بدن پس از زایمان در مقابل عفونت ها آسیب پذیر است. برخی عفونت ها در حین زایمان به وجود می آید. بسیاری از این عفونت ها با تب, لرز و…. همراه خواهد بود که از نشانه های آشکار عفونت است. در این مطلب میتوانید با عفونتهای پس از زایمان، علائم و درمان آنها آشنا شوید.
عفونتهای بعد از زایمان انواع مختلف دارد:
آندومتریت یا عفونت آندومتر
اگر جراحی سزارین داشتهاید، ریسک بالاتری برای ابتلا به آندومتریت یا عفونت آندومتر؛ پوشش داخلی رحم، دارید و اگر قبل از سزارینتان نیز مدتی درد کشیدهاید، احتمال این عفونت باز هم بیشتر است.
همچنین اگر زایمان شما بسیار طولانی بوده یا فاصلۀ زمانی زیادی بین پاره شدن کیسۀ آب و زایمان وجود داشته است، ریسک ابتلا به این عفونت بالاتر است.
در میان مادرانی که زایمان طبیعی دارند، خطر برای کسانی که یک زایمان طبیعی با ابزار کمکی داشتهاند، بالاتر از کسانی است که زایمان طبیعی معمولی یا فیزیولوژیک و بدون کمک داشتهاند.
علائم عفونت آندومتر که لازم است در صورت مشاهدۀ آنها به پزشک مراجعه کنید شامل موارد زیر است:
- درد در ناحیۀ پایین شکم
- تب با درجۀ پایین
- ترشحات بدبو
عفونت ناحیه برش سزارین یا اپیزیوتومی
در زایمان به روش سزارین، ناحیه شکم را برش میدهند و برای رسیدن به جنین باید این ناحیه چند لایه برش داده شود. هرگونه دستکاری در محوطه شکمی حتی در صورتی که شرایط کاملا استریل باشد، امکان عفونت را بالا میبرد. در زایمان به روش طبیعی نیز برشی بزرگ به نام اپیزیوتومی وجود دارد که این نیز ممکن است باعث عفونت شود.
عفونتهای بعد از سزارین معمولا از روز هفتم به بعد دیده میشود. اگر در ناحیه بخیه، قرمزی دیده شد یا با فشار دادن دو طرف بخیه ترشحات چرکی بیرون بیاید، نشان از وجود عفونت در ناحیه برش است.
برای درمان عفونت نیاز به تجویز آنتیبیوتیک است؛ البته عفونت مانع جوشخوردن زخم و گاهی باعث بازشدن زخم میشود.
علائم عفونت برش جراحی شامل موارد زیر است:
- تب
- درد شدید زیر دل و در نواحی زخم
- قرمزی، گرمی در اطراف محل برش یا زخم
- حساسیت یا درد در محل برش یا زخم و افزایش و شدیدتر شدن آن
- ترشح و ورم در اطراف محل برش یا زخم
- برش یا زخم در حال باز شدن
عفونت در نقطهای غیر از برش
عفونت همیشه در ناحیه بخیه نیست و ممکن است در نقطه دیگری از بدن مانند دستگاه تنفسی فوقانی باشد یا به دلیل لولهای که هنگام بیهوشی داخل دهان بیمار گذاشته میشود، عفونت ریوی اتفاق بیفتد. عفونت در ناحیه پریکارد قلب هم دیده میشود
عفونت ناشی از وجود بقایای حاملگی
جفت هنگام زایمان از دیوارۀ رحم جدا میشود و تا ۲۰ دقیقه بعد از زایمان از ناحیۀ واژن بیرون میآید. اگر بخشهایی از جفت در رحم بماند که به آن عارضۀ وجود بقایای حاملگی میگویند، ممکن است باعث بروز عفونت رحم شود.
وقتی بافتهای اطراف رحم عفونت میکند، ممکن است درد و تب شدید ایجاد شود. عفونت رحم را میتوان با آنتیبیوتیکهای درون وریدی درمان کرد. پزشک ممکن است عفونت رحم را از طریق افزایش میزان گلبولهای سفید در آزمایش خون تشخیص دهد.
