گاهی اینقدر در مورد عادت ماهیانه دقت میشود که انگار قرار است همه چیز مثل ساعت کار کند. بینظمی در قاعدگی طبیعی است اما اگر این مسئله بسیار شدید و همیشگی شده است بهتر است با پزشک زنان صحبت شود. تغییرات عادت ماهانه مسئلهای بسیار پراهمیت است و ممکن است نادیده گرفتن آن هزینه بسیار سنگینی درپی داشته باشد. در این مقاله از سیکل پریود، سیکل منظم، تعریف پریود نامنظم زنان و علت های نامنظم شدن پریود صحبت می شود. در ادامه نیز درباره زمان مراجعه به پزشک، پیشگیری و درمان پریود نامنظم زنان توضیح داده می شود.
سیکل پریود چیست
خونریزی قاعدگی قسمتی از سیکل قاعدگی یا سیکل پریود می باشد.متوسط زمان یک سیکل قاعدگی نرمال ۲۸ روز است.اما یک سیکل نرمال پریود ممکن است از ۲۳ تا ۳۵ روز متفاوت باشد. از روز اول این پریود تا روز اول پریود بعدی ، یک چرخه یا سیکل پریود نام دارد . مثلا اگر شما ۲ مهر ، ۵ آبان ، ۳ آذر پریود شده باشید ، سیکل اول شما ۳۳ روز و سیکل دوم شما ۲۷ روز بوده است .
یک سیکل قاعدگی نرمال چه ویژگی دارد؟
سیکل قاعدگی یک خانم ممکن است در ماههای مختلف کاملاً شبیه هم نباشد. از طرف دیگر سیکل های قاعدگی هر نفر با دیگری متفاوت است.خونریزیها ممکن است کم ، متوسط و زیاد باشد و نیز طول مدت آن می تواند متفاوت باشد . اگرچه اکثر پریودها ۳ تا ۵ روز طول می کشد اما بین ۲ تا ۷ روز نرمال است.در سالهای اول شروع قاعدگی و در سنین نزدیک به یائسگی سیکلها ممکن است کاملاً نامنظم باشند.اما در کل بهتر است بدانید طول یک سیکل طبیعی ممکن است از ۲۱ تا ۳۵ روز متغیر باشد.
پریود نامنظم چیست
هرگونه نوسان و انحراف از سیکل طبیعی پریود را اختلال و بی نظمی پریود مینامند. این بی نظمی میتواند شامل شدت و یا تغییر در خونریزی و یا تغییر در فاصله زمانی دو پریود و یا پریود نشدن و نیز دردهای شدید قاعدگی می شود. اختلاف و تغییر در طول سیکل قاعدگی معمولا نتیجه یک عدم تعادل هورمونی موقتی است.در سایر مواقع عدم تعادل هورمونی ممکن است بعلت عواملی چون استرس، افسردگی و بیماریهای شدید طولانی مدت ایجاد شود. ورزشهای سنگین و از دست دادن شدید وزن از دیگر دلایل ایجاد اختلالات هورمونی است که میتوانند سبب بروز قاعدگی نامنظم شوند. گاهی اوقات دلیل نامنظم شدن پریود، وجود بیماریهای تخمدان و رحم است.
چرا پریود منظمی ندارم؟
گاهی اینقدر در مورد عادت ماهیانه دقت میشود که انگار قرار است همه چیز مثل ساعت کار کند. در بین خانمها اینطور شایع شده که عادت ماهیانه باید هر ۴ هفته یکبار اتفاق بیفتد، در حالیکه در اکثر خانمها بینظمیهای زیادی در عادت ماهیانه وجود دارد. معمولا چرخه عادت ماهیانه ۲۸ روزه است، اما این عدد برای همه و حتی برای یک خانم در تمام طول سال ثابت نیست و ممکن است بین ۲۴ تا ۳۴ روز متغیر باشد. اولین روز عادت ماهیانه،روز اول چرخه یک خانم محسوب میشود. معمولا در روز چهاردهم یکی از تخمکها از تخمدان خارج میشود که به آن تخمکگذاری میگویند و در صورت عدم حاملگی دو هفته بعد پوشش درونی رحم ریزش پیدا کرده و عادت ماهیانه اتفاق میافتد. معمولا تا ۲ سال بعد از اولین عادت ماهیانه بینظمیهای زیادی وجود دارد، اما بیماری،کاهش وزن شدید و استرس زیاد هم باعث بینظمی در قاعدگی میشوند. حتی در مسافرت و یا تغییرات عمده زندگی (مثل مهاجرت و جابجایی) هم اختلال در زمان قاعدگی دیده میشود. طول مدت عادت ماهیانه هم از ۲ تا ۱۰ روز متفاوت است وحتی این مسئله هم همیشه در یک خانم ثابت نیست. بنابراین اگر داروی خاصی مصرف نشود،بیماری مشخصی وجود نداشته باشد و یا عدم تعادل هورمونی مطرح نباشد، بینظمی در قاعدگی طبیعی است اما اگر این مسئله بسیار شدید و همیشگی شده است بهتر است با پزشک زنان صحبت شود تا مشکل زمینهای بهخصوص عدم تعادل هورمونی بررسی شود، به خصوص اگر این مسئله در دختر خانمها بیش از ۳ سال طول بکشد.
