خمیازه یکی از واکنشهای طبیعی بدن انسان است. تاکنون مطالعات زیادی دربارهی این واکنش طبیعی انجام شده و دلایل مختلفی نیز در توجیه این عمل ارائه شده است. خمیازه بر خلاف دیگر واکنشهای بدن مانند پلک زدن یا عطسه کردن، کاربردی واضح ندارد و عملکردی پیچیدهتر دارد. گفته می شود که خمیازه مسری است. خمیازه یک عمل بدوی است که در سیر تکامل انسان جا مانده است. چرا خمیازه می کشیم؟ آیا خمیازه مسری است؟! هدف از این مقاله یافتن پاسخ هایی برای این سوالات است.
چرا خمیازه میکشیم؟
آیا خمیازه کشیدن میتواند بخاطر خنک کردن مغز باشد؟
یا شاید آدمها از روی خستگی و بیحوصلگی است که خمیازه میکشند؟
بله درست است، آدمها موقع خواب یا وقتی تازه از خواب بیدار شدهاند و یا وقتهایی که خسته و بیحوصله هستند بیشتر خمیازه میکشند (ما حتی در خواب هم خمیازه میکشیم).
اما خمیازه به این سادگیها هم نیست. اگر اینطور بود چطور میتوانستید توجیه کنید که بعضی چتربازان قبل از اولین پرش خود خمیازه میکشند، همینطور بعضی ویولونیستها قبل از رفتن روی صحنه و حتی ورزشکاران المپیک قبل از مسابقهشان؟ اینها موقعیتهایی نیستند که فرد در آن خسته و بیحوصله باشد.
علت اصلی خمیازه را کسی واقعاً نمیداند. حدسهای خوبی زده شده است اما احتمالاً ترکیبی از آنها درست است. اجازه بدهید ابتدا به جنبه فیزیولوژیکی آن نگاه کنید و بعد روانشناختی.
مغز داغ
تا کنون تصور بر این بوده که خمیازه به عنوان هشداری از طرف بدن است و اعلام می کند که بدن نیاز به استراحت دارد یا این که هوشیاری آن در حال کاهش است. اما تحقیقات، این واکنش بدن را مهم تر ارزیابی کرده و عنوان می کند که خمیازه از گرم شدن بیش از حد مغز جلوگیری می کند.
با وجود این که انسان ها موجوداتی خون گرم هستند و دمای بدن و مغز آنها همیشه در محدوده ای ثابت قرار دارد، اگر دمای مغز را به صورت لحظه ای رصد کنیم، متوجه نوساناتی در آن می شویم. خمیازه کشیدن موجب کاهش دمای خونی می شود که به سمت مغز در حرکت است و این خون خنک تر، از گرم شدن بیش از اندازه مغز جلوگیری می کند.
این میتواند توجیه خوبی برای خمیازه کشیدن چتربازان قبل از پریدن ازهواپیما باشد. وقتی میخواهید کاری استرسزا انجام دهید، مغزتان را لازم دارید، به همین دلیل خمیازه به شما کمک میکند مغزتان را در بهترین حالت خود قرار دهید.
یک نظریه ی دیگر که به نوعی رد شده است، عنوان می کند که خمیازه کشیدن به منظور ورود اکسیژن بیشتر به بدن اتفاق می افتد.
نظریه ی دیگر، این واکنش را یک عمل اجتماعی می داند و عنوان می کند که جانورانی مانند انسان ها و میمون ها که به صورت اجتماعی زندگی می کنند، این عمل را بیشتر انجام می دهند. البته اثبات هایی نیز برای این قضیه وجود دارد.مسری بودن خمیازه به حدی است که اگر کسی را ببینید که این عمل را انجام می دهد یا صدای آن را بشنوید یا حتی به آن فکر کنید، ممکن است خمیازه بکشید.
از طرفی تعداد جانورانی که به صورت مسری خمیازه می کشند بسیار کمتر از جانورانی است که به دلایل فیزیولوژی این عمل را انجام می دهند و مسری بودن را نمی توان دلیل اصلی این عمل دانست.
صرف نظر از دلیل خمیازه کشیدن آن چه که مسلم است این واکنش عملی لذت بخش برای بدن است و از آنجا که جانوران قبل تر از ما مانند میمون ها نیز این عمل را تکرار می کرده اند، می توانیم به مفید بودن این واکنش طبیعی ایمان داشته باشیم.
گروهی از محققان دانشگاه آریزونا، دلیل اینکه برخی افراد با مشاهده خمیازه دیگران، خود نیز آن را تکرار می کنند، نوعی پدیده ارادی موسوم به مجاورت می دانند.
