زنان مبتلا به صرع که قصد بارداری دارند باید برنامهریزیهای لازم را قبل از بارداری و شش ماه پیش از آن انجام دهند، این افراد نباید ترسی از مصرف داروهایشان در دوران بارداری داشته باشند اما مشورت با پزشک الزامی است.
دکتر پرویز بهرامی افزود: هرچند که ممکن است این مشکل شایعی نباشد ولی حدود نیم درصد از زنان باردار احتمال دارد که مبتلا به صرع باشند. اگر پزشک معالج شناخت کافی از بیماری صرع داشته باشند در ۹۰ درصد موارد، هیچ مشکلی مادران باردار و نوزادشان را تهدید نمیکند.
این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به اینکه علت های صرع مختلف است، گفت: فردی که تنها یک بار دچار تشنج شده را نمی توان گفت صرع دارد و نشانه ابتلا به این بیماری، به بیش از ۲ بار تشنج داشتن است.
بهرامی با بیان اینکه زنان مبتلا به صرع که قصد بارداری دارند باید برنامهریزیهای لازم را قبل از بارداری و شش ماه پیش از آن انجام دهند تاکید کرد: این زنان باید دو ماه قبل از اقدام به بارداری مصرف اسید فولیک را به صورت روزانه مدنظر قرار دهند.
این فلوشیپ صرع و نوار مغزی ادامه داد: مصرف فولیک اسید قبل از بارداری باید شروع و در دوران بارداری ادامه یابد تا خطر نقص عصبی در نوزاد را کاهش دهد ، همچنین خواب و تغذیه مناسب در این زمان بسیار حائز اهمیت بوده و بهتراست که استرس و اضطراب نداشته باشند.
بهرامی با بیان اینکه مادران باردار نباید ترسی از مصرف داروهایشان در دوران بارداری داشته باشند، گفت: مصرف نکردن کردن این داروها عوارض زیادی برای مادر باردار و جنین به همراه خواهد داشت که درصورت تشنج سبب کمبود اکسیژن در جنین و احتمال سقط، جدا شدن جفت و خونریزی داخل مغزی و حتی مرگ جنین میشود.
متخصص مغز و اعصاب با تاکید بر اینکه مادران باردار مبتلا به صرع نباید به هیچ عنوان داروهایشان را قطع کنند، گفت: دوز موثر دارو توسط پزشک تعیین میشود و بیمار باید در این دوران حتما تحت نظر پزشک باشد تا خطری مادر و جنین را تهدید نکند همچنین انجام برخی از آزمایشها و سونوگرافیهای ویژه برای بررسی وضعیت جنین ضروری است.
مصرف ویتامین K برای زنان باردار مبتلا به صرع
وی خاطرنشان کرد: زنان باردار مبتلا به صرع اواخر بارداری بهتر است روزانه ۱۰ میلی گرم مکمل ویتامین k مصرف کرده و نوزاد نیز هنگامی که متولد میشود یک میلی گرم از این ویتامین به صورت عضلانی برای آن تزریق شود.
این متخصص مغز و اعصاب خاطرنشان کرد: زنان باردار مبتلا به صرع در اکثر مواقع میتوانند به صورت طبیعی زایمان کنند اما اگر در ماه آخر دچار تشنج شده یا احتمال این مشکل هنگام زایمان برای آنها وجود دارد باید به صورت سزارین زایمان کنند.
بهرامی خاطرنشان کرد: این زنان بعد از زایمان تا ۲۴ ساعت باید تحت نظر پزشک باشند و در دوران شیردهی نیز از ترس عوارض دارو نباید داروهای شان را قطع کنند چرا که این مسئله عوارض زیادی برای آنها و نوزادشان دارد و مصرف دارو نمیتواند مانعی برای شیردهی باشد و به طور کلی همه این موارد باید با مشاوره پزشک انجام شود.