دیگر نشانههای این عفونت شامل موارد زیر است:
- تب شدید
- تند شدن ضربان قلب
- افزایش تعداد تنفس
- ورم یا درد در رحم و بدبو شدن خونریزی واژن
التهاب و عفونت پستان یا ماستیت
التهاب پستان یک عفونت است که یک نفر از هر ۱۰ مادر شیرده را تحت تأثیر قرار میدهد و در مادرانی که دچار ترک یا زخم نوک سینه شدهاند، بیشتر احتمال وقوع دارد.
در روز سوم ممکن است سینهها دچار التهاب و درد شدید شوند. این عارضه معمولا با تب همراه است، ولی بندرت تب از ۳۸ درجه بالاتر میرود. ماستیت به علت تجمع شیر در سینههاست و معمولا تا روز پنجم طول میکشد. ماستیت نیاز به درمان ندارد و تخلیه شیر با شیردوش کفایت میکند.
هرچند این عارضه میتواند در مادرانی که شیردهی ندارند نیز در زمانی که سینههایشان پر از شیر شده است و قبل از خشک شدن شیر نیز رخ دهد.
برخی از علائم ورم سینه عبارت است از:
- تب
- لرز
- خستگی
- ضعف و بیحالی
- درد عضلانی و علائمی شبیه علائم آنفلوانزا یا سرماخوردگی
- ناحیهای متورم، دردناک در لمس، سفت، گرم، قرمز و معمولاً تنها در یک سینه
عفونتهای مجاری ادرار
شما پس از زایمان در مقابل عفونت مجاری ادرار آسیبپذیرتر هستید، به ویژه اگر به مثانۀ شما سوند وصل شده است یا تزریق اپیدورال انجام شده باشد.عفونت مجاری ادرار ممکن است در هر یک از بخشهای مجاری ادرار شامل کلیه و مثانه نیز ایجاد شود.
علائم کلی عفونت مجاری ادرار شامل موارد زیر است:
- تب بالا
- مشکل در دفع ادرار
- دفع ادرار دردناک
- ادرار کفآلود، غیرشفاف یا خونی
- احساس نیاز به دفع ادرار مکرر و فوری، اما خروج ادرار کم
- بیحالی عمومی
- درد در پایین کمر یا پهلو
- یبوست
وقتی عفونت تشخیص داده میشود، معمولاً یک دوره آنتیبیوتیک تزریقی یا خوراکی تجویز میشود.
به بیماران توصیه میشود مایعات زیاد مصرف کنند یا در آغاز و پایان درمان، آزمایش ادرار بدهند تا وجود باکتری مشخص شود.
خونریزی
این عارضه همچنان در تمام دنیا اولین علت مرگومیر مادران بعد از زایمان است. دو ساعت اول بعد از زایمان مرحلهای حیاتی برای همه مادران است. بارها پیش آمده همه مراحل زایمان بخوبی پیش رفته، ولی به دلیلی نامشخص خونریزی بیمار بعد از ساعتی شروع شده است. یکی از اتفاقهای بسیار شایع، عارضهای به نام آتونی رحم است.
آتونی یعنی شلشدن رحم
در این حالت رحم قدرت انقباض خود را از دست میدهد. احتمال آتونی در حاملگیهای دوقلویی، در زایمانهای سخت، زایمان با جنین بزرگ و… که رحم بزرگتر از حد عادی است بیشتر است. اگر خونریزی در ۲۴ ساعت اول اتفاق بیفتد، حتما باید از نظر وجود پارگی یا بازماندن رگ کنترل شود.
گاهی در بررسی لخته دیده میشود. لخته نشانه این است که رگ پاره شده، اما خونریزی ممکن است با تاخیر باشد. این خونریزیها تا ۴۰ روز بعد از زایمان هم دیده میشود. در این حالت معمولا تکهای از جفت در رحم باقی مانده است. برای اطمینان سونوگرافی درخواست میشود و اگر سونوگرافی گزارش داد تکهای در رحم باقی مانده، بیمار را به اتاق عمل میبرند و تکه جفت از رحم خارج میشود.