علل خونریزی غیرطبیعی
در خونریزی غیرطبیعی رحم، طول دوره قاعدگی، میزان و یا زمان خونریزی دچار اختلال میشوند. طول دوره قاعدگی زمانی غیرطبیعی است که بیش از ۳۵ روز یا کمتر از ۲۱ روز طول بکشد و یا دورههای آن نامنظم باشند. دوره قاعدگی از وضعیت سلامت سایر ارگانها نیز تاثیرمیپذیرد؛ به همین علت نه تنها بیماریهای دستگاه تناسلی، بلکه بسیاری از بیماریهای ارگانهای دیگر نیز میتوانند خونریزی غیرطبیعی رحمی ایجاد نمایند. اما شایعترین علل خونریزی غیرطبیعی مربوط به دستگاه تناسلی، اینها هستند:
اختلالات هورمونی
استروژن و پروژسترون دو هورمون مهم و تأثیرگذاری هستند که تعادل بین آنها سبب تنظیم عادت ماهانه میشود و به تبع آن چرخه تخمک گذاری و سپس بارداری انجام میگردد.
حال اگر کوچک ترین اختلالی در تعادل این دو هورمون ایجاد شود، چرخه قاعدگی فرد نامنظم می شود و با خونریزی های نامنظم و غیر طبیعی مواجه می شود.
حاملگی 
شایعترین علت بههم خوردن نظم عادت ماهیانه در در سنین باروری ۱۸-۴۰( سال)، حاملگی و عوارض مرتبط با آن مثل حاملگی خارج رحمی است. بسیاری از در چند ماه اول حاملگی طبیعی، دچار خونریزی میشوند. بنابراین بسیار مهم است که کسانی که تماس جنسی داشتهاند، حتی اگر مطمئن هستند که حامله نیستند، تست حاملگی انجام شده و حاملگی به عنوان شایعترین علت خونریزی غیرطبیعی، رد شود.
قرصهای ضد بارداری
مصرف قرصهای ضد بارداری یکی از عوامل شایع خونریزی غیر طبیعی رحم می باشد. مصرف این قرصها تعادل هورمونی را در بدن تغییر میدهد و بر چرخه تخمک گذاری تأثیر می گذارد.
بنابراین عادت ماهیانه فرد تحت تأثیر قرار گرفته و خونریزی غیر طبیعی در او ایجاد میشود. لکه بینی در بین عادت ماهانه نیز از دیگر عوارض مصرف قرصهای ضد بارداری می باشد.
مصرف قرصهای ضد بارداری اورژانسی نیز از دیگر علل خونریزی غیر طبیعی رحم می باشد. قرصهای ضد بارداری اورژانسی، باید سریعا تأثیر خود را بر عدم تخمک گذاری فرد بگذارند. بنابراین در مدت زمان کوتاهی، تعادل هورمونی بدن را تحت تأثیر قرار می دهند.
مصرف این نوع قرصها با فاصله طولانی مشکلات کمتری ایجاد می کند. اما گاهی دیده شده که فردی در طی چند ماه، چند بار از این روش جهت جلوگیری از بارداری استفاده می کند که بسیار خطرناک است.
به همین دلیل توصیه میشود که مصرف قرصهای ضدبارداری و اورژانسی باید تحت نظر پزشک متخصص زنان باشد تا او با در نظر گرفتن شرایط بدنی شما، بهترین روش را به شما معرفی کند.
