در این مقاله با درماتیت سبورئیک، علت درماتیت سبورئیک، نحوه تشخیص درماتیت سبورئیک، علائم و نشانه های درماتیت سبورئیک و راه های درمان آن آشنا خواهید شد.
درماتیت سبورئیک چیست؟
درماتیت سبورئیک یا (به انگلیسی: Seborrhoeic dermatitis) نوعی التهاب پوست است که اغلب مزمن و عود کننده است و بیشتر در پوست سر و صورت دیده می شود. درماتیت سبورئیک معمولاً با شوره سر همراه است.
حدود ۲٪ تا ۵٪ جمعیت (از نوزادی تا بزرگسالی) با درماتیت سبوره ای مواجه هستند. شیوع این ضایعات در آقایان بیشتر از خانمها است.
علت درماتیت سبورئیک
تصور می شود که عامل درماتیت سبورئیک نوعی قارچ به نام مالاسزیا است و درماتیت سبورئیک زمانی ایجاد می شود که این قارچ بیش از حد رشد کند یا سیستم ایمنی بدن شخص بیش از حد به آن واکنش نشان دهد. این قارچ از نوع قارچی که باعث برفک یا کپک در غذا می شود نیست. درماتیت سبورئیک معمولا با هیچ بیماری زمینه ای در ارتباط نیست، اما ممکن است در صورت ابتلای شخص به HIV شدیدتر شود. این عارضه همچنین در بین افرادی که به پارکینسون مبتلا هستند، بیشتر شایع است.
خستگی مفرط و استرس نیز گاهی می تواند باعث بروز ناگهانی درماتیت سبورئیک شود. این عارضه در آب و هوای سرد بیشتر از آب و هوای گرم شایع است و ارتباطی با رژیم غذایی فرد ندارد.
علائم درماتیت سبورئیک
علائم درماتیت سبورئیک در بین افراد مختلف، متفاوت است. نواحی از پوست که دچار این عارضه شده اند، قرمز رنگ هستند، نسبت به لمس حساس هستند و حالت پوسته پوسته دارند که این حالت هم باعث ناراحتی و آزار شخص میشود و هم به لحاظ ظاهری ناخوشایند است و خصوصا در صورت پوشیدن لباس تیره رنگ و ریختن پوسته ها روی لباس (شورهها)، باعث خجالت فرد می شود. البته بعضی افرادی که به این عارضه دچار میشوند، مشکل شوره (یا پوسته شدن سطح پوست) را ندارند.
درماتیت سبورئیک به چه شکلی است؟
نواحی از پوست که به درماتیت سبورئیک دچار هستند، قرمز رنگ بوده و دارای پوستههای چرب هستند. این حالت معمولا در یک یا دو ناحیه از بدن ایجاد می شود اما ممکن است در مواردی نیز به صورت گسترده باشد. نواحی که اغلب به درماتیت سبورئیک دچار میشوند عبارتند از:
روی سر:
شدت درماتیت سبورئیک در سر می تواند خفیف و به صورت شوره های معمولی سر یا به صورت شدید و به شکل قرمزی پوست سر و جدا شدن پوسته های بزرگ تر و ترشح مایع از قسمتهای ملتهب سر باشد.
پوست سر:
معمولا در ماتیت سبورئیک در صورت در نواحی بین ابرو و کنارههای بینی و روی گونهها ایجاد میشود. در مواردی ممکن است پلکها نیز قرمز، متورم و پوسته پوسته شوند.
داخل و اطراف گوش:
در برخی افراد، درماتیت سبورئیک در کانال داخلی گوش، حفره بیرونی گوش یا در پشت گوش ایجاد می شود. در این موارد ممکن است پوست دچار عفونت باکتریایی شده و این عفونت باعث پوسته پوسته شدن و ترشحات پوستی شود. التهاب کانال گوش می تواند باعث انسداد آن شود.
روی قفسه ی سینه یا بالای کمر و بین دو شانه:
در این حالت، درماتیت سبورئیک به صورت ضایعات پوستی به رنگ سرخ یا صورتی با مرز مشخص است که به صورت پوسته پوسته می باشد.
در محل های تا شدن و چین خوردگی پوست:
این عارضه گاهی در نواحی مرطوب پوست مانند پوست زیر سینه، خط میانه باسن، زیر بغل و چین خوردگی های روی پوست شکم ایجاد می شود. در این حالت، پوست این نواحی به صورت براق و صورتی رنگ و ترک خورده در میآیند.
