یکی از عوامل اصلی مرگ و میر در کشور انواع سرطانهاست؛ این در حالی است که پزشکان معتقدند با اصلاح شیوه زندگی میتوان از بروز سرطان جلوگیری کرد. یکی از بهترین روشها برای پیشگیری از سرطان، استفاده نکردن از عوامل سرطان زا است. این مقاله به بررسی رابطه بین سبک زندگی و سرطان پرداخته و راههایی برای پیشکیری از آن معرفی می کند.
رابطه شیوه زندگی و سرطان
رئیس دانشگاه علوم پزشکی اردبیل گفت: ۵۰ درصد سرطانها قابل شناسایی، پیشگیری و درمان هستند به شرط آن که شیوه زندگی خود را به نحو درست و صحیح تغییر دهیم. عوامل اصلی بروز سرطان مصرف سیگار، قلیان، افزایش وزن، بیتحرکی، استرس، شرایط ناسالم زیست محیطی و تغذیه نامناسب است که به بروز سرطانها کمک میکند.
نمیشود هر جور بخواهیم، زندگی کنیم، هر طور بخواهیم تغذیه کنیم، در برابر هر نوع ناملایمات زندگی، مسیر دل بخواهی را انتخاب کنیم، مثلاً در شیوه زندگیمان ورزش نباشد، تحرک کم باشد، استرس زیاد باشد و آن وقت ما سرطان هم نگیریم. حتماً باید شیوه زندگیمان را درست کنیم. آیا سبک زندگی خاصی وجود دارد که ما با رعایت آن صددرصد از cancer خلاصی یابیم؟! جواب این سوال منفی است. اما میتوان سبک زندگی سالم و درستی را اتخاذ کرد که به وسیله آن تاثیر زیادی بر “سلامت جسم و جان” و “سلامت اجتماعی و معنوی” خود بگذاریم.
شناخت عوامل سرطان زا
یکی از بهترین روشها برای پیشگیری از سرطان، استفاده نکردن از عوامل سرطان زا است. ۹۰ تا ۹۵ درصد سرطانها به علت عوامل محیطی و سبک زندگی ایجاد میشود مثل سیگار کشیدن، چاقی، عوامل عفونی، فشارهای روانی، آلوده کنندههای محیطی و مواد غذایی. تنها ۵ تا ۱۰ درصد سرطانها به علت مشکلات ژنتیکی به وجود میآیند. تعدادی از موادی که در زندگی روزانه افراد استفاده میشوند میتوانند خطرات جدی داشته باشند. مانند:آزبست ،نور خورشید ،نور سفید ،خاک اره ،نوشیدنیهای الکلی، بنزن (موجود در بنزین) و نفتالین این مواد باعث تحریک رادیکالهای آزاد میشوند و این رادیکالها با گرفتن الکترون از دیگر مولکولها، دست به تخریب دیگر مولکولها، سلولها و دی ان ای میزند که موجب جهش ژنتیکی و پدید آمدن انواع سرطانها میشوند.
ارتباط مواردی از سبک زندگی با انواع سرطان ها
سیگار
تمام انواع دخانیات انسان را در مسیر ابتلا به سرطان قرار میدهند. ترک دخانیات بهترین کار برای جلوگیری از سرطان در این افراد است. خودداری از مصرف دخانیات از خطر چندین نوع سرطان میکاهد از جمله: ریه، مری، حنجره، دهان، مثانه، کلیهها، لوزالمعده، گردن رحم، سرطان خون (لوسمی میلویید حاد)
سرطان Breast یکی از شایعترین سرطانها در خانمهاست. استعمال دخانیات و نوشیدن الکل به ویژه به مقدار بیشتر و طولانی، خطر ابتلاء به این سرطان و چندین سرطان دیگر را افزایش می دهد.