مشکلات مربوط به تخمکگذاری
لزوما در تمام دورههای قاعدگی، تخمکگذاری اتفاق نمیافتد. در سالهای ابتدای بلوغ و در سالهای نزدیک به یائسگی و حتی در اثر استرسهایی مثل مسافرت یا تغییر شغل، شیوع دورههای فاقد تخمکگذاری افزایش مییابد. در دو سال اول شروع قاعدگی، ۸۵ درصد دورههای قاعدگی فاقد تخمکگذاریند، در حالی که پس از ۶ سال از شروع قاعدگی این عدد به ۲۰ درصد میرسد. در روز ۱۴ قاعدگی در صورتی که تخمکگذاری انجام نشود، جسم زرد که تولیدکننده هورمون پروژسترون است، ایجاد نخواهد شد؛ بنابراین تخمدان به تولید استروژن ادامه داده و لایه داخلی رحم همچنان به رشد خود ادامه خواهد داد. در اثر این ازدیاد رشد، دوره قاعدگی طولانی شده و خونریزی نامنظم و لکهبینی ایجاد خواهد شد. این امر میتواند زمینه را برای ایجاد پولیپ و سرطان رحم فراهم نماید.
گرچه، در ابتدا و انتهای دوران باروری، عدم تخمکگذاری بهطور شایع اتفاق میافتد، اما بیماریهایی مثل تخمدان پلیکیستیک و اختلالات تیرویید نیز میتوانند آن را ایجاد نمایند.
مشکلات رحمی
عفونتها، تومورهای بدخیم و خوشخیم رحمی نیز میتوانند خونریزی ایجاد نمایند. برخی از این ضایعات بسیار شایع هستند، بهطور مثال میوم که توموری خوشخیم است در ۳۰ درصد دیده میشود. این ضایعات همیشه منجر به خونریزی نمیشوند و ممکن است فرد علیرغم ابتلا به آنها دچار خونریزی نشود.
ضخیمشدن لایه داخلی رحم نیز از علل خونریزی، خصوصا در خانمهای ۴۰-۵۰ سال است. ضخیم شدن لایه داخلی رحم، هشداری بسیار جدی برای وقوع سرطان در آینده محسوب میشود. احتمال سرطان رحم با افزایش سن زیاد میشود، بنابراین بسیار مهم است که در بالای ۴۰ سال مطمئن شویم که علت خونریزی، سرطان نیست.
سرطان تنها علت خونریزی غیرطبیعی نبوده و هر خونریزی به معنی سرطان نیست. بنابراین اگر به اختلالات قاعدگی دچار شدید، افکار مزاحم را از خود دور نموده و از تفسیرهای عجولانه بپرهیزید، اما به هیچ وجه در مراجعه به پزشک سهلانگاری نکنید.
گاهی وقتها هم در اثر عواملی مثل آی.یو.دی، رحم دچار جراحت شده و خونریزی میکند. خونریزی خفیف ناشی از آی.یو.دی طبیعی است و درمانی نیاز ندارد، اما خونریزیهای شدید باید حتما مورد توجه قرار گیرند.
ورزش های سنگین یا رژیم لاغری شدید
ورزش بیش از حد ممکن است چرخه ی قاعدگیرا به هم ریخته یا گاهی آن را متوقف کند. توقف پریود در ورزشکاران استقامتی رایج تر است. به گفته دکتر آتری وزن کم کردن شدید، چه از راه ورزش های سنگین، چه از راه رژیم های غذایی، اختلال در غذا خوردن و یا بیماری ها، می توانند بر چرخه ی قاعدگی اثرگذار باشند.
سایر علل
در پس از یائسگی، یکی از علل مهمی که باید بهخاطر داشت، خشک بودن دیواره واژن به علت فقدان استروژن پس از یائسگی است که این امر موجب خونریزی پس از تماس جنسی میشود.
داروهایی که جلوی انعقاد را میگیرند و اختلالات غددی مثل اختلالات تیرویید نیز میتوانند موجب خونریزی غیرطبیعی رحمی شوند. بیماری هایی که از طریق تماس جنسی حاصل می شوند، دیابت، فیبروئید، اختلالات در تغذیه و بیماری اندومتریوز.
وقتی مراجعه به پزشک ضروری است
خونریزی غیرطبیعی مسئله بسیار مهمی است و با رویت آن باید سریعاً به پزشک مراجعه نمایید. در صورتی که فقط دچار خونریزی غیرطبیعی شدهاید، میتوانید در مطب تحت معاینه و معالجه قرار گیرید. اما اگر علایمی مثل سبکیسر، شکمدرد شدید و تب نیز همراه خونریزی وجود داشته باشد، بهتر است به اوراژنس بیمارستان مراجعه کنید.
