سقط مکرر یک تجربه بسیار دردناک چه برای پزشک و چه برای بیمار میباشد که با شیوع ۳% یکی از شایعترین عوارض حاملگی است. سقط مکرر به صورت ۳ بار به طور پیاپی، در سه ماهه اول بارداری ست که به دو صورت اولیه و ثانویه تعریف می شود.
زنانی که از سطح پایینتری از عنصر«روی» برخوردارند، بیش از زنان سالم، به سقط های مکرر خود به خودی یعنی سه بار یا بیش از سه بار شکست در حاملگی دچار میشوند.
با توجه به اینکه جنین دارای مولکول و آنتی ژن هایی است که مربوط به پدر بوده، برای بدن مادر بیگانه به حساب میآید، بنابراین نقش تنظیمی سیستم ایمنی مادر در برخورد با این آنتی ژن ها و حفظ و نگهداری جنین بسیار مهم است.
وی با اشاره به اینکه مطالعات نشان میدهد در بیماران دچار سقط های مکرر، این مکانیسم های تنظیمی ایمونولوژیک دچار اختلال میشود که علت اصلی این اختلال و به هم ریختگی کاملًا شناخته نشده است، خاطر نشان ساخت: مطالعات و تجربیات انجام شده، نشان می دهد، چنانچه زنان دارای سابقه سقط مکرر را قبل از اقدام به بارداری با گلبول های سفید همسرشان یا یک شخص ثالث، ایمن سازی کنند به دلیل تغییر در مکانیسم های تنظیمی سیستم ایمنی، شانس حفظ جنین در این افراد افزایش می یابد.
علل سقط مکرر
اکثر موارد سقط نتیجه ناهنجاریهای کرموزومی یا ژنتیکی است و به صورت تصادفی رخ میدهد. این ناهنجاری ممکن است از تخمک، اسپرم یا نطفه نشأت بگیرد. تقریباً ۱۲ تا ۱۵ درصد از بارداریهای تایید شدهی بالینی به سقط جنین ختم میشود که مادر در بیشی از نیمی از این موارد حتی متوجه باردار بودن خود نبوده است. خطر سقط جنین با هر بار سقط افزایش مییابد، اما احتمال آن در کل زیر ۵۰ درصد است.
هر چه سن مادر بالاتر باشد، احتمال سقط جنین نیز بیشتر است؛ در توضیح علت رابطه سن مادر با سقط جنین گفته شده است که کیفیت پایین تخمک به ناهنجاریهای ژنتیکی کروموزومی منجر میشود. مادر یا پدر گاهی دچار اختلالهای خفیف ژنتیکی هستند که این مشکل به نحو شدیدتری در جنین بروز مییابد و به سقط میانجامد.
گاهی مشکل و ناهنجاری رحمی عامل سقط جنین است. سیستم ایمنی مادر نیز نقش مهمی در سقط مکرر دارد. اختلالهای هورمونی، مانند دیابت و بیماری تیروئید نیز به سقط دامن میزند. مشکلات مربوط به لخته شدن خون مادر نیز یکی از علل سقط به شمار میرود. در مجموع عاملهای محیطی، استرس و عامل های شغلی منجر به سقط نمیشود.
درمان سقط های مکرر
یکی از مکانیسم هایی که به واسطه این درمان ممکن است، به حفظ جنین منجر شود، ایجاد آنتی بادی هایی در بدن مادر است که بتواند، آنتی ژن های مربوط به جنین را که منشاء پدری دارند، مسدود کرده، آنها را بپوشانند و بدین طریق مانع دفع جنین از طریق سیستم ایمنی مادر شوند.
مطالعات مشترک مرکز تحقیقات سلولی صارم با مرکز تحقیقات ایمونولوژی، آسم و آلرژی دانشگاه علوم پزشکی تهران، روی بیماران دچار سقط جنین خود به خودی نشان داد که نه تنها عنصر «روی» در خون زنانی که دچار سقط های مکرر میشوند از سطح پایین تری برخوردار است که این زنان به درمان های لنفوسیتی (درمان هایی که با هدف ایجاد آنتی بادی در بدن زن علیه آنتی ژن های مرد صورت می گیرد) نیز پاسخ مناسبی نمیدهند.