قلیان
دود قلیان نه تنها همهٔ مواد سرطان زای سیگار را دارد، بلکه دارای مقدار بیشتری گاز سمی مونوکسید کربن است. همچنین چون دود قلیان به دلیل گذر از آب مرطوب است، در ریهها و مخاط بدن رسوب کرده بنابراین مصرف قلیان ۷ تا ۱۰ برابر سیگار است.
الکل
هر میزان از الکل میتواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد. تحقیقات نشان داده که حدود ۶ درصد(۲۱۸۲ مورد از ۶۶۲۰ مورد ابتلا) از کل سرطانهای ایجاد شده در استرالیا در سال ۲۰۰۹ بر اثر استفاده از مشروبات الکلی بوده.[۱۷] مصرف الکل احتمال ابتلا به سرطانهای دهان، گلو، حنجره، مری، کبد و لوزالمعدهرا به شدت افزایش میدهد.
استرس
استرس و فشارهای روحی موجب ترشح هورمون کورتیزول میشود و این هورمون نقش مهمی در سرکوب سیستم ایمنی بدن دارد. هورمون کورتیزول موجب تجزیه پروتیینها از جمله پرفورین و اینترفرونها میشود. همچنین استرس موجب مقاومت بیشتر سلولهای سرطانی میشود.
چاقی
انواع سرطانهای روده بزرگ، پستان، جدار رحم، کلیه، و مری با چاقی ارتباط دارند. کاهش وزن حتی در بهبود بیماران مبتلا به سرطان هم مفید است. همچنین افزایش وزن در بزرگسالی موجب افزایش احتمال ابتلا به سرطان است. در بیماران بهبود یافته از سرطان، افزایش وزن میتواند موجب سرطانهای دیگر شود. گردآمدن چربیها در دورشکم باعث ترشح استروژن به خون میشودو با سرطانهای سینه، روده بزرگ، لوزالمعده و رحم ارتباط دارد. مصرف بیش از ۲/۴ گرم نمک خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش میدهد.
اضافه وزن و یا چاقی پس از یائسگی، عامل دیگری ست که ریسک ابتلاء به سرطان پستان را بالا می برد. بافت چربی بیشتر، میزان انسولین و استروژن را در این زنان افزایش می دهد و در حال حاضر ارتباط سطوح بالاتر انسولین و استروژن، با برخی از سرطان ها به ویژه سرطان پستان شناخته شده است. البته ارتباط بین وزن و سرطان پستان پیچیده است به این معنی که خطر این سرطان؛ اینکه چاقی از دوران کودکی باشد و یا پس از بزرگسالی و یا مثلا؛ در ناحیه کمر باشد و یا باسن و ران، تفاوت های ظریفی دارد. مدارک و شواهدی وجود دارد که حاکی از این است که، فعالیت های بدنی در قالب پیاده روی خطر سرطان پستان را کاهش می دهد. در یک مطالعه در امریکا مشاهده شده، ۷۵ تا ۱۵۰ دقیقه پیاده روی سریع در هفته، خطر کانسر Breast در زنان را ۱۸ درصد کاهش داده است.
روش های پیشگیری از بارداری
در زنانی که از قرص های ضدبارداری برای کنترل تولد استفاده می کنند، خطر سرطان پستان کمی بیشتر از زنانی است که از این قرص ها استفاده نمی کنند. در برخی مطالعات معلوم شده، زنانی که بیش از ۱۰ سال بی وقفه از قرص های ضد بارداری استفاده کرده بودند، خطر ابتلاء به این سرطان کمی بیشتر بوده است. تعداد کمی مطالعات در زمینه DMPA(دپو مدروکسی پروژسترون استات) حکایت از این دارد که این آمپول تزریقی کنترل بارداری نیز، خطر سرطان پستان را افزایش می دهد، و در صورتی که بیش از ۵ سال مورد استفاده قرار گیرد، خطر ابتلاء باز هم بیشتر می شود.
