سندروم تخمدان پلی کیستیک

در این مقاله مروری جامع بر سندروم تخمدان پلی کیستیک، علت ایجاد؛ علائم، مشکلات و عوارض آن خواهیم پرداخت، همچنین تغذیه و ورزش، مصرف دارو و جراحی مناسب برای بهبود بیماری تخمدان پلی کیستیک نیز به طور نسبتاً کاملی شرح داده شده است.با ما همراه باشد.

این سندروم به دلیل وجود تخمدان‌ های بزرگ و تعداد زیادی کیست کوچک (البته در بیشتر مبتلایان) که در لایه بیرونی هر تخمدان قرار گرفته است تخمدان پلی کیستیک و یا PCO نام گذاری شده است. این بیماری در کمتر از ۱۰ درصد زنانی که در سن باروری قرار دارند دیده می‌ شود. علت این بیماری هنوز به صورت قطعی مشخص نیست اما آن چه مشخص است عوامل ارثی، اضافه وزن و دیابت در ظهور بیماری تخمدان پلی کیستیک نقش دارد.

تخمدان پلی کیستیک چیست و چه تغییراتی در تخمدان ایجاد می نماید؟

این مشکل به دلیل تغییراتی در ساخت‌ و ساز هورمون‌ های داخل تخمدان و مسایل آنزیمی که سبب می‌ شود میزان این هورمون‌ ها بالا برود، رخ می‌ دهد. در این سندروم سطح هورمون های زنانه (نظیر استروژن، پروژسترون، LH و FSH) دچار عدم تعادل شده و باعث افزایش هورمون های مردانه (آندروژن ها) و هورمون انسولین می گردد. همان‌ طور که می‌ دانید هر ماه ۴، ۵ عدد از فولیکول‌ های داخل تخمدان شروع به رشد کرده و به مرحله‌ ای از رشد می‌ رسند که یکی از ‌آن ها بر اساس گیرنده‌ هایی که در سطح فولیکول وجود دارد انتخاب شده و به رشد خود ادامه می‌ دهد. بنابراین رشد بقیه فولیکول‌ ها متوقف می‌ شود. در این مرحله هورمون استرادیول و استروژن که در بدن خانم‌ ها ترشح می‌ شوند باید به میزان خاصی برسند تا بتوانند سبب تخمک‌ گذاری شوند. ولی بنا به دلایلی به این حد نرسیده و مقدارشان از یک مقدار ثابت و مشخص افزایش نیافته و در نتیجه تخمک‌ گذاری انجام نمی‌ شود و فولیکول رشد کرده همراه با مایعات داخل تخمدان به کیست تبدیل می‌شود.

polycystic-ovary-syndrome

علل سندروم تخمدان پلی کیستیک:

چرخه‌ های نرمال باروری توسط تغییرات ایجاد شده در سطوح هورمون‌ های تولید شده توسط هیپوفیز در مغز و تخمدان‌ های شما تنظیم می‌ گردد. هیپوفیز هورمون‌ های محرک فولیکول و هورمون سازنده جسم زرد را ترشح می‌ کند که این دو هورمون رشد و آزاد سازی تخمک در تخمدان‌ ها را کنترل می‌ کنند. در طول چرخه یک‌ ماهه، تخمک گذاری تقریباً دو هفته قبل از قاعدگی رخ می‌ دهد.

تخمدان‌ های شما هورمون‌ های استروژن و پروژسترون را ترشح می‌ کنند که دیواره رحم را برای دریافت تخم بارور آماده می‌ سازند. همچنین تخمدان‌ ها تولید هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها) مثل تستوسترون را نیز برعهده دارند. اگر بعد از تخمک گذاری بارداری رخ ندهد، ترشح استروژن و پروژسترون کاهش می‌ یابد و دیواره رحم در طول قاعدگی ریزش می‌ کند.