رئیس مرکز تحقیقات سلولی صارم با اشاره به اینکه «روی» از جمله عناصری است که به همراه دیگر عناصر ضروری و ریز مغذی ها از اهمیت بسزایی در بارداری برخوردار است، تصریح کرد: یکی از آنزیم های «روی» سوپر اکسید دیسموتاز است که عملکرد آنتی اکسیدانی برای جنین داشته، جنین و جفت را از آسیب حفظ میکند.
وی همچنین از اهمیت و نقش عنصر «روی» در تکامل مغز جنین نام برد و گفت: غذای مصرفی روزانه زنان باردار در نهایت ۵۰ درصد نیاز آنان را به این عنصر ضروری برطرف می کند.
درمان سقط مکرر جنین با توجه به علت آن پیشنهاد میشود. احتمال بارداری موفق، صرف نظر از نتایج بررسی، بالا است: درصد موفقیت بارداری در صورت مشاهده نشدن هیچ گونه ناهنجاری ۷۷ درصد و در غیر این صورت ۷۱ درصد است. چنانچه ناهنجاری کاریوتایپ (اختلال ژنتیکی یا کروموزومی) علت سقط باشد، والدین غالباً برای مشاروه ژنتیک معرفی میشوند. متخصص ژنتیک اختلال ژنتیکی را توضیح میدهد و احتمال بارداری طبیعی در آینده را برآورد میکند.
تعدادی از والدین تصمیم میگیرند در طول بارداری بعدی تحت مطالعه ژنتیکی پیش از تولد باشند تا آرایش ژنتیکی جنین به یکی از دو روش زیر بررسی شود:
-
نمونه برداری از پرزهای کوریونی ( CVS):
نمونه برداری از جفت در اواخر سه ماهه اول یا ابتدای سه ماهه دوم انجام میشود.
-
آمینوسنتز:
- در آمینوسنتز مقداری از مایع آمنیوتیک، مایع احاطه کننده نوزاد در دوران بارداری، آنالیز میشود.
چنانچه لقاح مصنوعی (IVF) انجام شود، میتوان PGD یعنی تشخیص بیماری های ژنتیکی پیش از لانه گزینی را انجام داد. در این عمل تزریق های متعددی بر روی مادر انجام میشود تا تعداد زیادی تخمک در تخمدان رشد کند. سپس با انجام جراحی کوچکی تخمک ها از تخمدان ها بازیابی میشود. پس از آن یک اسپرم در هر تخمک تزریق میشود و فرصت رشد به نطفه داده میشود.
در مرحله بعد یک سلول از نطفه نمونه برداری و آزمایش ژنتیکی آنالیز میشود تا نطفه آسیب دیده منتقل نشود.
اگر ناهنجاری رحمی مشاهده شود، جراحی با توجه به نقص موجود انجام میشود. چنانچه سندرم آنتی فسفولیپید تشخیص داده شود، داروهای خاصی برای کاهش تشکیل لخته خون تجویز میشود. اگر دیابت یا اختلال تیروئید عامل سقط باشد نیز داروهای مناسب تجویز میشود.
آزمایش هایی که بر روی زوج های با تجربه سقط مکرر انجام میشود
آزمایشات سقط مکرر
پس از سقط، کاری که انجام میشود این است که بقایای سقط مورد آزمایش قرار گیرد تا مشخص شود ناهنجاری ژنتیک باعث بروز سقط شده یا دلیل دیگری وجود دارد. بعد از سقط جنین شما باید آزمایشهایی را انجام دهید تا دلیل واضحی برای بروز این اتفاق پیدا کنید.
۱- آزمایش APS (سندرم آنتی فسفو لیپید)
APS یا همان سندرم آنتی فسفولیپید یک اختلال خود ایمنی است که منجر به محدودیت رشد جنین یا از دست دادن آن میشود. این سندرم میتواند باعث افزایش لخته خون شده. گاهی اوقات زمانی که چنین شرایطی بروز میکند، جفت تشکیل نمیشود.
