی برای تغذیه شیرخوار نمیتوان ارائه کرد. این واقعیت طبیعی است که وقتی شکم شیرخوار بهطور مرتب پر باشد و پستانها پیدرپی تخلیه شوند، از بسیاری مشکلاتشیردهی پیشگیری میشود. هیچ جدول زمانی نمیتواند مشخص کننده زمان شیردهی باشد. برخی کودکان زودتر از ۲ ساعت یک بار و برخی دیگر فواصل زمانی طولانیتر نیاز به تغذیه دارند.
آنچه مسلم است اگر کودک از نظر افزایش وزن مشکلی نداشته باشد، مادر میتواند بعد از حدود ۲۰ دقیقه، عمل شیردادن را قطع کند و مطمئن باشد که کودک گرسنه نخواهد ماند.
در مورد کودکانی که بعد از خوردن چند دقیقه شیر تمایل به خوابیدن پیدا میکنند و مادر مطمئن است که هنوز کودک سیر نشده است توصیه میشود که با عوض کردن پستان و یا گرفتن آروغ و نیز تعویض پوشک کودک را بیدار نگه داشته تا به شیرخوردن ادامه دهد. البته میزان خیس و کثیف شدن پوشک کودک معیار خوبی برای میزان سیر شدن کودک خواهد بود.
در مورد بچهای که فقط مدت کوتاهی شیر میخورد بهتر است سعی شود در فواصل زمانی کوتاهتر یا بهطور مکرر و پیدرپی به او شیر داد.
یکی از معیارهای مهم در میزان کافی بودن شیر مادر جدول رشد کودک است. هر کودک شیرخوار ماهانه حدوداً بین ۵۰۰ الی ۶۰۰ گرم وزن اضافه میکند که نشان دهنده سلامت کودک و کافی بودن شیر مادر است. البته کودک در ۲ هفته اول تولد وزن کم میکند.
معیار دیگر در کافی بودن شیر مادر تعداد پوشک خیلی خیس کودک در شبانهروز است که بین ۶ تا ۸ عدد مناسب است. کودک برای ۶ هفته اول معمولاً ۲ تا ۵ بار مدفوع در طول روز خواهد داشت.
در این گفتار دو دستورالعمل با تفاوت در «میزان شیردهی» و «تعداد دفعات شیر دادن»، ارائه شده است که مادران میتوانند با توجه به شناختشان از نحوه تغذیه کودک خود، از هر کدام از روشهای زیر استفاده کنند.
زمانبندی پیشنهادی زمان شیردهی
در رعایت این ساعات نباید پافشاری کرد. نوزاد خود بهطور غریزی از سیستم تنظیمکننده خودکار برخوردار است و میداند کی و چهقدر باید بخورد.
۲-۱ هفته اول: ۷ وعده، در ساعات: ۶-۹ -۱۲- ۱۵-۱۸-۲۱-۲۴٫
ماه دوم تا سوم: ۵ تا ۶ وعده، در ساعات: ۶- ۳۰ / ۹-۱۳- ۳۰ / ۱۶- ۲۰- ۳۰ / ۲۰- ۳۰ / ۲۳٫
ماه سوم تا پنجم: ۴ تا ۵ وعده، در ساعات: ۶ -۱۰-۱۴-۱۸-۲۲٫
بعد از ۶ ماهگی: ۴ وعده، در ساعات: ۸-۱۲-۱۶-۲۰٫
مدت زمان شیر خوردن
۱۰- ۱۵ دقیقه از هر پستان – مجموعاً ۲۰-۳۰ دقیقه
بعد از این مدت کودک با نوک سینه در حال بازی است.
رشد طبیعی و متوسط وزن کودک
سه ماهه اول: ۲۵- ۳۰ گرم در روز
سه ماهه دوم: ۲۰- ۲۵ گرم در روز
سه ماهه سوم: ۱۰- ۲۰ گرم در روز
برنامه دوم
مادران شیرده گاهی به این نکته پی میبرند که تعیین برنامه ساعتی برای شیر دادن به نوزاد نقشی ندارد. بهترین برنامه تغذیه توجه به اشتهای نوزاد و میل او به شیر خوردن است. مادر برای شیر دادن به نوزاد باید منتظر مشاهده علائمی از سوی نوزاد باشد و به عقربههای ساعت توجهی نداشته باشد. از این رو، وقتی صحبت از تغذیه با شیر مادر است، جا دارد در عوض برنامه، از واژه هماهنگی یا هارمونی استفاده شود.