در سندروم تخمدان پلی کیستیک، ممکن است هیپوفیز مقادیر بالای هورمون سازنده جسم زرد ترشح کند و تخمدان‌ ها مقادیر بالای آندروژن‌ ها را تولید نمایند. این امر چرخه نرمال قاعدگی را مختل می‌ سازد و می‌ تواند سبب ناباروری، پرمویی بدن و آکنه گردد.

اگر چه دانشمندان علت وقوع سندروم تخمدان پلی کیستیک را نمی‌ دانند ولی عوامل زیر می‌ توانند در این میان نقش داشته باشند:

  • انسولین بالا: انسولین هورمونی است که توسط پانکراس تولید می‌ شود و به سلول‌ های بدن اجازه می دهد که از قند (گلوکز) استفاده کنند. قند منبع اولیه انرژی بدن است. اگر شما دچار مقاومت به انسولین باشید، توانایی بدن برای مصرف بهینه انسولین مختل می‌ گردد و پانکراس شما برای مهیا کردن گلوکز مورد نیاز سلول‌ ها، انسولین بیشتری ترشح می‌ کند. تصور می‌ شود که انسولین بالا، سبب افزایش ساخت آندروژن‌ ها در تخمدان‌ ها می‌ گردد.

  • درجه‌ های پایین التهاب: گلبول های سفید خون در طی فرایند التهاب، برای مبارزه با عفونت ماده‌ ای را ترشح می‌ کنند. استفاده از بعضی از غذاهای خاص در افراد مستعد می‌ تواند سبب ایجاد پاسخ التهابی گردد. در این شرایط گلبول‌ های سفید ماده‌ ای را تولید می‌ کنند که می‌ تواند سبب مقاوت به انسولین و تجمع کلسترول در رگ‌ های خونی شود. (آترواسکلروز). آترواسکلروز موجب بیماری‌ های قلبی می‌ گردد. تحقیقات نشان می‌ دهد که زنان مبتلا به PCO، درجات پایین التهاب دارند.

  • وراثت: اگر خواهر یا مادر شما PCO داشته باشد، احتمال اینکه شما نیز به آن مبتلا شوید بالاست. محققان به دنبال امکان ارتباط ژن‌های جهش یافته با PCO هستند.

  • رشد غیر نرمال جنینی: تحقیقات جدید نشان می‌ دهد که مواجهه زیاد با هورمون‌ های مردانه (آندروژن‌ ها) در طول دوره جنینی می‌ تواند ژن‌ های نرمال را به‌ طور همیشگی از عمل طبیعی خود باز دارد. (پروسه‌ ای که به نام بیان ژن نامیده می‌ شود). به این ترتیب ممکن است الگوی مردانه گسترش چربی‌ ها در شکم که ریسک مقاوت به انسولین و درجات پایین التهاب را افزایش می‌ دهد، رخ دهد. تحقیقات برای یافتن این موضوع که این فاکتورها تا چه حد به ایجاد PCO کمک خواهد کرد، ادامه دارند.

تخمدان پلی کیستیک چه علائمی را با خود به همراه دارد؟

علائم بیماری تخمدان پلی کیستیک (تنبلی تخمدان) از فردی به فرد دیگر متفاوت است ولی در اینجا به اصلی ترین آن ها خواهیم پرداخت.

  • قاعدگی‌ های نا منظم: تعریف قاهدگی نام منظم بدین صورت است که فاصله بیش از ۳۵ روز بین دو قاعدگی یعنی کمتر از ۸ دوره قاعدگی در یک سال باشد و یا عدم قاعدگی برای ۴ ماه یا بیشتر اتفاق بیفتد همچنین وقوع قاعدگی با تأخیر همراه باشد که ممکن است فرد با خونریزی خیلی کم یا شدید و درد نیز مواجه گردد.

  • افزایش آندروژن‌ها یا هورمون های مردانه: سطوح بالای هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها) می‌ تواند سبب ایجاد علائم ظاهری مثل رشد موهای زاید در صورت و بدن (هیرسوتیسم)، ایجاد آکنه در بزرگسالی یا آکنه‌ های شدید در نوجوانی و طاسی با الگوی مردانه شود. این علائم می‌ تواند بر اساس نژاد های مختلف متفاوت باشد.