حاملگی و بارداری در سال های اولیه زندگی، به طور کلی ابتلاء به سرطان پستان را کاهش می دهد. مطالعات حاکی از آنست سرطان پستان، در زنانی که بچه دار نشده اند و یا اولین فرزند خود را بعد از ۳۰ سالگی متولد کرده اند، کمی بالاتر است. همچنین مطالعات نشان میدهد زنانی که بچههای خود را از طریق پستان تغذیه کردهاند و مدت طولانیتری این امکان را داشتهاند، کمتر به سرطان پستان مبتلا میشوند.
هورمون درمانی
بررسی ها نشان می دهد، هورمون درمانی ترکیبی (HT) که جهت تسکین علائم یائسگی و کمک به پیشگیری از پوکی استخوان مورد استفاده قرار می گیرد، خطر سرطان پستان را افزایش می دهد. همچنین ممکن است شانس مرگ ناشیاز سرطان پستان را نیز بالا ببرد. در همین پژوهش ها عنوان شده؛ استفاده از استروژن تنها، پس از یائسگی به نظر نمی رسد، خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش دهد.
برخی از مواد آرایشی
در برخی لوازم آرایشی به خصوص انواع تقلبی آنها از مواد سرطان زا استفاده میشود مانند فتالات، فرمالدئید، اکسی بنزون. وبنزیل بنزوات که باعث مواردی از سرطان میشوند.
رفتارهای پرخطر
رفتارهای پرخطر جنسی یکی از مسائلی است که نه تنها با برخی سرطانها بلکه با بیشتر مسایل زندگی رابطه دارد. در بیماران مبتلا به عفونت HIV و ایدز، سرطانهایی مانند لنفوم و سارکوم کاپوزی شایع است که به طور غیرمستقیم ریشه در رفتارهای پرخطر جنسی دارد. یا در برخی موارد از سرطان دهانه رحم، ثابت شده که بیماری از راه جنسی انتقال یافته و ناقلان اولیه بیماری مردان به حساب میآیند، همه اینها با شیوه زندگی انسانها رابطه دارند.
شغل
برخی سرطانها مرتبط با شغل و عوامل محیطی میباشند. در کارگرانی که در صنایع رنگرزی و یا شرکتهای پلاستیکسازی کار میکنند، افزایش شیوع سرطان مثانه شایع است. یا در کارخانجاتی که از ماده شیمیایی آزبستوز استفاده میشود، خطر شیوع نوعی سرطان ریه به نام “مزوتیلوما” افزایش مییابد، اینها نمونههایی از ارتباط شغل و مواد شیمیایی موجود در محیط با سرطان است. شناخت محیط و مواد موجود در آن و تاثیر عوامل محیطی در سلامت افراد، بحث مهمی است.
مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک ها
یکی دیگر از مواردی که به بروز سرطان و افزایش ابتلاء به انواع سرطانها منجر میشود، مصرف خودسرانه و طولانی مدت آنتیبیوتیکهاست. بررسیها ثابت کرده است، افرادی که حداقل ۵ دوره یا بیشتر بدون تجویز پزشک از آنتیبیوتیکها استفاده کردهاند، بیش از سایر افراد، در معرض سرطان بودند.
اصلاح سبک زندگی
هوای سالم
اثر ذرات معلق در هوای آلوده در ایجاد سرطان ریه به اثبات رسیده. همچنین این ذرات میتوانند موجب سرطان سینه و معده شوند.
ضد آفتاب
مصرف ضد آفتاب میتواند تا حدی مانع از برخورد اشعه فرابنفش به پوست شود. اما مطالعات جدید نشان داده که مصرف زیاد ضد آفتابها خود باعث ایجاد سرطان میشود. همچنین ضد آفتابها با کاهش جذب ویتامین D به ایجاد سرطانهای روده بزرگ و استخوان کمک کند. ضد آفتابهای مناسب معمولاً SPF بالای ۱۵ دارند. اجازه ندهید پوستتان بسوزد و ضایعات ناشی از آفتاب را درمان کنید.