در نواحی تیره تر پوست:
در این نواحی ممکن است با بروز درماتیت سبورئیک، رنگ پوست روشن تر یا تیره تر از پوست اطراف خود شود.
نحوه تشخیص درماتیت سبورئیک
تشخیص درماتیت سبورئیک با معاینه ی پوست انجام میشود و معمولا نیازی به گرفتن نمونه ی پوستی یا آزمایش خون نمی باشد، اما در صورتی که شخص در معرض ابتلا به HIV باشد، لازم است مورد آزمایش قرار گیرد. انجام این کار برای تشخیص زود هنگام HIV و جلوگیری از پیشرفت بیماری و بهبود سلامت فرد، بسیار اهمیت دارد.
در صورتی که پزشک به وجود عفونت قارچی پوست سر مشکوک باشد، نمونه ی پوسته های روی سر را به آزمایشگاه می فرستد تا در صورت وجود قارچ کچلی در سر، این مشکل تشخیص داده شود.
در برخی موارد تمایز دادن درماتیت سبورئیک با انواع دیگر درماتیت بسیار مشکل است، خصوصا اگر درماتیت به صورت گسترده در بدن ایجاد شده باشد یا در نواحی خاصی مانند پلک چشم یا آلت تناسلی باشد. گاهی اوقات درماتیت سبورئیک شدید در ناحیه سر می تواند شبیه به پسوریازیس باشد. در موارد ابتلا به پسوریازیس، پوسته های جدا شده از سر ضخیم تر و سفید تر هستند و معمولا صورت شخص به عارضه پوستی دچار نمیشود.
آیا می توان این عارضه را کاملا درمان کرد؟
با روشهای مختلف می توان درماتیت سبورئیک را بهبود داد یا کاملا بر طرف کرد، اما روش درمان قطعی و دائمی برای این عارضه وجود ندارد و ممکن است با قطع درمان، درماتیت سبورئیک دوباره بازگردد.
درمان درماتیت سبورئیک یا سبوره در نوزادان:
کلاه گهواره یا همان درماتیت سبوره نوزادان معمولا خود بخود ظرف شش ماه الی یکسال بهبود خواهد یافت . رعایت کردن اصول درمانی زیر به تسریع روند درمان نوزاد شما کمک خواهد نمود :
شامپو کردن روزانه سر نوزاد با یک شامپوی مخصوص نوزادان
برس کشیدن موها زمانی که شوره ها و پوسته ها نرم شدند.
استفاده از داروهای تجویز شده توسط پزشک نظیر هیدروکورتیزون
درمان درماتیت سبورئیک یا سبوره در بزرگسالان:
درماتیت سبورئیک در بزرگسالان معمولا سیر مزمن و همراه با شعله وری و فرونشینی دارد و معمولا بر خلاف نوزادان روند خود به خود خوب شونده ای ندارد . عوامل تسریع کننده شعله وری بیماری شامل استرس، خستگی و تغییرات آب و هوا ( به ویژه فصل بهار و زمستان ) هستند.
درمان درماتیت سبورئیک یا سبوره با کرم ها ، شامپو ها و پماد های کنترل کننده التهاب:
هیدروکورتیزون ، فلوسینولون و دزونید ، کورتیکو استروئیدهای موضعی هستند که می توانید بر روی پوست سر یا نواحی مبتلا بمالید . این داروها بسیار موثراند و استعمال آن ها نیز راحت است ولی تنها برای مدت کوتاه قابل استفاده اند و اگر استفاده از آن ها برای بیش از ده روز ادامه یابد ممکن است عوارض جانبی آن ها پدیدار شوند که شامل نازک شدن پوست و تشکیل خط و استریا بر روی پوست خواهد بود . از جمله ترکیبات درمانی بسیار خوب غیر کورتیکو استروئیدی می توان به کرم کلوال دی اس دوکری اشاره نمود که با داشتن پیروکتون اولامین و گلیکولیک اسید به خوبی به درمان درماتیت سبورئیک کمک می کند.
درمان درماتیت سبورئیک یا سبوره با شامپوهای ضد قارچ:
شامپو کتوکونازول روش موثری در درمان است محصوصا اگر همراه با یک محصول حاوی کلوبتازول دو بار در هفته استفاده گردد . شامپو کلوال دی اس دوکری نیز از جمله شامپوهای خوب در درمان درماتیت سبورئیک به شمار می رود.
