فیبروم رحم تودهای غیر عادی است که در رحم رشد میکند. گاهی اوقات این توده ها بسیار بزرگ میشوند و باعث درد در ناحیه شکمی میشوند. همچنین باعث میشوند که عادت ماهیانه بسیار دردناک باشد. در مواردی که توده ها خیلی بزرگ نباشند، درد و نشانه خاصی ندارند. علت ایجاد فیبروم رحم نامشخص است و اغلب اوقات این تودهها سرطانی نیستند. فیبروم رحم در زنان شایع است و معمولا هیچگونه درد و نشانه خاصی ندارد. همراه ما باشید تا با جزئیات بیشتر این بیماری آشنا شوید.
فیبرومها میتوانند درون یا روی رحم قرار بگیرند:
۱. فیبروم داخلی
این نوع فیبروم شایعترین حالت فیبروم رحم است و در دیواره ماهیچهای رحم بهوجود میآید. فیبروم داخلی میتواند بزرگ شود و باعث کشیدگی و بزرگ شدن رحم بشود.
۲. فیبروم سابسِروز
این دسته از فیبروم رحم نیز در خارج از آن شکل میگیرند و رشد فیبروم باعث میشود، یک سمت رحم بزرگتر بهنظر بیاید.
۳. فیبروم ساقهدار (پدانکولیت)
وقتی فیبروم سابسروز، قاعدهای باریک و دراز پیدا میکند، به فیبروم ساقه دار تبدیل میشود.
۴. فیبروم سابموکوزال
فیبروم سابموکوزال نیز در سطح میانی ماهیچه رحم (میومتریوم) رشد میکند. این دسته از فیبرومها بهندرت ایجاد میشوند، اما درصورت بهوجود آمدن باعث دردهای عادت ماهیانه و خونریزی زیادی میشوند. همچنین مشکلاتی نیز در بارداری فرد بهوجود میآورند.
علت ایجاد فیبروم رحم چیست؟
علت ایجاد فیبروم رحم چندان مشخص نیست
اما دلایلی وجود دارد که احتمال وقوع آن به شرح زیر است:
-
هورمونها:
- استروژن و پروژسترون هورمونهایی هستند که از تخمدانها تولید و ترشح میشوند. این هورمونها کمک میکنند تا بعد از هر عادت ماهیانه پوشش رحمی از نو ایجاد شود که احتمال وجود فیبروم را در رحم را بالا میبرد.
-
سابقه خانوادگی:
- اگر مادر، خواهر یا مادربزرگ شما دچار فیبروم رحم باشد، احتمال وقوع فیبروم رحم در شما نیز وجود خواهد داشت.
-
بارداری:
- بچهدار شدن و بارداری باعث افزایش میزان استروژن و پروژسترون در بدن میشود. فیبروم رحم در خلال بارداری امکان تولید و بزرگ شدن دارد.
چه کسانی درمعرض ابتلا به فیبروم رحم هستند؟
- خانمهای باردار؛
- افراد با سابقه خانوادگی در این زمینه؛
- افراد بالای ۳۰ سال؛
- افراد با نژاد آمریکایی-آفریقایی؛
- افراد دچار اضافه وزن.
علائم و نشانههای فیبروم رحم
علائمی که فیبروم رحم در بدن ایجاد میکند، تا حدود زیادی به اندازه و موقعیت قرار گرفتن آن در بدن وابسته است. اگر فیبروم خیلی کوچک باشد یا فرد در دوران یائسگی بهسر ببرد، احتمالا وجود فیبروم رحم با هیچ نشانهای همراه نخواهد بود. فیبرومها در خلال یائسگی یا بعد از آن کوچک و منقبض میشوند.
نشانههای کلی وجود فیبروم رحم به این صورت است:
- خونریزی شدید با وجود لختههای خون در فواصل یا هنگام عادت ماهیانه؛
- کمر درد یا ناراحتی و درد در ناحیه لگن؛
- افزایش درد در هنگام عادت ماهیانه؛
- درد در هنگام آمیزش جسمی؛
- عادت ماهیانهای که طول بکشد؛
- احساس فشار در شکم؛
- تورم و بزرگ شدن شکم.