تهدیدهای اصلی بارداری در زنان مبتلا به صرع عبارتند از:
علل افزایش حملات تشنجی در بارداری :
۲) فاکتورهای هیجانی و روحی
۳) پذیرش کمتر داروهای ضد صرع
۴) اختلال در خواب
۵) تهوع و استفراغ و تغییر در مصرف یا جذب دارو
۶) احتباس مایع و سدیم و افزایش حجم داخل رگی و کاهش تراز سرمی دارو به دنبال آن
۷) تغییر در پروتئینهای باند شونده و تشدید فعالیت آنزیمهای کبدی – سرمی و افزایش فیلتراسیون گلومرولی (تغییر فارماکوکینتیک داروها در بارداری)
۸) هیپرونتیلاسیون
۹) قطع خودسرانهی دارو توسط مادر با تصور تراتوژنیک بودن آن
در رابطه با شانس بروز ناهنجاریهای مادرزادی، اختلالات ماژور در مادران صرعی بدون مصرف دارو ۹/۱ درصد، با مصرف دو دارو ۵/۵ درصد، با مصرف سه دارو ۱۱ درصد و با مصرف چهار دارو ۲۳ درصد گزارش شده است.
اقدامات قبل از بارداری :
به علت تداخل داروهای ضد صرع با جذب اسید فولیک و کاهش تا حد ۹۰ درصدی در تراز سرمی فولات (بخصوص در موارد درمان با فنی توئین، کاربامازپین، باربیتوراتها و والپروات) توصیه به شروع درمان تکمیلی با اسید فولیک از سه ماه قبل از بارداری میشود.
همچنین، برخی معتقدند مشاورهی ژنتیکی هر دو والد باید قبل از بارداری از نظر اپیلپسی انجام شود چون دیده شده تا ده درصد کودکان این مادران به صرع مبتلا خواهند شد. در صورت امکان باید نوع داروی مصرفی را به نوعی تغییر داد که تراتوژنیسیته ی کمتری دارد و در صورت امکان تعداد دارو های مصرفی و دوز آنها را به حداقل رساند.
البته چون در کل بیشتر از ۵۰ درصد بارداریها بدون برنامهی قبلی پیش میآیند، در صورت وقوع بارداری اگر حمله ای پیش نیامده، نباید نوع دارو را عوض کرد، چون اکثر عوارض تراتوژنیسیته ی مطرح شده تا هفته ده بارداری به وجود میآیند و بعد از گذشتن این زمان، باید روشهای غربالگری در بارداری مد نظر داشت.
چاره سازی در بارداری :
در بررسی ها دیده شده، جنین هایی که در دورهی آمبریوژنز تحت تأثیر داروهای ضد صرع قرارگرفته اند با شانس دوتا سه برابر بروز شکاف لب و کام، نقائص قلبی و ادراری مواجه اند، لذا علاوه بر تجویز فولیک اسید قبل از بارداری، ادامهی آن تا انتهای سه ماهه ی اول با دوز درمانی الزامی خواهد بود.
همچنین هیدانتوئین، کاربامازپین و فنوباربیتال توسط میکروزوم ها به آرن اکسیدازها و یا اپوکسیدازها تبدیل شده که این متابولیت ها به طور نرمال توسط آنزیم سیتوپلاسمیک اپوکسید هیدروکسیلاز دتوکسیفیه میشوند، اما چون فعالیت این آنزیم در جنین ضعیف است، فعالیت این واسطه های اکسیداتیو بالا رفته اثرات کاردیوژنیک خود را نشان میدهند.البته این اثرات وابسته به دوز میباشند و تا حدی قابل کنترل.
انجمن صرع آمریکا در گزارش سال ۲۰۰۶ خود میزان بروز عوارض چهار داروی پر مصرف ضد صرع را به صورت زیر بیان کرده است: کاربامازپین ۸ درصد، لاموتریژین یک درصد، فنیتوئین ده درصد و والپروات ۲۵ درصد.اما در کل چون تجارب در مورد داروهای جدیدتر کمتر است، اکثر معتقدند که مونوتراپی با کاربامازپین مطمئنترین رژیم درمانی ضد صرع در بارداریاست.
