بهداشت دهان و دندان یکی از عواملی است که در صورت عدم رعایت آن نه تنها دندان ها باعث پوسیدگی می شود بلکه ممکن است سلامت دیگر قسمت های بدن همچون دیابت و قلب را با خطر مواجه سازد. به همین دلیل متخصصین دندانپزشکی افراد را به مسواک زدن و حفظ بهداشت دهان و دندان توصیه می کنند.
دندان ها یکی از مهم ترین ابزارهای تغذیه ای در انسان و دیگر موجودات هستند. اهمیت به دندان برای اغلب ما تعریفی دارد که حالا با توجه به پژوهش های اخیر باید تعاریفی سنتی را تغییر دهیم.
باید از نگاه سنتی نسبت به مراقبت از دندان و دهان کمی فاصله گرفت، البته فاصله به معنای پیشرفت مدنظر است. تردیدی نیست اگر بگوییم که اکثر ما پر کردن دندان و مراقبت از لثهها را نمونه ی بارز مراقبت از دهان و دندان میدانیم. این در حالی است که مراقبتهای پیش از خراب شدن دندان بسیار مهم تر هستند. طبق آخرین پژوهشهای انجام شده، خرابی دندان میتواند با دیابت، بیماری های قلبی و همچنین سرطان در ارتباط باشد.
اکثر ما قبل از خواب مسواک میزنیم، اما همه چیز از صبح شروع میشود. وقتی که از خواب بیدار میشویم و احتمالا صبحانه ای هم میل میکنیم. سپس لباسها را پوشیده و به سمت محل کار میرویم. دسته ای از ما که به وجه ظاهری خودمان اهمیت میدهیم قبل از بیرون آمدن از خانه مسواک میزنیم. برخی لبخند زیبا را یکی از نشانههای شخصیتی خود تلقی میکنند و برخی دیگر نیز برای جلوگیری از بوی بدن دهان و همچنین پوسیدگی مسواک میزنند.
حداقل دو بار مسواک در روز توصیه شده که البته برخی فقط یک بار مسواک می زنند و عده ای همان یک بار را هم فراموش میکنند! نتیجه نیز مشخص است: دندان درد و مراجعه به دندان پزشک و صرف هزینه های فراوان. البته برخی چند روز درد آن را تحمل می کنند و در نهایت نیز تسلیم میشوند. اما سوال اینجا است که دندان چه ارتباطی با دیابت، بیماریهای قلبی و همچنین سرطان دارد؟
ارتباط دندان با دیابت، بیماریهای قلبی و سرطان:
این ایده که باکتری یا مواد شیمیایی ترشح شده توسط سلول های دستگاه ایمنی در لثه میتوانند وارد جریان خونی شوند و بر رفتار بافتها و یا اندام های دیگر تاثیر بگذارند، ارتباط دهان و بدن نامیده میشود. «دهان از بقیه بدن جدا نیست. البته الان هنوز زود است که بگوییم بیماری لثوی با بیماریهای جدی بدن ارتباطی دارند، اما مردم نباید نقش آن را دست کم بگیرند.»
ارتباط دهان و بدن چیز جدیدی نیست. در واقع بفراط هم به موردی اشاره کرده بود که آماس مفاصل با کشیدن یک دندان از بین رفت. یک پزشک انگلیسی در سال ۱۹۰۰ میلادی ادعا کرد که «عفونت موضعیِ» دندان و لثه خود عامل یک بیماری دیگر در جایی دیگر از بدن خواهد شد.
به همین دلیل بود که مردم تا سال ها پس از آن در صورت مشاهده هر گونه خرابی به سرعت دندان خود را می کشیدند. این رویه تا سال ۱۹۶۸ میلادی ادامه داشت تا اینکه نخستین مطالعه سلامت دندان بزرگسالان در بریتانیا انجام شد. آن مطالعه نشان داد که حدود سه چهارم افراد بالای ۵۵ سال هیچ یک از دندانهای طبیعی خود را نداشتند.