  • ناباروری: زنان مبتلا به PCO ممکن است به دلیل کمبود تخمک گذاری، در باردار شدن با مشکل مواجه شوند. بد نیست بدانید که این بیماری شایع‌ ترین دلیل ناباروری در زنان است.

  • چاقی: در حدود نیمی از زنان مبتلا به PCO چاق هستند یعنی احتمال چاقی در مبتلایان به این بیماری بیش از افراد عادی می باشد.

  • پیش دیابت یا دیابت نوع ۲: بسیاری از زنان مبتلا به  PCO، دچار مقاومت به انسولین هستند که این امر توانایی بدن برای استفاده بهینه از انسولین جهت تنظیم قند خون را مختل می‌ کند. این موضوع می‌ تواند سبب بالا رفتن قند خون و در نتیجه دیابت نوع ۲ گردد. نام دیگر پیش دیابت، اختلال در تحمل گلوکز است.

  • آکانتوز سیاه: این اصطلاح پزشکی به وجود پوست تیره و مخملی شکل بر روی پشت گردن، زیر بغل، اعضای تناسلی خارجی و زیر پستان‌ ها اطلاق می‌ گردد. وجود این شرایط خود نیز یکی از نشانه‌ های مقاومت به انسولین می باشد.

 عوارض سندروم تخمدان پلی کیستیک:

وجود PCOS می‌تواند احتمال ایجاد مواردی را که در پایین ذکر شده افزایش دهد به خصوص اگر همراه با چاقی باشد:

  • دیابت نوع ۲

  • فشار خون بالا

  • کلسترول غیر نرمال، تری گلیسرید بالا یا کاهش لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL) یا همان کلسترول خوب.

  • سطح بالای پروتئین C- reactive. یکی از شاخص‌ های بیماری‌های قلبی.

  • سندرم متابولیک، مجموعه‌ ای از علایم و نشانه‌ ها که سبب ریسک بالای ابتلا به بیماری‌ های قلبی می‌ شوند.

  • کبد چرب غیر الکلی (التهاب شدید کبد که به علت تجمع چربی در آن رخ می‌ دهد)

  • قطع تنفس در خواب

  • خونریزی‌ های غیر معمول رحمی

  • سرطان دیواره رحم (سرطان آندومتر) که به دلیل مواجه مکرر با مقادیر بالای استروژن ایجاد می‌ شود.

  • دیابت بارداری یا فشار خون بالای بارداری

چه آزمایش هایی برای تشخیص تخمدان پلی کیستیک و یا تنبلی تخمدان وجود دارد؟

در واقع تشخیص اولیه تخمدان پلی کیستیک بر اساس رد موارد دیگر صورت می پذیرد به طوری که پزشک تمامی علائم و نشانه‌ های شما را بررسی کرده و سپس سایر احتمالات را رد می‌ کند.

عواملی که بیشتر مورد توجه پزشک معالج است به قرار زیر می باشد:

  • سوالاتی در رابطه با سابقه پزشکی شما از جمله قد و وزن، طول دوره قاعدگی، منظم و یا نا منظم بودن آن و سایر علائمی که در شما وجود دارد.

  • معاینات لگنی اطلاعات خوبی را در رابطه با احتمال این بیماری در اختیار پزشک قرار می دهد.

  • آزمایش خون اطلاعات خوبی از سطح هورمون‌ های بدن شما برای تعیین علت اختلالات در قاعدگی و یا آندروژن بالا در اختیار پزشک قرار می دهد. آزمایش‌ های دیگر خون شامل تست تحمل گلوکز، کلسترول و تری گلیسرید ناشتا نیز مناسب است.