واکسیناسیون
واکسیناسیون با جلوگیری از ابتلا به بیماریهای مختلف باعث جلوگیری از تضعیف سیستم ایمنی بدن شده و ایمنی بدن را همیشه قدرتمند نگه میدارد.
پیشگیری از سرطان با ورزش
یکی از عوامل اصلی مرگ و میر در کشور انواع سرطانهاست؛ این در حالی است که پزشکان معتقدند با تحرک بیشتر و اصلاح شیوه زندگی میتوانند تا ۵۰ درصد از بروز انواع مختلف سرطان جلوگیری کرد.
تحقیقات به عمل آمده نشان میدهد انجام فعالیتهای ورزشی با شدت متوسط مانند پیاده روی تند و یا دوچرخه سواری بر روی زمینهای مسطح به مدت نیم ساعت در روز در پیشگیری از سرطان فوق العاده موثر است.
فعالیت بدنی و ورزش میتواند تا حدود ۴۰ درصد از احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ بکاهد. همچنین ورزش موجب کاهش خطر ابتلا به سرطان پستانمیشود. حداقل ۳۰ دقیقه ورزش در روز باعث کاهش خطر ابتلا به سرطان میشود.
تغذیه
گیاهی محبوب دستگاه گوارش
زنجبیل یکی از گیاهانی است که خواص زیادی دارد؛ یکی از این خواص هضم بهتر غذا است.
بهتر است بدانید که زنجبیل حاوی ترکیبات فنلی است که به بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک زیادی میکند، بزاق دهان را افزایش میدهد و تولید صفرا را بهبود میبخشد؛ زنجبیل میتواند از انقباضات مضر معده جلوگیری کند و در تولید آنزیم لیپاز پانکراس مفید باشد.
این مواد را خام نخورید
گرچه مصرف برخی از مواد غذایی در حالت خام ارزش غذایی بالاتری دارند؛ مواد غذایی دیگری را هیچ گاه نباید به صورت خام مصرف کرد، زیرا تهدیدی جدی برای سلامتی خواهند بود.
سیب زمینی، هات داگ، لوبیا قرمز، جوانه ها، بادام تلخ، بادنجان و تخم مرغ از این مواد غذایی هستند.
به عنوان مثال هات داگهای بسته بندی شده حاوی باکتری لیستریا هستند که تنها با حرارت مجدد از بین میروند.
سلامت کلیه با این مواد غذایی
برخی از مواد غذایی را میتوان ضامن سلامتی کلیه دانست؛ فلفلهای قرمز، پیاز، بادنجان، مغزهای خوراکی، ماهی، هندوانه و آناناس از جمله این مواد غذایی هستند.
ادرارآور بودن هندوانه و آناناس میتواند موجب تخلیه بهتر مایعات مازاد بدن شود و خطر ابتلا به عفونتها را تا حدود زیادی کاهش دهد.
آنتی اکسیدها
آنتی اکسیدانها موادی هستند که از تشکیل رادیکالهای آزاد در سلولها جلوگیری میکنند. همچنین آنتی اکسیدها از اثرات رادیکالهای آزاد میکاهند. آنتی اکسیدانها نقش مهمی در پیشگیری از سرطان دارند. از آنتی اکسیدانهای مهم بدن میتوان به ویتامین E اشاره کرد. بهترین منابع غذایی آنتی اکسیدانها اگر چه سیستمهای آنزیمی متعددی برای خنثی کردن رادیکالهای آزاد در بدن وجود دارد، ولی آنتی اکسیدانهای اصلی ویتامینهای E، C و بتاکاروتن هستند. سلنیم نیز بعنوان یک مادهٔ معدنی نقش آنتی اکسیدانی مهمی دارد. بدن قادر به تولید این ویتامینها و مادهٔ معدنی نیست، بنابراین بایستی از طریق غذا آنها را دریافت کرد. اکسیدکنندهها به اشکال مختلفی وجود دارند که معروفترین و خطرناکترین آنها رادیکالهای آزاد هستند. مهمترین آنتی اکسیدها:
لوتوین و زیگانتین
لوتئین و زیگزانتین از مواد آنتی اکسیدانی هستند که در تخم مرغ وجود دارند. این مواد آنتی اکسیدان علاوه بر جلوگیری از سرطان باعث پیشگیری از بروز آب مروارید میشوند.