مادر باید بداند که برای ترشح هورمون مولد شیر، تعداد دفعات تغذیه مهمتر از مدت شیر خوردن نوزاد است. نحوه شیر خوردن بیشتر نوزادان، بهویژه در چند روز اول پس از تولد متفاوت است. شیر خوردن این نوزادان گاهی با فاصله و در چندین نوبت صورت میگیرد و گاهی طولانی است و حتی یک ساعت طول میکشد. نوزاد هنگام شیر خوردن بیشتر اوقات به خواب میرود و پس از یک ساعت بیدار میشود و شیر خوردن را از سر میگیرد. مدت شیر خوردن بستگی به حال نوزاد و نحوه مکیدن پستان دارد. نوزادان باحوصله و خوش سلیقه، بهآرامی پستان را میمکند و ضمن بازی کردن با سینه مادر و نگاه کردن به اطراف، با فاصله شیر میخورند. نوزادان کمحوصله و پرخور، بیتوجه به اطراف خود، پستان را میگیرند و با میل و اشتها به سرعت تغذیه میکنند. اگر نوزاد نحوه گرفتن پستان را بهطور صحیح یاد بگیرد، مادر برای شیر دادن به او با هر عادتی که داشته باشد، مشکلی نخواهد داشت.
مادران سعی کنند که علائم گرسنگی و سیر شدن را از رفتار نوزاد بخوانند. شیر مادر زودتر از شیر خشک هضم میشود، بنابراین نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند، زود به زود احساس گرسنگی میکنند و برنامهریزی برای شیر دادن به آنها مشکلتر است. سرعت رشد نوزاد نیز خیلی سریع است و گاهی برای بهدست آوردن نیرو و قوت لازم جهت این رشد سریع، اشتهای زیادی پیدا میکند. در این هنگام نوزاد بهطور پیوسته و تقریباً به مدت یک تا دو روز در همه ساعتها در حال شیرخوردن است. شیر خوردن به این شکل امری طبیعی است. برای این که در دوره رشد سریع، نوزاد غذای کافی دریافت کند و سینه نیز فرصت کافی برای پر شدن داشته باشد، بهتر است در صورت امکان به او شیر خشک هم داد. گاهی نوزاد برای احساس رضایت و آرامش، نه برای رفع گرسنگی، دوست دارد پستان را بگیرد و بهآرامی آن را بمکد. گاهی نیز برای رفع تشنگی، با این روش، مقداری شیر رقیق مینوشد. فاصله شیرخوردنهای نوزاد در یک تا دو ماه اول حدود ۲ تا ۳ ساعت است.
واژه هارمونی که معادل فارسی آن هماهنگی است، به معنی توافق در احساس، اندیشه، عمل و سازگاری میباشد. به کار بردن واژه هماهنگی برای شیردادن به نوزاد، مناسبتر از کلمه برنامه است. هماهنگی، واژهای قابل انعطاف و بااحساس و برنامه، واژهای خشک و بیروح است. هماهنگی در شیردادن به نوزاد، به این معنی است که مادر با خواستهها و توقعات نوزاد راه میآید و با ایجاد اعتماد در نوزاد به جایی میرسد که نوزاد را با خود همراه و موافق میسازد. رسیدن به این توافق و هماهنگی احساس خوبی به مادر میدهد و از سلامت برنامه تغذیه اطمینان حاصل میکند.
دلایل علمی و امتیازات زیادی برای تغذیه نوزاد در نوبتهای متعدد با فاصلههای کم وجود دارد. هورمون پرولاکتین، نیمه عمر کوتاهی دارد. در مورد نیمه عمر باید گفت هر مادهای که وارد خون میشود، با سرعت معینی از بین میرود. مدت زمانی که لازم است تا مقدار هر ماده به نصف مقدار اولیهاش برسد، نیمه عمر آن ماده نام دارد. نیمه عمر ترکیبات و مواد مختلف، نکته مهمی است که پزشکان هنگام تجویز دارو به آن توجه میکنند. اگر دارویی دارای نیمه عمر زیادی باشد، فقط آن را یک یا دو بار در روز مصرف میکنند و اگر نیمه عمر آن کوتاه باشد، باید آن را هر چهار تا شش ساعت یک بار مصرف نمود تا مقدار آن در خون، در حد لازم برای درمان باقی بماند. هورمون پرولاکتین دارای نیمه عمری کمتر از یک ساعت است. از این رو اگر مادر بخواهد مقدار آن را در خون خود در حد بالایی ثابت نگه دارد، باید وعدههای شیر دادن را به هم نزدیک کند. به کسانی که از این نحوه شیر دادن انتقاد میکنند باید گفت که آنچه مادر و نوزاد انجام میدهند، از نظر بیولوژیکی درست است.