شیوه تشخیص فیبروم رحم
برای انجام آزمایشهای لازم در ناحیه لگن باید به پزشک متخصص زنان مراجعه بشود. این آزمایش موقعیت، اندازه و شکل رحم را ارزیابی و معاینه میکند.
ممکن است وجود فیبروم با علائم بیماری دیگری اشتباه گرفته شود؟
– کم خونی، رنگ پریدگی و خستگی زیاد در کنار دردهای شدید در ناحیه شکم، لگن و مهره های تحتانی کم ممکن است ابتدا با دردهای آپاندیسی و نیز کیست تخمدان اشتباه گرفته شود، اما در بسیاری موارد ناشی از فیبروم های رحمی است.
تقسیم بندی فیبروم ها برچه اساسی صورت می گیرد؟
نوعی از فیبروم هست که داخل عضله رحم (اینترامورال) به وجود می آید و در برخی موارد بسیار رشد می کند و باعث بزرگی شکم نیز می شود و با درد و خونریزی زیاد همراه است. نوع دیگری از فیبروم هم به صورت توده ای برجسته در خارج رحم به وجود می آید که به آن ساب سروز گفته می شود. این نوع فیبروم معمولا بدون علامت است و بیمار پس از سونوگرافی از وجود آن باخبر می شود.
این فیبروم خیلی آزاردهنده نیست مگر آنکه بیش از حد رشد کند. نوع سوم فیبروم نیز داخل حفره رحم به وجود می آید که زیرمخاطی نامیده می شود.
فیبروم های زیر مخاطی معمولا با خونریزی زیاد همراه هستند و موجب نازایی و سقط جنین می شوند.
ممکن است انجام آزمایشهای دیگری نیز لازم باشد:
۱. سونوگرافی
در سونوگرافی از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده میشود تا تصویر درون رحم روی صفحه نمایشگر ظاهر شود. این تصویر به پزشک کمک میکند تا موقعیت درونی رحم را بهخوبی ببیند و وجود فیبروم را بررسی کند. سونوگرافی واژینال نیز نوعی از سونوگرافی است که مبدل سونوگرافی در درون واژن قرار میگیرد و میتواند تصاویر دقیقتری از درون رحم نشان بدهد.
۲. امآرآی از ناحیه لگن
به کمک تصویرسازی مغناطیسی (M.R.I) میتوان از تمامی نقاط تخمدان، لگن و رحم تصویربرداری کرد.
درمان فیبروم رحم
درمانی که پزشکان متخصص برای فیبروم رحم تجویز میکنند، به سن، وضعیت سلامت عمومی فرد و اندازه فیبروم بستگی دارد. ممکن است در برخی از موارد از درمانهای ترکیبی استفاده شود.
۱. داروها
برای کوچک کردن فیبروم و تنظیم میزان هورمونهای ترشحشده میتوان از برخی داروها در روند درمان فیبروم کمک گرفت. آگونیستهای هورمون آزادکننده در گنادوتروپینها، مانند لوپرون، باعث افت سطح استروژن و پروژسترون میشود. درنهایت نیز به قطع قاعدگی و کوچک شدن فیبروم میانجامد. برخی دیگر از روشهای درمانی نیز به کنترل خونریزی و کاهش درد ناشی از فیبروم رحم کمک میکنند، ولی موجب کوچک شدن آن نخواهند شد.
همه کسانی که فیبروم دارند با یک روش درمان می شوند؟
– درمان فیبروم های رحمی به عوامل مختلفی بستگی دارد، مثل سن بیمار، اینکه بیمار به سن یائسگی نزدیک است یا نه، شدت و نوع علائم، ترجیح و تمایل بیمار برای فرزند داشتن و مهارت پزشک. روش های مواجهه با فیبروم ممکن است به صورت تحت نظر گرفتن، درمان دارویی، جراحی و بستن شریان های فیبروم به روش آنژیوگرافی باشد.