ویتامین ث
نام دیگر این ویتامین، اسید اسکوربیک است که محلول در آب است و در تمامی مایعات بدن وجود دارد، به همین دلیل یکی از اولین خطوط دفاعی بدن است؛ ولی نمیتواند در بدن ذخیره شود، بنابراین باید به طور منظم و پیوسته میوه و سبزی مصرف کرد. نیاز روزانه آن ۶۰ میلیگرم است. دریافت ویتامین ث به مقدار بیش از ۲۰۰۰ میلیگرم در روز در بعضی افراد، اثرات جانبی مضری مثل ایجاد سنگ کلیه، تهوع و اسهال دارد. مهمترین منابع آن عبارتند از: مرکبات، فلفل سبز، کلم بروکلی، سبزیجات برگی شکل سبز، کیوی، کلم، طالبی، توت فرنگی، اسفناج و سیب زمینی.
ویتامین ای
ویتامینی محلول در چربی است که همراه با چربیها در کبد و سایر بافتهای بدن ذخیره میشود. ویتامین E تأثیر مولکولهای رادیکال آزاد را خنثی میکند. ویتامین ای اثرات مهمی در بدن دارد مثل تأخیر در پیری سلولها و درمان آفتاب سوختگی. نیاز روزانه آن در مردان ۱۵ واحد بینالمللی و در زنان ۱۲ واحد بینالمللی است. منابع غذایی مهم ویتامین ای: روغنهای گیاهی، جوانه گندم، آجیل، دانهها، غلات سبوس دار، سبزیجات برگی شکل سبز.
بتاکاروتن
پیش ساز ویتامین آ است که در بدن تبدیل به ویتامین آ میشود. بررسی بیش از ۶۰۰ کاروتنوئید مختلف نشان دادهاست که بتاکاروتن (یکی از کاروتنوئیدهای مهم) سبزیها و میوههای سبز، زرد و نارنجی را از تخریب ناشی از اشعه خورشید حفظ میکند؛ بنابراین تصور میشود چنین اثری را نیز در بدن داشته باشد. مقدار معینی برای دریافت آن وجود ندارد. هویج، کدو حلوایی، کلم بروکلی،سیب زمینی شیرین، اسفناج، گوجه فرنگی، انواع کلم مثل کلم بروکلی، طالبی، هلو و زردآلو منابع غنی بتاکاروتن هستند.
سلنیم
این ماده معدنی مانع تخریب سلولهای بدن توسط مواد اکسیژن دار میشود، بنابراین از بروز سرطان جلوگیری میکند. بهتر است سلنیم لازم را از طریق مواد غذایی دریافت کنید، زیرا دریافت مقادیر بالای سلنیم از طریق مکملها برای بدن، سمی و خطرناک است. بهترین منابع غذایی شامل: ماهی، گوشت قرمز، غلات، حبوبات، تخم مرغ، مرغ و سیر است. سبزیهایی که در خاکهای غنی از سلنیم، رشد میکنند، نیز منبع خوبی از سلنیم هستند.
رژیم صحیح غذایی
سیر کلم، کلم بروکلی، آجیل و خشکبار، مرکبات، زغال اخته، ماهی، کیوی، پیازچه و کلم ترش مواد غذایی هستند که با قرار دادن آنها در برنامه غذایی خود میتوانی از سرطان جلوگیری کرد.