وقتی جفت کنده میشود، لختهای جای آن تشکیل میشود تا مانع خونریزی شود. تقریبا از روزهای ۳۵ تا ۴۰ این لخته آرامآرام کنده و به بیرون ریخته میشود. در بعضی از بیماران این لخته یکجا کنده میشود که ایجاد خونریزی زیادی میکند و بیمار آن را با پریود شدید اشتباه میگیرد. در این مواقع باید حتیالامکان از موادی استفاده شود که رحم را جمع کند و حتی ماساژ رحم هم کمککننده است. این مورد بسیار نادر است.
ترومبوفلیبیت
این بیماری بسیار خطرناک است و دلیل آن وجود لختهای در رگ است. در بارداری و زایمان احتمال ترومبوز شش تا هشت برابر یک فرد معمولی است. اگر لخته جدا شود و به ریه برسد، باعث مرگ بیمار خواهد شد. بنابراین همه خانمها باید علامت این بیماری را بشناسند تا در صورت بروز خیلی زود به پزشک مراجعه کنند.
علامت آن هم قرمزی، تورم و گرمی در ناحیه است.
ترومبوز معمولا در ساق پا بیشتر اتفاق میافتد و لختهها معمولا در اندام تحتانی تشکیل میشوند. هرچه لخته عمقیتر باشد (لختههایی که در لگن ایجاد میشوند) خطرناکتر است. اگر لخته به ریهها برسد بیمار دچار علائمی مانند سرفه، احساس خفگی، تشنج و شوک خواهد شد.بیماران دقت کنند اگر دچار گرفتگی ساق پا میشوند، گرفتگی باید خیلی زود برطرف شود. تداوم آن ممکن است ناشی از وجود لخته در یکی از عروق پا باشد.
تشخیص ترومبوز توسط روشی به نام داپلر رنگی است. بیماران باید حتما در بیمارستان بستری شوند و در بستر بمانند. حرکت بیمار ممکن است باعث جداشدن لخته و رهاشدن آن در خون شود.
آمبولی مایع آمنیوتیک
این عارضه نیز عارضهای خطرناک، بسیار نادر و کشنده است. در این عارضه موها، مایع آمنیون و حتی ورنیکس کازوئوزا (ماده چربی که روی پوست جنین وجود دارد) به دلیل اینکه عروق در حین زایمان باز هستند وارد خون میشود و از آنجا به ریه میروند. ورود این مواد به ریه با شوک ناگهانی بیمار همراه است. متاسفانه در بیشتر موارد هم به مرگ بیمار منجر میشود.
درمان عفونتهای پس از زایمان
از آنجا که عفونت درماننشده میتواند به سرعت جدی شود، ضروری است که اگر تب یا هر کدام از نشانههای ذکرشده در بالا را دارید، لازم است سریعاً به پزشک یا ماما اطلاع دهید.
شاید شنیده باشید که ورم و پُری سینه میتواند باعث تب با درجۀ پایین شود. گرچه این اتفاق میتواند رخ دهد، اما تصور نکنید که علت هر تبی پس از زایمان به دلیل ورم سینه است. پس حتماً در صورت احساس تب با پزشک خود تماس بگیرید. برای درمان سایر عفونتها نیز به شما آنتیبیوتیکهای مورد نیاز داده میشود.
در صورت شیردهی نیز لازم است حتماً به پزشک یا مامای خود اطلاع دهید، زیرا شیردهی در انتخاب داروهایی که برای شما تجویز میشود تأثیر میگذارد. در عرض چند روز پس از شروع مصرف آنتیبیوتیک، احتمالاً شروع به بهبود میکنید، اما لازم و ضروری است که دورۀ کامل داروها را مصرف کنید، حتی اگر نشانههای عفونت ناپدید شده باشد.
از پزشکتان بپرسید چه مدت طول میکشد که این داروها شروع به اثرگذاری کند و اگر به نظر رسید در آن دورۀ زمانی داروها اثر نکرده، باز هم ضروری است به پزشک اطلاع دهید، زیرا ممکن است لازم باشد داروی دیگری برای شما جایگزین شود یا شاید مشکل دیگری وجود داشته باشد. برای جلوگیری از کمآب شدن بدن نیز، مقدار زیادی مایعات بنوشید و برای کمک به بدن در مقابله با عفونت، هر میزان که میتوانید استراحت کنید.
