ورم چیست؟
ورم کردن دستها، پاها و مچ پاها بسیار شایع است؛ به خصوص در طول گرمای تابستان. ممکن است صورت و گردن نیز دچار ورم و پف شوند؛ به خصوص بعد از هفته ۲۰ بارداری. تقریباً هر زنی در دوران بارداری خود، درجاتی از ورم را تجربه میکند.
چرا مچ پا و پاهایم ورم کردهاند؟
ورم (ادما) میتواند در دوران بارداری رخ دهد، زیرا میزان مایعات بدن شما در دوران بارداری بیشتر از حد معمول میشود. ورم میتواند در هرجایی از بدن رخ دهد اما بیشتر پاها، مچ پاها و دستها دچار آن میشوند. همچنان که جنین شما رشد میکند؛ رحم، فشار بیشتری به رگ های خونی موجود در لگن وارد میکند. این امر به ویژه سیاهرگ بزرگی که در سمت راست بدن قرار دارد و خون را از اندام تحتانی دریافت میکند، را تحت تأثیر قرار میدهد. فشار وارده به سیاهرگ، جریان خون این ناحیه را کُند میکند و باعث جمع شدن خون میشود. فشار ناشی از این خون جمع شده، آب را از طریق رگ های خونی کوچک (مویرگها) به پایین و بیرون میراند و آن را به سمت بافت پاها و مچ پاها حرکت میدهد.
علل تورم دست و پا
بیماری حاد وریدی:
ادم میتواند در نتیجه ایجاد لخته های خون در رگ های عمیق پایین پا (ترومبوز) ایجاد شود. در این مواقع اِدم فقط به پا و زانو (احتمالاً یک سمت) سرایت میکند.
بارداری:
سیکل ماهانه:
مصرف داروها:
بیماری های کلیوی:
نارسایی قلبی:
بیماری کبد:
مسافرت:
ورم پا به دلایل زیر ایجاد میشود:
ورم زمانی رخ میدهد که مقادیر زیادی مایعات در بافت های بدن جمع شود. در دوران بارداری، تولید خون و مایعات دیگر که برای رشد جنین ضروری است در بدن ۵۰ درصد افزایش مییابد. در برخی مواقع، رشد رحم باعث ایجاد فشار بر عروق و محدود شدن گردش خون به سمت قلب میشود. این عارضه ممکن است باعث ورم ساق و مچ پا شود. در عین حال ممکن است تغییرات هورمونی که در دوران بارداری به وجود میآید نیز باعث ایجاد ورم شود.
ورم کردن چقدر شایع است؟
متأسفانه ورم کردن در دوران بارداری، به خصوص در سه ماهه سوم بارداری، بسیار شایع است. بین ۵۰ تا ۸۰ درصد از زنان باردار سالم، تا حدودی به ورم و گرفتگی عضلات پا در بارداری دچار میشوند که آب و هوای گرم میتواند این تورم را تشدید کند.
چه زمانی باید از ورم دوران بارداری نگران باشم؟
مقدار مشخصی از ورم پاها و مچ پا در دوران بارداری طبیعی است. همچنین ممکن است دستهایتان نیز به طور خفیفی دچار ورم شود.در صورتی که متوجه شدید صورت شما ورم کرده، اطراف چشمهایتان پف کرده، ورم دستهایتان بیش از حد معمول است و یا پاها و مچ پاهایتان به صورت ناگهانی و بیش از حد ورم کرده است؛ به ماما و یا پزشک خود مراجعه کنید. این ورم میتواند نشان از پرهاکلامپسی یا مسمومیت حاملگی که یک بیماری جدی برای زنان باردار است، باشد.
تأثیر ویتامین ها و املاح در تورم دوران بارداری
برای کاهش ورم دوران بارداری چه کارهایی میتوانم انجام دهم؟
کنترل عوامل محیطی
- تا جایی که ممکن است بر روی پاهای خود نایستید و ننشینید: ایستادن و یا نشستن بر روی پاها میتواند ورم را بدتر کند؛ زیرا افزایش فشار بر روی رگها، مانع از برگشت خون به قلب میشود. این غیر ممکن است که هیچ وقت روی پا های خود نایستید و ننشینید؛ بنابراین اگر ایستادهاید سعی کنید زمان هایی را برای استراحت کردن در نظر بگیرید و پاها و مچ پاهای خود را بچرخانید تا به گردش جریان خون کمک کنید. در دوران بارداری حتماً کفشهای راحت و مناسب بپوشید.
- در هنگام استراحت پاهای خود را بالا ببرید: در زمان هایی که در حال استراحت هستید، پا های خود را بالا نگه دارید. این کار نه تنها میتواند به آرامش شما کمک کند، بلکه ممکن است گردش جریان خون و مایعات را برای بدن راحتتر کند و موجب رفع ورم پاها در بارداری شود. ممکن است برای رسیدن به نتایج بهتر بخواهید پاهای خود را بالاتر از سطح قلب قرار دهید، اما حتماً لازم نیست این کار را بکنید؛ در واقع شما باید کاری را انجام دهید که در راحتترین حالت قرار داشته باشید.