انگور
اثر انگور بر پیشگیری از سرطان هنوز به طور کامل به اثبات نرسیده اما موادی در انگور وجود دارند که میتوانند در بهبود انواع سرطان مؤثر باشند.
انار
مصرف روزانه ۲۵۰ گرم آب انار، خطر ابتلا به سرطان پروستات نقش دارد.
سیر
سیر حاوی ترکیبات گوگرد است دستگاه ایمنی بدن را تحریک میکند و یکی از عوامل مؤثر در پیشگیری از سرطان معده است.
کلم بروکلی
کلم بروکلی از جمله گیاهان ضد سرطان است. اما مصرف آن بیشتر به صورت خام توصیه میشود. گرما و امواج مایکروویو میتواند خاصیت ضد سرطانی آن را تا ۹۷ درصد کاهش دهد.
چای
چای هم از نوع قرمز و هم از نوع سبز دارای میزان زیادی آنتی اکسیدان میباشد.
آجیل و خشکبار
آجیل سرشار از سلنیم است. سلنیوم سلولهای سرطانی را وادار به خودکشی میکند و همچنین به سلولهای جهش یافته کمک میکند که DNA خود را ویرایش کنند.
مرکبات
مصرف مرکبات، خطر ابتلا به سرطان دهان، گلو و معده را تا ۵۰ درصد کاهش میدهد.
زغال اخته
زغال اخته بیشترین میزان آنتی اکسیدان را در بین میوهها به خود اختصاص داده.
گوجه فرنگی
گوجه فرنگی حاوی مقادیر بالای آنتی اکسیدان است. مصرف گوجه فرنگی به خصوص به حالت پخته در کاهش انواع سرطان به خصوص سرطان سینه، پروستات ریه و معده نقش به سزایی دارد.
ماهی
مصرف ماهی به خصوص ماهیهای چرب مانند سالمون، ساردین، تن و میگو با کاهش سرطان اندومتر در خانمها نسبت مستقیم دارد.
کیوی
کیوی دارای میزان زیادی ویتامین C، ویتامین E، لوتئین، مس و خاصیت آنتی اکسیدانی است.
پیازچه
پیاز میتواند خطر سرطان پروستات در مردان را تا ۵۰ در صد کاهش دهد.
کلم ترش
کلم ترش به کلم رنده شده و آبپز با سرکه گفته میشود. تخمیر موجب ایجاد ترکیبات ضد سرطانی میشود.
معاینه خود
برای تشخیص زود هنگام سرطان باید همواره خود را معاینه کنید. اگر سرطان زود تشخیص داده شود احتمال درمان آن تا حد زیادی افزایش پیدا میکند.[۱۱]مهمترین علایمی که باید مراقب آنها باشید و با یافتن هرکدام از آنها به پزشک مراجعه نمایید، به قرار زیر است:
۱- وجود توده در هرجایی از بدن مانند پستان یا بیضه ۲- تغییر در یک خال پوستی
۳- زخمی که بهبود نمییابد
۴- سرفه یا گرفتگی صدا بطور مداوم
۵- سوء هاضمه یا اختلال در بلع بطور مداوم
۶- تهوع یا سرفه خون آلود
۷- تغییر در عادات طبیعی روده مانند اسهال یا یبوست بطور دایم
۸- وجود هرگونه خون در ادرار یا مدفوع و هر خونریزی غیرطبیعی واژینال
۹- کاهش وزن غیرقابل توجیه
۱۰- بی اشتهایی غیرقابل توجیه
داشتن هریک از علایمی که در بالا ذکر شد به معنی وجود سرطان نیست بلکه ممکن است نشانهای از وجود سرطان باشد. همچنین خانمها از سن ۴۰ سالگی به بعد باید هرساله ماموگرافیانجام دهند.
پس اینکه سرطان بگیریم و یا از ابتلا به آن در امان باشیم، تا حدود زیادی به تصمیمات ما در زندگی بستگی دارد.