خمیازه عبارت است از باز کردن دهان و تنفس عمیق به صورت غیر ارادی که تقریباً از زمان پیش از تولد و به عبارت دقیق تر از دوره جنینی و یازده هفتگی قابل مشاهده است.
خمیازه بی اختیار انجام می شود، زیرا در مغز ما مرکزی است که نفس کشیدنمان را تنظیم می کند. اگر مقدار زیادی گاز کربنیک در بدن ما وجود داشته باشد، این مرکز فعال می شود و ما بی آنکه بخواهیم، نفس عمیقی کشیده و گاز کربنیک را بیرون می دهیم.
پیش از این تصور عمومی این بود که ما تنها هنگام خستگی خمیازه می کشیم، اما ما موقع بیدار شدن ازخواب و هوشیاری کامل نیز خمیازه می کشیم.
امروزه می دانیم ریه ها مسئول سنجش میزان اکسیژن نیستند و از طرفی دیده شده که حتی جنین انسان در شکم مادر با ریه های پر از آب خمیازه می کشد.
خمیازه کشیدن میتواند تا حدی بخاطر کشیدن عضلات باشد زیرا خمیازه میل به کشیدن بدن را تحریک میکند. بعد از کشش آماده عمل میشویم.
این نظریه معتقد است که خمیازه کشیدن، نوعی روش ارتباطی میان موجودات است، به این معنی که جانوران با انجام این عمل، تغییرات ایجاد شده در محیط یا درون خود را به یکدیگر اطلاع می دهند.
خمیازه کشیدن در جمع
معروف است که خمیازه مسری است. همین با خواندن درمورد آن اینجا هم ممکن است خمیازهتان بگیرد.
خمیازه بین اعضای یک خانواده مسریتر است و بعد از آن هم دوستان، آشنایان و در آخر غریبهها هستند.
اما همه در معرض سرایت خمیازه نیستند. افرادیکه همدل و دلسوزتر هستند، در برابر خمیازه حساسترند. میتوانید همدلی دوستانتان را با خمیازه کشیدن بسنجید.
چرا خمیازه مسری است؟
مشاهده صورت شخص دیگری که دارد خمیازه می کشد (به خصوص خیره شده به چشم های او) و حتی خواندن مطلبی درباره خمیازه یا فکر کردن به خمیازه هم ممکن است باعث شود ما خمیازه بکشیم.
علت فوری این پدیده ممکن است به سلول های عصبی آینه ای (سلول های عصبی در قشر بخش پیشانی مغز در گروهی از حیوانات مهره دار و نیز انسان ها) مربوط باشد که هنگام قرارگیری در معرض تحریکی از جاندار همنوع و گاهی جاندارانی از نوع دیگر، همان ناحیه مغزشان فعال شود که در جاندار پیش روی شان فعال است. سلول های عصبی آینه ای به عنوان علت برانگیزاننده برای تقلید که ریشه اغلب موارد یادگیری انسانی از جمله آموزش زبان است، فرض شده اند.
یک بررسی در سال ۲۰۰۷ میلادی نشان داد که خمیازه کشیدن کودکان مبتلا به اوتیسم (یک نوع اختلال ارتباطی ناشی از نقصان رشد مغز) هنگام مشاهده ویدیوهای خمیازه کشیدن بر خلاف کودکان با رشد طبیعی، افزایش نمی یابد.
خمیازه کشیدن مسری بیانگر همدلی کردن است. این رفتار، نشان دهنده توجه به حالت رفتاری و روانی دیگران است.
ممکن است به این دلیل هم باشد که خمیازه کشیدن یک علامت اجتماعی برای هوشیار ماندن در زمانهایی است که موقعیت کمی خستهکننده است. خمیازه کمک میکند هوشیاری شما افزایش یابد.
و در آخر ممکن است فقط راهی برای نشان دادن آرامش و خونسردی ما در موقعیتهای استرسزا باشد. ضمن اینکه پریدن از هواپیما از ارتفاع ۵۰۰۰ پایی، ارائه کنسرتی باشکوه در حضور تماشاچیات بسیار یا بردن طلای المپیک آنقدرها آزاردهنده نیست!
چطور حمله خمیازه را متوقف کنیم؟
چطور میتوانید با حمله خمیازه مقابله کنید؟
در یک تحقیق مشخص شد که گذاشتن یک پارچه خنک روی پیشانی یا تنفس از بینی خمیازه را متوقف میکند.