کنترل دارویی در بارداری باید هر یک تا دو ماه انجام شود و در صورت تکرار حمله ی تشنج با فاصله ی کمتر. با توجه به تغییرات حجم پلاسما و پروتئین های باند شونده و کلیرانس داروها ممکن است دوزاژ مورد نیاز مکرراً مورد تغییر قرار بگیرد، بخصوص دراواخر بارداری ممکن است نیاز به کنترل سرمی داروها هم موجود باشد به منظور جلوگیری ازشانس بروز یک تا دو درصدی بروز تشنج تونیک کلونیک در حین یا بلافاصله بعد از زایمان است.
البته چون باید تراز آزاد سرمی داروها ارزیابی شود که همه جا در دسترس نیست، برخی معقتدند فقط در صورت بروز تشنج به رغم درمان دارویی مناسب این ارزیابی انجام شود.
در مورد تجویز مولتی ویتامینها برخی معتقدند، تجویز آنها همراه ویتامین K و اسید فولیک در هفته های آخر بارداری توصیه میشود. در بیماران مصرف کنندهی داروهای enzyme indurer ضد صرع مثل فنیتوئین دیده شده، تراز ویتامین K در خون بند ناف نوزادان تا حد ۵۰ درصد کمتر از حد نرمال است و به علت در معرض خطر قرار گرفتن سنتز فاکتورهای انعقادی ۲ و ۷ و ۹ و ۱۰ چون شانس خونروی به خصوص در۲۴ ساعت اول تولد نوزاد بالاست، توصیه به تجویز فیتونادیون یا ویتامین K۱ با دوز ۱۰ تا ۲۰ میلیگرم در روز در دو تا چهار هفته ی آخر بارداری میشود و البته دوز یک تا دو میلیگرم داخل عضلانی نیز باید به نوزاد تزریق گردد.
البته در مورد انجام سونوگرافی هدفدار بخصوص از نظر رد آنومالی ماژور شایع و کنترل AFP در سرم مادر و یا مایع آمنیون بخصوص در بیماران با ریسک بالا با بارداری بدون برنامهی قبلی و یا کنترل ضعیف حملات در بارداری، در اواسط بارداری توصیه میشود.
در مورد احتمال بروز عوارض بد مامایی در مادران مبتلا به تشنج اتفاق نظر وجود ندارد، برخی گزارشها به جز افزایش دو برابر سزارین شانس بروز سایر عوارض بد مامایی را معادل جمعیت عادی میدانند.در مورد بروز اکلامپسی، پره اکلامپسی، از دست دادن خون حین زایمان، دکولمان و پره ترم لیبر گزارشهای ضد و نقیض هستند.در کل طبق گزارشها تا ۹۰ درصد زنان مبتلا به تشنج، زایمان نرمال با بچهیی نرمال خواهند داشت.
بروز صرع برای اولین بار در بارداری :
علل بروز صرع برای اولین بار در بارداری دو دستهاند :
۱) علل غیر مرتبط به بارداری :
۲) علل مرتبط به بارداری :
کنتراسپشن(روش جلوگیری) :
بخصوص در مواردی که درمان بیماری با کنترل خفیفتر حملات همراه است، تجویز کنتراسپشن مطمئنتر ضروری میگردد، مثل روشهای تزریقی DMPA، که با یک برنامهی منظم هر سه ماه یک بار و بدون ارتباط با فعالیت روزمره و یا حتی فراموشی قابل اجرا است و همچنین با توجه به عملکرد پروژسترون که باعث بالا بردن آستانهی تشنج میگردد و به نوعی انتخاب در این بیماران تبدیل شده است.