  • سونوگرافی لگنی نیز از بهترین روش های تأیید می باشد و انجام آن برای خانم هایی که پرده بکارت ندارند امکان پذیر است به خصوص برای افرادی که تمایل به بارداری دارند، در این روش (اولتراسوند لگن) پزشک می‌ تواند ظاهر تخمدان‌ ها و ضخامت دیواره رحم را اندازه گیری و مشاهده نماید. در طول این آزمایش، دستگاهی شبیه قلم در حالتی که شما بر روی تخت دراز کشیده اید درون واژن شما قرار می‌ گیرد..

polycystic-ovary-syndrome

 رژیم غذایی، ورزش و سبک زندگی مناسب برای بهبود سندروم تخمدان پلی کیستیک چه می باشد؟
رژیم غذایی تخمدان پلی کیستیک

حدود نیمی از خانم هایی که تخمدان پلی کیستیک دارند چاقی و افزایش سایز شکمی در آن ها دیده می شود، این افراد به دلیل مشکلات هورمونی و پیام های مغزی ناهش از عدم تعادل هورمونی در بدن، میزان مقاوت به انسولین در این افراد افزایش یافته خود مانع از سوخت و ساز طبیعی چربی های بدن و کالری های دریافتی از غذاها می شود و همین امر علت بروز اضافه وزن و چاقی است. بانوانی که با این مشکل روبرو هستند تمایل زیادی به خوردن شیرینیجات دارند و این به مقاومت به انسولین بیش ترین کمک را می کند و در نتیجه روز به روز فرد را چاق تر می نماید. می توان گفت مهم ترین راه مبارزه با این بیماری راه مقابله با مقاوت به انسولین است که از طریق حذف مواد قندی و نشاسته ای و انجام ورزش های هوازی و تمرین های مناسب صورت می گیرد. در نتیجه با یک رژیم غذایی مناسب می توان این مشکل را به خوبی کنترل کرد. در ادامه به نکات مهم تغذیه ای و تمرینی در رابطه با کنترل وزن و آب کردن چربی ها در چنین برای کسانی که سندروم تخمدان پلی کیستیک دارند پرداخته شده است.

رژیم غذایی مناسب برای بهبود وضعیت افراد مبتلا به تخمدان پلی کیستیک، حذف و یا کم کردن میزان دریافت مواد قندی و کربوهیدراتی مثل نان و برنج از برنامه غذایی می باشد ( این کار باعث کمتر شدن مقاومت به انسولین بدن و افزایش سوخت و ساز آن خواهد شد). از طرفی باید کالری و چربی دریافتی را به حد اقل رساند ( چون مقاومت به انسولین مانع سوختن کالری و چربی ها می شود و موجب انباشت کالری و چربی ها و نهایتا اضافه وزن و چاق شدن شکم می شود). شما باید میزان پروتئین دریافتی خود را افزایش دهید. خوردن ماهی و گوشت و… می تواند موجب رساندن مواد مغذی به سلول ها شود و خبر خوب هم این که مقاومت به انسولین بر روی میزان سوخت و ساز پروتئین ها تاثیر گذار نیست و این مواد نمی توانند بر چاقی و اضافه وزن شما بیفزایند البته لازم است از گوشت هایی که میزان چربی کمتری دارند استفاده نمایید، میزان کربوهیدرات مورد نیاز بدن خود را بیشتر از غذاهای سالم و طبیعی مانند میوه جات و سبزیجات دریافت نمایید. تحقیقاتی در رابطه با اثر مثبت دارچین بر روی بهبود تخمدان پلی کیستیک نیز انجام شده است، در صورتی که فشار خون بالایی ندارید مصرف روزانه  دارچین را در برنامه غذایی خود قرار دهید، 

ورزش خوب و مفید را انتخاب کنید

با یک ورزش خوب و مفید می توانید به راحتی به چربی سوزی بدن خود کمک کنید در واقع با برنامه غذایی که در بالا اشاره شد می توانید به همراه یک ورزش مناسب چه در باشگاه چه در منزل میزان چربی های خود را کاهش دهید. پیاده روی در پارک، پیلاتس، ایروبیک و … باعث بالا رفتن سوخت و ساز شما و درنتیجه چربی سوزی خواهد شد، اگر باشگاه ورزش در نزدیک محل سکونت شما وجود ندارد و یا به هر دلیلی تمایل به ورزش کردن در بیرون از منزل ندارید، فیلم های ایروبیک در منزل را تهیه کنید و از همین امروز دست به کار شوید و ورزش را آغاز نمایید.