در دهه اخیر نیز چندین پژوهش به رابطه سلامت دهان و دندان با دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبی و همچنین سرطان پرداختند. محتمل ترین توضیح التهاب است؛ شدت دردِ دندان درد تقریبا اندازه شدت درد کوبیده شدن انگشتان پا و یا ورود یک تکه چوب آلوده به پایتان است، با این تفاوت که درد آنها لحظه ای و دردِ ناشی از دندان درد ممتد است. چنین دردهای مزمنی میتواند به ساختار سلولی و DNA آن آسیب وارد کنند. «به نظر میرسد التهاب با بیماریهای دیگری در ارتباط است و ما در نگاه سنتی به آن توجهی نمیکنیم.»
مسواکهای برقی نسبت به مسواکهای سنتی بهتر هستند.
التهاب از کجا میآید؟
یکی از اصلی ترین دلایل مسواک زدن، از بین بردن پُژَک (پلاک) دندان (Dental Plaque) است. پُژَک دندان لایه ای از باکتریها است که در سطوح داخل دهان رشد کرده و به صورت لایها ی سفید رنگ یا زرد کم رنگ بر روی دندان ها دیده میشوند. وجود پژک به چند دلیل خوب نیست: اولی اینکه باکتری موجود در پژک اسیدی را تولید میکند که مینای دندان را از بین برده و موجب پوسیدگی میشود.
غیر از آن، انواع دیگر باکتری در پژک وجود دارد که موجب التهاب در نواحی مجاور آن دندان میشوند. «باکتریِ عامل بیماریهای لثوی در عمق محل نفوذ میکند، جایی که در آن اکسیژن وجود ندارد. بنابراین هر چه ضخامت پژک دندان های شما بیشتر باشد، آن باکتریها بیشتر از آن استقبال میکنند.»
بیماری های لثوی در مراحل ابتدایی خود به صورت «ورم لثه» ظاهر میشود و ممکن است هنگام مسواک زدن خونریزی کند. اگر آن درمان نشود به شکل پیوره یا (Periodontitis) یا همان بیماری بافتهای اطراف دندان درمیآید. شاید بتوان قوی ترین ارتباط دهان و بدن را در بیماریهای قلبى- عروقى جستجو کرد. در سال ۲۰۰۷ پژوهشی را انجام دادند که نشان داد تمیز کردن عمقی دندانها و لثهها با استفاده از بیحسی موضعی موجب میشود تا سرخرگهای شخص شش ماه بعد ارتجاعی تر و سالم تر باشند.
در همین رابطه نیز انجمن قلب آمریکا در سال ۲۰۱۲ پژوهشی را منتشر کرد که نشان میداد بیماری پریودنتال با تصلُبِ شَرایین (Atherosclerosis) یا همان سختی رگها در ارتباط است. البته با توجه به وجود چنین شواهدی، هنوز نمیتوان با اطمینان گفت که بیماری لثوی مستقیما در ارتباط است. در مطالعه دیگر که به تازگی چاپ شده مشخص شد بین التهاب و دیابت نوع ۲ نیز رابطه ای وجود دارد. این پژوهش نشان داد که در پروسههای بیماریهای لثوی و درمان آن، قدرت کنترل گلوکز خون فرد کاهش مییابد و همین مسئله میتواند زمینه ساز دیابت نوع ۲ باشد.
ارتباط بین بیماریهای لثوی و سرطان کمی محتاطانه تر بررسی شده است. «منطقی است، اما مکانیسم آن کاملا مشخص نیست.» التهاب مزمن خود میتواند یکی از عوامل باشد، زیرا امکان جهشهای منجر به سرطان را ممکن میسازد. در پژوهشی نشان داده شد که در بیماریهای لثوی، باکتری Fusobacterium nucleatum نقش دارد که موجب تضعیف دستگاه ایمنی در شناسایی و نابودی سلولهای سرطانی میشود.
راه حل چیست؟
برخی از کارشناسان میگویند که روزی دو بار مسواک همراه با مراجعه منظم به دندانپزشک بهترین راه سلامت دهان و دندان است. کارشناسان گروه بهداشتی کوکراین معتقدند که مسواکهای برقی نسبت به مسواکهای سنتی بهتر هستند. آنها همچنین میگویند خمیردندانهایی را انتخاب کنید که حاوی فلوراید و عامل ضد باکتری تری کلوسان باشند.