۲- TSH (هورمون محرک تیروئید)
این آزمایش نشان میدهد که آیا شما مشکلی در تیروئید شما وجود دارد که باعث سقطهای مکرر میشود یا خیر. ترشح هورمون تیروئید در اندازه درست و منظم میتواند بارداری سالمی را برای شما رقم بزند.
۳- T4 (تیروکسین)
این هورمون یعنی هورمون تیروکسین اصلیترین هورمون تیروئید است که سطح پایین آن میتواند رشد جنین را مختل کند.
۴- TPO (آنزیم تیروئید پراکسیداز)
این آنزیم به تولید ید کمک میکند. وجود آنتی بادی آنتی تیروئید طی حاملگی یک شاخص افزایش ریسک سقط است. مثبت بودن این تست نشان دهنده وجود آنتی بادی تیروئید پراکسیداز است. البته داروهای سرکوب کننده ایمنی ممکن است نتایج را تحت تاثیر قرار دهند.
۵- تست قند
بسیاری از زنانی که دچار سقطهای مکرر میشوند حتی با سطح گلوکز طبیعی، گلوکز ناشتای بالایی دارند. برای اینکه نتیجه تست هرچه دقیقتر و درستتر باشد باید دست کم ۱۰ ساعت بین آخرین غذایی که خوردید و آزمایشتان فاصله زمانی باشد.
۶- بیماری سلیاک
شاید برای بسیاری از خانمهایی که دچار سقط جنین شدهاند انجام چنین آزمایش سلیاک عجیب بیاید چون معمولا این بیماری برای بسیاری از افراد بیعلامت است. اما میتواند موجب نازایی و سقط شود. خیلی از خانم ها این بیماری را یک بیماری حاد دستگاه گوارش میدانند اما تنها یک علامت ممکن است تشخیص این بیماری را در شما قطعی کند. قطعا وجود چنین بیماری پرهیز غذایی سختی را به دنبال دارد.
۷- ویتامین D
کمبود ویتامین D به بسیاری از مسائل بارداری مرتبط است. این ویتامین در میان زنان ایرانی کمتر است و به نظر میرسد مشکلی است که پیش از بارداری باید حل شود و این ویتامین با مکملهای مختلف تامین شود.
برای ارزیابی سقط مکرر ، علاوه بر گرفتن شرح حال و انجام معاینه بالینی، از آزمونهای زیر نیز استفاده میشود:
- بررسی کروموزوم والدین
- بررسی آنتیبادیهای مؤثر در سقط مکرر
- بررسی ترومبوفیلیا
- ارزیابی حفره رحم (با تصویربرداری از رحم و لولههای رحم)
- بررسی کروموزومی محصول حاملگی
- بررسی فلوسیتومتری خون
سقط مکرر و هپارین
درمان در بیماران سقط مکرر با علت ایمونولوژیک شامل هپارین، آسپیرین، ویتامین D، ایمینوگلوبولین تزریقی و یا ترکیبی از این درمانها میباشد. هپارین روزی ۲ بار هر بار ۵۰۰۰ واحد معمولاً در مواردی که اشکال انعقادی یافت شود تجویز می شود و در این موارد تأثیر آن بسیار بسزا می باشد. مصرف آن تا انتهای بارداری باید ادامه یابد. گهگاه تا ۶ هفته بعد از زایمان هم توصیه می شود.
پیشگیری از سقط های مکرر
مطالعات انجام شده نشان می دهد در کشورهای در حال توسعه، میزان شیوع کمبود «روی» در زنان باردار بالا بوده و مقادیر سرمی «روی» در آنان پایین تر از مقدار نرمال است.
«روی» علاوه بر آثار مستقیم یاد شده در عملکرد سلول های سیستم ایمنی مادر نیز نقش موثری داشته، عملکرد مناسب این سلول های ایمنی در طول بارداری، به ایجاد مکانیسم های تنظیمی ایمونولوژیک منجر میشود که در نهایت می تواند، به حفظ جنین در طی بارداری منجر شود.