در مواردی که بیمار علائمی نداشته باشد و شرایط لازم را برای تحت نظر گرفتن داشته باشد، طبق صلاح دید پزشک زیر نظر گرفته می شود و پیگیری و معاینه های دوره ای برای اطمینان از رشد نکردن فیبروم صورت می گیرد. از جمله درمان های دارویی تجویز آمپول هایی است که به صورت ماهانه تزریق می شوند و پس از شش ماه تزریق، اندازه فیبروم تا ۳۰ درصد و اندازه کلی رحم تا ۳۵ درصد کاهش می یابد، هرچند پس از قطع درمان ممکن است اندازه رحم و فیبروم به حالت اولیه برگردد.
ضمنا نمی توان به مدت طولانی از این دارو استفاده کرد زیرا عوارضی مانند پوکی استخوان و یائسگی کاذب ایجاد می کند. بنابراین از این درمان ها برای دوره ای کوتاه و با هدف خاصی استفاده می شود. مثلا برای کوچک کردن اندازه فیبروم ها پیش از اقدام به جراحی یا برای فرصت دادن به بیمار تا کم خونی خود را قبل از جراحی جبران کند. همچنین گاهی برای بیمارانی که نزدیک دوران یائسگی هستند از این داروها استفاده می شود.
به مثالهای زیر توجه کنید:
۲. جراحی
درصورت وجود چندین فیبروم در رحم یا فیبرومی که بزرگ شده است، از جراحی موسوم به میومکتومی استفاده میشود. این جراحی نیازمند ایجاد برشی بزرگ روی شکم است تا بهواسطه آن فیبروم را خارج کنند. این جراحی میتواند از طریق لاپاراسکوپی نیز انجام بشود.
در بعضی موارد وقتی هیچیک از روشهای درمانی پاسخگو نیستند، عمل هیسترکتومی انجام میشود. در این عمل، رحم بهطورکلی خارج میشود و دیگر امکان بارداری وجود نخواهد داشت.
۳. روشهای کم تهاجمی جراحی
در این روش های جراحی به انجام برشهای کمتری نیاز است و از اشعهها برای درمان و فرایند جراحی استفاده میشود. در این روش، فرد مبتلا به فیبروم درون دستگاه امآرآی دراز میکشد و خیلی ساده، پزشک درون رحم را معاینه و مشاهده میکند. سپس به کمک اشعههایی با فرکانس بالا، فیبروم شکسته میشود و ازبین میرود.
از سایر روشهای کمتهاجمی میتوان به میولیسیس اشاره کرد. در این روش جریان یا لیزر الکتریکی باعث کوچک شدن فیبروم میشود. کریومیولیز نیز روش دیگری است که بهواسطه آن فیبروم منجمد و ثابت میشود. در شیوه جراحی انقباض آندومتر نیز وسیله مخصوصی در رحم قرار میگیرد که دیواره رحم را با جریان الکتریکی، آب داغ، ریزامواج و گرما ازبین میبرد.
انتظارات در بلند مدت
درمان و مدارا با فیبروم رحم به اندازه، موقعیت و شرایط جسمانی هر فرد بستگی دارد. گاهیاوقات برخی در دوران بارداری دچار فیبروم میشوند و برخی نیز با وجود فیبروم باردار میشوند. درهرحال با مراجعهی بهموقع و درمان صحیح میتوان از عوارض و مشکلات ناشی از فیبروم رها شد.