معمولاً پزشکان سعی میکنند به کمک تاریخچهای که شما از بیماریها و حالات گذشته خود در اختیار آنها قرار میدهید و معاینات و آزمایشهایی که درخواست میکنند، علت خونریزی شما را از میان علتهای ذکر شده بیابند. پزشکان علاقمندند، جهت یافتن علت خونریزی، اطلاعات کاملی در مورد زمان و میزان خونریزی و دفعات تکرار آن، آخرین دوره طبیعی، حاملگی قبلی، آخرین تماس جنسی، روشهای پیشگیری از بارداری و داروهای مورد استفاده شما داشته باشند.
به خاطر داشته باشید که ممکن است در ویزیت اول تشخیص دقیق بیماری میسر نشود و به چندین نوبت مراجعه نیاز باشد.
مراقب خود باشید
– ابتدا مطمئن شوید که منشا‡ خونریزی، دستگاه تناسلی است و از مقعد یا دستگاه ادراری نیست. برای این کار میتوانید از تامپون استفاده نمایید.
– در صورتی که خونریزیتان زیاد است، در بستر استراحت کنید.
– تعداد تامپونهای مصرف شده و یا نوار بهداشتیهای استفاده شده را حتماً بشمرید؛ تعداد آنها به پزشک کمک میکند تا تخمینی از میزان خونریزی شما داشته باشد.
– آسپرین نخورید، چرا که زمان خونریزیتان را طولانی میکند.
روشهای تشخیص خونریزی غیرعادی رحمی
– سونوگرافی: اولین و بهترین روش تشخیص خونریزی های غیر طبیعی رحم، سونوگرافی معمولی است.
– شمارش گلبولهای خونی (CBC)
– تستهای هورمونی که هورمون هایFSH وLH و هورمون مردانه، هورمون پرولاکتین و هورمون پروژسترون را بررسی می کند.
– تست بارداری
– تست بررسی عملکرد تیروئید
– انجام تست پاپ اسمیر برای بررسی عفونت دهانه رحم
– بیوپسی یا نمونه برداری از بافت رحم تا هرگونه عفونت، سرطان و توده بررسی شود.
– هیستروسکوپی (آندوسکوپی رحم)
– سونوگرافی از طریق واژن تا هر گونه مشکلی در رحم و یا لگن فرد بررسی شود.
– ام آر آی نیز در تشخیص ضایعات خونریزی های غیر طبیعی رحم کمک کننده است.
درمان
نوع درمان وابسته به علت خونریزی است و در هر مورد جداگانه تصمیم گرفته میشود. در مواردی که اختلالات هورمونی علت خونریزی غیرطبیعی رحمی باشند، معمولاً از داروهای هورمونی مثل قرصهای پیشگیری از بارداری جهت درمان استفاده میشود. اگرچه خود این قرصها نیز از علل خونریزی غیرطبیعی هستند اما در مواردی خاص، درمان موثری علیه آن محسوب میگردند.
با شروع درمان دارویی در مواردی که بینظمیهای هورمونی عامل خونریزی هستند، معمولا پس از چند ماه، دورههای قاعدگیمنظم میشوند؛ در صورت عدم پاسخ به این درمان، حتماً مجدداً به پزشک خود مراجعه کنید، تا سایر علل خونریزی مورد بررسی قرار گیرند.
بهخاطر داشته باشید که تغییرات عادت ماهانه مسئلهای بسیار پراهمیت است و ممکن است نادیده گرفتن آن هزینه بسیار سنگینی درپی داشته باشد
پیشگیری و درمان به هم خوردن نظم قاعدگی
اگر استرس عامل اصلی بر هم خوردن نظم پریود شماست، از تکنیک های مدیریت استرس استفاده کنید. تکنیک هایی مانند مدیتیشن، یوگا ، تای چی، تجسم فکری و بیوفیدبک. از ورزش های خیلی سنگین و رژیم های افراطی اجتناب کنید، چراکه در نظم قاعدگی اخلال ایجاد می کنند. شاید شنیده اید که تاریکی کامل اتاق خواب به تنظیم قاعدگی کمک می کند، اما معلوم نیست که این کار واقعاً مؤثر باشد.
سالانه داشتن چند بار پریودنامنظم، مسئله ی چندان مهمی نیست. در کل بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا مطمئن شوید عدم تخمک گذاری و یا بیماری خاصی، دلیل آن نیست. به هر حال، دلیل این مشکل در برخی هم، باردار شدن است. به توصیه ی دکتر آتری اگر ماه گذشته رابطه ی جنسی داشته اید، اول تست بارداری انجام دهید. اگر تست منفی بود، برای بررسی سایر عوامل با دکتر خود مشورت کنید تا راهی برای تنظیم قاعدگی شما پیدا شود.