- از جورابهای تنگ و فشاری استفاده کنید: جوراب های فشاری که با نام جوراب های واریسی نیز شناخته میشوند، میتوانند به بهبود جریان خون و مایعات در پاها کمک کنند. برای کاهش ورم پاها میتوانید یک جفت جوراب فشاری تهیه کنید و بپوشید. بسته به شدت ورم، میتوانید جورابهایی با مقدار فشار متفاوت (از فشار سبک تا فشار قوی) تهیه کنید.
- لباسهای راحت و گشاد بپوشید: پوشیدن لباسهایی که در اطراف مچ دستها، بازوها و یا مچ پاها تنگ هستند برای افرادی که دچار ورم هستند، میتوانند بسیار اذیت کننده باشد. برای کمک به کاهش ناراحتی و خطر محدودیت حرکتی ناشی از ورم کردن، لباس های راحت و گشاد و تهیه شده از نخ های طبیعی بپوشید.
- نواحی دارای ورم را ماساژ دهید: ماساژ میتواند به کاهش ورم دوران بارداری کمک کند. برای کمک به کاهش ورم، نواحی ورم کرده را خودتان ماساژ دهید و یا از یک ماساژ دهندهی حرفهای کمک بخواهید. دست خود را روی نواحی ورم کرده بکشید، طوری که حرکت دست به سمت قلب باشد؛ این کار میتواند باعث بهبود برگشت مایعات اضافی به قلب شود.
- وقتی هوا گرم است از خانه بیرون نروید: آب و هوای گرم و قرار گرفتن در معرض نور خورشید میتواند ورم و ادما را تشدید کند. در جستجوی سایه بودن، ماندن در هوای مطبوع و اجتناب از نور خورشید میتواند به کاهش ورم کمک کند. اگر متوجه شدید که دست و پای شما در گرما شروع به ورم کردن میکند، برای کاهش خطر ورم کردن، در یک محیط خنک بمانید.
- شنا کنید و یا در استخر استراحت کنید: اگر شاغل هستید و نمیتوانید در منزل بمانید، میتوانید به طور مرتب به استخر بروید و شنا کنید یا در آب استراحت کنید. این کار میتواند بدن شما را خنک کند و فشار وارده بر مفاصل را کاهش دهد و در نتیجه ورم را کاهش دهد یا از بروز آن جلوگیری کند. شنا یک گزینه عالی برای زنان باردار است زیرا به گردش جریان خون و مایعات بدن کمک میکند.
- روی نواحی دارای ورم، کمپرس آب سرد قرار دهید: اعمال سرما بر روی یک ناحیه، ورود جریان خون به آن ناحیه را کاهش میدهد که این باعث کاهش تورم میشود و همچنین ممکن است به تسکین پا درد در بارداری و ناراحتی این نواحی نیز کمک کند. روی تمام نواحی که دارای ورم هستند، بستههای یخ قرار دهید تا میزان ورم آن ها کاهش یابد.
- در یک محیط راحت و خنک بخوابید: در اتاقی راحت، خنک و دارای تهویه مناسب بخوابید. علاوه بر این در صورتی که میتوانید به پهلوی چپ بخوابید. کنترل عواملی مانند دمای محیط و موقعیت خواب و حتی داشتن یک ملحفه و بستر راحت، ممکن است به کاهش ورم مربوط به بارداری کمک کند.
- برخی ورزش های سبک و ملایم را انجام دهید: (حتی در حالت نشسته). ورزش و نرمش برای کاهش تورم بدن بسیار مفید است. چون در وضعیت بارداری هستید، میتوانید به پیاده روی بروید، یوگا تمرین کنید و حرکات کششی انجام دهید.
- وقتی که در حالت نشسته هستید، گاهی اوقات انگشت شست پاهایتان را تکان دهید. همچنین پاهایتان را از مچ پیچ و تاب دهید و نگذارید در یک حالت ثابت بمانند.
- پس از چند دقیقه نشستن از جایتان بلند شوید و کمی قدم بزنید یا اینکه روی زمین دراز کشیده و پاهای خود را بکشید.
در صورت امکان به پهلوی چپ خود بخوابید. این کار باعث وارد آمدن فشار کمتری به سیاهرگ بزرگ وریدی میشود؛ این سیاهرگ جریان خون را از اندام های تحتانی به قلب باز میگرداند و میتواند به کنترل ورم کمک کند.