با توجه به اینکه فیبروم ها در سنین مختلف بروز پیدا می کنند، جراحی در سنین پایین ممکن است به بدخیم شدن آنها منجر شود؟
– احتمال بدخیم شدن فیبروم ها بسیار اندک است و برداشتن آنها در سنین پایین به بدخیم شدنشان منجر نمی شود. اگر زنان بالای ۴۰ سال مبتلا به فیبروم شوند و تمایلی به داشتن فرزند نداشته باشند، هنگام عمل جراحی، بنا بر تشخیص پزشک رحم آنها برداشته می شود زیرا معمولا تا ۳۰ درصد احتمال عود فیبروم وجود دارد. اما در زنان زیر ۴۰ سال یا زنانی که با برداشتن رحم موافق نیستند هنگام عمل جراحی فقط فیبروم ها برداشته می شوند.
پس به طور کلی فیبروم رحم بدخیم نمی شود؟
– فیبروم های رحمی شایع ترین تومورهای خوش خیم با منشا عضله های صاف هستند. البته به ندرت ممکن است این تومورها بدخیم شوند، اما بررسی ژنتیکی بین فیبروم ها و سرطان های رحم نشان داده است که این سرطان ها نتیجه تغییرات بدخیم در فیبروم ها نیستند، بلکه غده های سرطانی اصولا ماهیت بدخیم دارند.
فیبروم ها در بسیاری موارد طی دوران بارداری و با افزایش تغییرات هورمونی ایجاد می شوند یا فرد در این دوران از وجود آنها مطلع می شود. برخی فیبروم ها از نظر اندازه و موقعیت قرارگیری ممکن است هیچ ناراحتی ای برای بیمار ایجاد نکنند و برحسب اتفاق در سونوگرافی دیده شوند و با مصرف دارو و یا پس از یائسگی نیز خود به خود از بین بروند. به همین دلیل به ندرت دیده شده است که فیبروم رحمی به سرعت رشد کند یا حتی حالت بدخیم و سرطانی پیدا کند.
فیبروم در صورت درمان نشدن ممکن است چه عوارضی برای بیمار ایجاد کند؟
– از آنجا که برخی از انواع فیبروم خونریزی ایجاد می کنند، در صورتی که درمان نشوند، باعث کم خونی می شوند. برخی دیگر از فیبروم ها، هرچند به خونریزی منجر نمی شوند، اما اندازه بزرگ آنها می تواند مشکلاتی را در نواحی لگن به وجود بیاورد. مثلا ممکن است به روده یا مثانه فشار وارد کنند و به اختلال دفع منجر شوند یا آنکه باعث مسدود شدن حالب شوند و به ازکارافتادگی کلیه ها بینجامند. به همین دلیل درمان فیبروم بسیار مهم است.
این فیبروم ها ممکن است در بارداری تاثیر داشته باشند؟
– در درصدی از بیماران نازا ممکن است فیبروم های رحمی به عنوان دلیلی برای ناباروری مطرح شوند. به خصوص اگر محل قرار گرفتن فیبروم ها زیر لایه مخاطی رحم باشد احتمال باروری کاهش می یابد و برداشتن آن باروری را افزایش می دهد.
بعضی زنان هم با وجود داشتن فیبروم باردار می شوند…
– در این زنان احتمال بروز عوارضی چون تداخل در کاشته شدن و رشد تخم لقاح یافته در رحم، اختلال در خون رسانی به جنین از طریق جفت (به دلیل کاشته نشدن تخم در محل فیبروم که خود باعث اختلال در رشد داخل رحمی جنین می شود)، سقط جنین، زایمان زودرس، مرگ داخل رحمی جنین، حاملگی های خارج رحمی، امکان پارگی زودرس کیسه آب، افزایش میزان خونریزی های پس از زایمان، و چسبندگی غیرطبیعی جفت وجود دارد.
آمار ناهنجاری های مادرزادی در جنین مادرانی که فیبروم رحمی دارند دو برابر زنان دیگر است. البته این جمله بدین معنا نیست که وجود فیبروم موجب ناهنجاری در جنین می شود، بلکه بدین معناست که، براساس آمارهای موجود، در مادر مبتلا به فیبروم، جنین نیز همزمان به ناهنجاری مادرزادی مبتلا بوده است. هنوز علت این مسئله مشخص نشده است، اما برای احتیاط توصیه می شود که زنان دارای فیبروم پیش از تصمیم به بارداری با پزشک خود مشورت کنند.