درمان درماتیت سبورئیک یا سبوره با ضد قارچ خوراکی:
پزشک ممکن است برای شما قرص تربینافین را نسخه نماید که بیشتر در موارد شدید و مقاوم این اتفاق خواهد افتاد . تربینافین ممکن است عوارض جانبی نظیر آسیب به کبد و واکنش های آلرژیک را به همراه داشته باشد و به همین دلیل گزینه آخر در درمان محسوب خواهد شد.
درمان درماتیت سبورئیک یا سبوره با داروهایی که بر روی سیستم ایمنی شما تاثیر می گذارند:
کرم ها و لوسیون های حاوی تاکرولیموس ( یا پروتوپیک ) و یا پیمکرولیموس ( یا الیدل ) می توانند موثر باشند . این داروها عوارض کمتری از کورتیکو استروییدها دارند ولی به دلیل خطرات کارسینوژنیک یا سرطان زایی هیچ گاه گزینه اول درمان نخواهند بود و در ضمن هزینه درمانی بسیار بالاتری نسبت به کورتیکو استروییدها دارند.
درمان درماتیت سبورئیک یا سبوره با کرم ها و ژل های ضد باکتری:
می توان از ژل ها و کرم های مترونیدازول به میزان دو بار در روز جهت درمان درماتیت سبورئیک نیز استفاده نمود.
درمان درماتیت سبورئیک یا سبوره با نور درمانی:
این درمان ترکیبی شامل پسورالن همراه با نور درمانی است ( فتوکموتراپی ) . پس از خوردن قرض پسورالن و یا استفاده موضعی از پسورالن بر روی ناحیه مبتلا، شما در معرض امواج فرابنفش یا UV قرار خواهید گرفت . این درمان البته در همه افراد و افراد با موهای ضخیم قابل استفاده نیست.
توصیه های کلی درمان درماتیت سبورئیک
– درماتیت سبورئیک خفیف تا متوسط به کرم های ضد قارچ موضعی نظیر کتوکونازول و یا ژل هایی نظیر سیکلوپیروکس جواب خوبی می دهند .
– شستشوی روزانه صورت با شامپوهای ضد شوره یا صابون های حاوی پیریتون زینک ، سلنیوم سولفاید ، یا سولفاستامید سولفور که با آب رقیق شده باشند نیز موثر است . کرم ها یا لوسیون های استروئید موضعی گروه VI یا VII ( هیدروکورتیزون یا دزونید ) ۲ بار در روز به مدت چند روز ممکن است به صورت دوره ای برای کنترل بیماری لازم باشند .
– استعمال دراز مدت پماد الیدل یا Elidel جایگزین دراز مدت موثری برای استروئیدهای موضعی است .
– بهترین درمان برای درگیری خفیف تا متوسط پوست سر ، شستشوی مکرر و طولانی مدت با شامپوهای ضد شوره است .
– کف سولفاستامید یک درمان جایگزین موثر است . این داروه هنگام خواب و برای چند روز مصررف می شود و در صورت لزوم می توان آن را تکرار کرد .
– برای برداشتن پوسته های متراکم ، ضخیم و چسبناک باید روغن معدنی گرم یا زیتون را روی پوست سر مالید و چند ساعت بعد شست .
– موارد شدید ممکن است برای ریشه کن کردن پتیروسپوروم اووال به درمان خوراکی ضد قارچ نیاز داشته باشند . این درمان ها عبارتند از کتوکونازول ۲۰۰ میلی گرم هر روز یا فلوکونازول ۱۵۰ میلی گرم هر روز یا ایتراکونازول ۲۰۰ میلی گرم هر روز به مدت یک الی دو هفته .
– آنتی بیوتیک های خوراکی ضد استافیلوکوک نظیر سفالکسین یا کلوگزاسیلین باید برای عفونت ثانویه همراه با ترشح زیاد سرم و تشکیل دلمه به کار گرفته شود .
– برای سرکوب بلفاریت ( پوسته پوسته شدن پلک و قرمز شدن پلک ) می توان از ماساژ پلک ها و شستشوی مکرر با شامپوهای ضد شوره حاوی پیریتون زینک یا تار استفاده کرد.