خواب کافی داشته باشید

خواب کافی متابولیسم بدن را بهبود می بخشد و موجب افزایش سوخت و ساز و کاهش وزن می شود. حداقل ۶ ساعت خواب مستمر شب نیاز بدن شماست تا بدنتان به خوبی متابولیسم داشته باشد. بنابراین هرگز خواب شب و مستمر را قربانی خواب روز نکنید. البته تنبلی کردن و استراحت بیش از حد هم که مشخص است تأثیر خوبی به هیچ وجه نخواهد داشت.

در نهایت باید باز اشاره کرد کاهش وزن برای افراد دارای تخمدان پلی کیستیک سخت تر از افراد عادی است اما با برنامه ای منظم و با اطلاعات کافی از این که این معضل چه اثری بر افزایش وزن و افزایش چربی آن ها دارد می توان گامی استوار در راه مبارزه با آن نهاد، ورزش خوب در کنار تغذیه و استراحت کافی و مهم تر از همه ایجاد انگیزه می تواند نقش مهم و اساسی در موفقیت این افراد در آب کردن چربی شکم و کاهش وزن داشته باشد.

روش های درمانی و داروها و عمل جراحی برای بهبود تخمدان پلی کیستیک چه می باشد؟

درمان سندروم تخمدان پلی کیستیک به طور کلی بر پایه کنترل نگرانی‌ های فردی شما مثل باروری، پرمویی، آکنه و چاقی است و دارویی که برای درمان پرمویی برای شما تجویز می شود با دارویی که برای تنظیم دوره های قاعدگی و باروری وجود دارد متفاوت و اثرات متقابلی دارد از این رو وابسته به تمایل بیمار و شرایط وی روش درمانی مناسبی توسط پزشک معالج وی تعیین می شود. در ادامه به درمان های مختلف موجود برای مبتلایان به تخمدان پلی کیستیک اشاراتی شده است.

به طور منظم چکاپ شوید: کنترل طولانی مدت ریسک فاکتورهای بیماری‌های قلبی مثل چاقی، کلسترول بالا، دیابت نوع ۲ و فشار خون بالا از اهمیت بالایی برخوردار است. برای کمک به درمان به موقع، پزشک نیاز دارد تا به صورت منظم برای انجام آزمایش‌ های فیزیکی، اندازه‌ گیری فشار خون و تعیین سطح گلوکز و چربی خون شما را ببیند.

دوره های قاعدگی خود را تنظیم کنید: اگر در حال حاضر نمی خواهید باردار شوید ممکن است پزشک قرص‌های ضد بارداری با دوز پایین برای شما تجویز کند که حاوی ترکیبی از استروژن و پروژسترون مصنوعی است. این قرص‌ ها تولید آندروژن را کاهش داده و به بدن شما بعد از مواجهه طولانی با استروژن، استراحتی می‌ دهد. این کار سبب کاهش سرطان آندومتر می‌ شود و خونریزی‌های غیر معمول را اصلاح می‌ کند.

یک روش دیگر مصرف پروژسترون برای ۱۰ تا ۱۴ روز در ماه است. این روش دوره‌ های قاعدگی شما را تنظیم می‌ کند و نقش حفاظتی در مقابل ابتلا به سرطان آندومتر دارد ولی سطح آندروژن را بهبود نمی‌ بخشد. عارضه‌ ای که در استفاده از این داروهای هورمونی وجود دارد ایجاد چاقی و یا تشدید آن است که می‌ تواند از طرف دیگر سیر درمانی شما را دچار اختلال نماید.