یعنی ترجیحا باید سقط جنین کنند؟
نه. وجود فیبروم به هیچ وجه عمل سقط را الزام آور نمی کند. فقط در زنانی که دارای فیبروم زیرمخاطی (داخل حفره رحم) هستند رشد فیبروم در سه ماهه اول و دوم بارداری می تواند به خونریزی زیاد و سقط جنین منجر شود. در دو نوع فیبروم دیگر خطری جنین را تهدید نمی کند و فقط بزرگ شدن فیبروم ممکن است به روده یا مثانه مادر فشار وارد کند و به اختلال دفع وی منجر شود یا آنکه باعث مسدود شدن حالب شود.
پس زنانی که فیبروم رحمی دارند می توانند باردار شوند؟
– بله. البته به تعداد و محل فیبروم های رحم و همچنین نظر پزشک متخصص بستگی دارد. اگر پزشک احساس کند که حاملگی ممکن نیست یا بیمار باردار نشده یا اینکه باردار شده و سقط کرده یا زایمان زودرس کرده است، در این گونه موارد ممکن است تشخیص دهد که قبل از بارداری ابتدا جراحی صورت گیرد و بعد، با فاصله زمانی مشخص پس از جراحی، به بارداری اقدام شود.
وجود فیبروم ها هنگام بارداری ممکن است چه عوارضی ایجاد کند؟
– اگر زنی با وجود فیبروم در رحم باردار شود، به علت تغییرات هورمونی در این دوران (به خصوص در سه ماه اول و دوم بارداری) ممکن است فیبروم هایش بزرگ تر شوند. در این دوران گاه در داخل فیبروم ها خونریزی ایجاد می شود که با درد شدید شکم به صورت حاد و ناگهانی و تب بالا همراه است و در بسیاری از موارد امکان دارد با آپاندیسیت یا کیست پاره شده تخمدان اشتباه گرفته شود و اگر دقت نشود می تواند به جراحی غیرضروری در دوران بارداری بینجامد که عوارض فراوانی از جمله زایمان زودرس در پی خواهدداشت.
در صورت بروز خونریزی در داخل فیبروم در دوران بارداری لازم است بیمار تا زمان کنترل خود به خودی علائم و قطع درد در بیمارستان بستری شود و با مسکن و تب بُر تحت نظر باشد. البته در اکثر موارد به جراحی نیازی نیست. فیبروم های متعدد زیرمخاطی که در داخل لایه داخلی رحم برجسته هستند ممکن است سبب ایجاد سقط در سه ماهه اول یا دوم بارداری شوند.
حتی گاهی علت سقط های مکرر (بیش از سه سقط در سابقه بیمار) همین فیبروم ها هستند که در این صورت درمان جراحی و برداشت فیبروم ها قبل از به بارداری مجدد ضروری است.
برای کنترل درد در زنان بارداری که فیبروم دارند چه باید کرد؟
– تنها راه کنترل درد به طوری که آسیبی به جنین نرسد استفاده از مسکن تجویز شده توسط پزشک متخصص است. این زنان باید در نظر داشته باشند که خطر زایمان زودرس و زایمان به طریق سزارین و همین طور عفونت های پس از زایمان برایشان وجود دارد و به همین دلیل باید با دقت بیشتری تحت نظر پزشک متخصص قرار بگیرند.
می توان از به وجود آمدن فیبروم جلوگیری کرد؟
– تاکنون روشی قطعی برای پیشگیری از بروز فیبروم یافت نشده است، ولی برخی موارد چون حاملگی به موقع، انجام ورزش و فعالیت های بدنی، تغذیه صحیح و رعایت بهداشت می تواند در پیشگیری از این بیماری موثر باشد.