کاهش ورم با روش های درمانی جایگزین
- کاهش مصرف سدیم در رژیم غذایی: نمک اضافی میتواند باعث احتباس آب در بدن شما شود که این باعث تشدید تورم میشود. با حذف سدیم از رژیم غذایی خود میتوانید به کاهش ورم پا بارداری کمک کنید. از مصرف غذا هایی که حاوی مقادیر زیادی سدیم هستند، اجتناب کنید. به عنوان مثال مواد غذایی فرآوری شده و آماده، حاوی مقادیر بالایی از سدیم هستند. راه دیگر برای خلاص شدن از شرّ سدیم اضافی موجود در بدن، مصرف غذا های غنی از پتاسیم مانند موز، زردآلو، پرتقال، سیبزمینی شیرین و چغندر است.
- مقادیر زیادی آب بنوشید: شاید این دستور متضاد به نظر برسد اما هیدراته ماندن بدن (وجود مقدار کافی آب در بدن)، یکی از بهترین راه های تخلیه مایعات اضافی از بدن است. نوشیدن مقادیر زیادی آب در طول روز به هیدارته ماندن بدن کمک میکند، از بارداری شما محافظت میکند و میتواند ورم را کاهش دهد.
- به صورت منظم عمل دفع را انجام دهید: دفع منظم روده نیز به تخلیه سدیم و مایعات اضافی از سیستم بدنی شما کمک میکند. حذف عنصر سدیم و سایر عناصر زائد، به کنترل ورم کمک خواهد کرد.
- به طور منظم ورزش و حرکت کنید: انجام ورزش های قلبی- عروقی میتواند به گردش جریان خون و دفع مایعات اضافی بدن کمک کند. انجام برخی از فعالیت های فیزیکی به صورت روزانه به کاهش ورم و ادما کمک میکند. قبل از شروع یک ورزش، با پزشک خود مشورت کنید تا مطمئن شوید که این ورزش برای شما ایمن و بی خطر است. سعی کنید در روز حداقل ۳۰ دقیقه وزرش کنید. اگر قبل از اینکه باردار شوید ورزش میکردید، میتوانید تا زمانی که پزشک به شما اجازه میدهد به ورزش خود ادامه دهید.
آیا یک رژیم غذایی خوب برای ورم دوران حاملگی وجود دارد؟
متخصص تغذیه با بررسی دقیق وضعیت شما نکات مهم در تغذیه بارداری برای رفع ورم دست و پا را ارائه خواهد داد که برخی از مواد زیر را دربر میگیرد:
– غذا هایی که باعث حفظ تعادل مایعات در بدن میشوند
پتاسیم مادهای است که میتواند از ایجاد ورم در دوران بارداری پیشگیری کند. پتاسیم باعث میشود که مایعات در بدن به صورت شیمیایی متعادل شوند. این امر در دوران بارداری حیاتی است زیرا حجم خون در این دوران حدود ۵۰ درصد افزایش مییابد. زنان باردار باید ۴۷۰۰ میلیگرم پتاسیم در روز مصرف کنند.
– مواد غذایی که آب را از بدن خارج میکند
برخی از غذاها فعالیت کلیه را افزایش داده و باعث میشوند که شما بیشتر ادرار کنید و آب و مواد زائد از بدن خارج شده و از ورم پیشگیری شود. این غذاها عبارتند از کرفس، شاهی آبی، سیب، مرکبات و مقدار کمی از جعفری. یک رژیم غذایی مناسب هم شامل مارچوبه، انگور، چغندر، لوبیا سبز، سبزیجات برگ سبز، آناناس و کدوتنبل میشود. شما میتوانید با اضافه کردن مقادیر بیشتری پیاز و سیر در ظروف غذایی که آماده میکنید، گردش خون را افزایش و ادما را کاهش دهید.
– مواد غذایی با خواص آنتی اکسیدانی
برای از بین بردن ورم بارداری روزانه مقادیر کافی ویتامین C و E مصرف کنید. ویتامین C در مرکبات، فلفل، سیب زمینی، خربزه، گوجه فرنگی، توت فرنگی و کلم بروکلی یافت میشود.
غذا های غنی از ویتامین E نیز عبارتند از:
ملاحظات و پرهیزهای غذایی
در حالی که ممکن است متضاد به نظر برسد ولی در دوران بارداری مقادیر زیادی آب بنوشید. آب مواد زائد را از بدن خارج کرده و احتباس آب در بدن را کاهش میدهد. از مصرف غذا های شور و کافئین خودداری کنید زیرا هر دوی آن ها باعث ایجاد ورم میشوند.
هشدار
-مادران باید بدانند که ورم بدن در آب و هوای مرطوب افزایش می یابد. همچنین اگر یک روز فعالیت بدنی زیادی داشته باشید، ممکن است بیشتر دچار ورم شوید. ایستادن زیاد و طولانی مدت نیز منجر به افزایش ورم در این دوران می شود.
-اگر همراه با ورم حاملگی دچار سردرد های بدی شدید، حتما با پزشک خود در میان بگذارید، زیرا می تواند نشانه هایی از افزایش خطرناک فشار خون در دوران حاملگی باشد.