برای جلوگیری از ابتلا به دیابت نوع ۲ و همچنین متعادل کردن اختلال حساسیت به انسولین، متخصصین از داروی متفورمین به عنوان یک داروی اصلی در کنترل این بیماری استفاده می‌ نمایند. متفورمین یک داروی خوراکی است و سبب حساسیت بیشتر سلول‌ ها نسبت به انسولین می‌ شود. این دارو تخمک گذاری را بهبود می‌ بخشد و در نهایت سبب ایجاد چرخه‌ های منظم قاعدگی می‌ گردد. همچنین اگر شما پیش دیابتی باشید، مصرف این دارو می‌ تواند ابتلا به دیابت نوع ۲ را به تأخیر بیندازد و اگر تحت یک برنامه رژیمی و ورزشی هستید استفاده از این دارو می‌ تواند به کاهش وزن شما کمک کند. جالب است بدانید که این دارو از آنجا که بر خلاف داروهای هورمونی عوارض آن داروها را نخواهند داشت.

از بین بردن رشد موهای زائد بر روی صورت و بدن: ممکن است پزشک شما برای کاهش تولید آندروژن مصرف قرص‌ های پیشگیری از بارداری یا داروی دیگری به نام اسپیرونولاکتون را تجویز کند. این دارو تأثیرات آندروژن‌ ها را بر روی پوست بلوکه می‌ کند. از آنجا که اسپیرونولاکتون می‌ تواند سبب نقص جنین شود، هنگام مصرف این دارو حتماً باید از یک روش مطمئن برای پیشگیری از بارداری استفاده نمایید، بنابراین برای بانوانی که قصد باردار شدن دارند این روش توصیه نمی شود.

تراشیدن موی صورت و استفاده از موم و کرم‌ های موبر و یا استفاده از لیزر برای از بین بردن فولیکول‌های مو چندان توصیه نمی شود زیرا بدون تنظیم تعادل هورمونی بدن شما این روش ها کارایی دائمی ندارند.

تحریک تخمک گذاری برای کسانی که می خواهند باردار شوند: اگر شما قصد بارداری داشته باشید شاید نیاز باشد تا برای تحریک تخمک گذاری داروی کلومیفن مصرف نمایید این یک داروی خوراکی ضد استروژن است که در نیمه اول چرخه قاعدگی مصرف می‌ شود. لازم است ذکر شود که پزشکان برای تحریک تخمک گذاری معمولاً با متفورمین آغاز می‌ نمایند و بعد در صورت لزوم از کلومیفن هم برای کمک به تحریک تخمک گذاری استفاده می‌ شود. اگر با وجود مصرف کلومیفن و متفورمین باردار نشدید، ممکن است مصرف گنادوتروپین‌ها (هورمون محرک فولیکول FSH و هورمون جسم زرد یا LH) از طریق تزریق توصیه شود. به طور جد از مصرف خود سرانه این داروها بدون تجویز پزشک خود داری نمایید.

polycystic-ovary-syndrome

عمل جراحی

داروی باروری کلومیفن می‌ تواند به شما کمک کند تا باردار شوید. اگر داروها به باردار شدن شما کمک نکنند یک جراحی بر روی تخمدان به وسیله لاپاروسکوپی می تواند یک گزینه درمانی دیگر برای بعضی از زنان مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک باشد. پزشک می‌ تواند به شما بگوید که آیا این نوع جراحی مناسب شرایط شما هست یا خیر. در این عمل، جراح یک شکاف کوچک بر روی شکم ایجاد کرده و از این طریق یک لوله که متصل به یک دوربین ریز است را وارد می‌ کند (لاپاروسکوپ). این دوربین تصاویر لازم از تخمدان‌های شما و اعضای تناسلی مجاور به جراح نشان می دهد. سپس پزشک وسیله جراحی را وارد کرده و از انرژی الکتریکی یا لیزر برای سوزاندن سوراخ‌ های موجود در فولیکول روی سطح تخمدان‌ها استفاده می‌ کند. هدف این کار تحریک تخمک گذاری به وسیله کاهش سطح آندروژن هاست.

پاسخ ترک

Please enter your comment!
Please enter your name here

3 + 1 =