شهر اولینها
نی نی تایم: شهر اولینها ریشه ایران مدرن را به نمایش میگذارد. این شهر که هماکنون با عنوان تبریز شناخته میشود به نوعی موزه تاریخ مدرن کشورمان به حساب میآید. و به ما یادآوری میکند که هر آنچه امروز امری عادی به حساب میآید در چه بستری به ثمر نشسته و چگونه به بالندگی رسیده است.
قدمت تبریز به بیش از ۴۰۰۰ سال پیش میرسد. و تاریخ گواه این مدعی است که این شهر در عرصههای مختلف همواره از پیشگامان نوگرایی در عرصههای مختلف از جمله صنعت، پزشکی، فرهنگ، ارتباطات، آموزش و… بوده است. در ادامه فهرستی اجمالی از اولینهای تاریخ ایران که در تبریز به وقوع پیوسته معرفی خواهند شد.
۱- اولین قطار شهری ایران
اولین قطار شهری ایران در سال ۱۲۸۰ در تبریز شروع به کار کرد. مسیر این قطار شهری (قونقا) از ایستگاه راهآهن تا قونقا باشی بوده و نیروی محرکهی واگنهای آن اسبها بودند. اسبها باعث حرکت واگن روی ریلها میشد. امروزه هم درهمین مکان (قونقا باشی یا روبهروی باغ گلستان) مجسمهای ازاین قطار شهری نصب شده است.
۲- اولین رستوران مدرن ایران
اولین رستوران مدرن (کافه تریا) ایران در سال ۱۲۸۴ در تبریز تاسیس شد. این کافه در خیابان شهناز (شریعتی امروزی) در محله پاساژ تبریز شروع به کار کرد. این کافه توسط «آقا بیک ایستگاهی» تاسیس شد که فرزند «رشید بیگ»، یکی از مبارزان مشروطهی تبریز بود. امروزه در محل کافه خورشید، قهوهخانهای با همین نام مشغول به کار است.
۳-اولین هتل مدرن در ایران
اولین هتل به سبک مدرن در ایران، به نام مهمانخانهی نظافت در تبریز شروع به کار کرد. این هتل در سال ۱۳۲۱ توسط میرزا اسحاق خان معزالدوله، در نزدیکی پل قاری تاسیس شد.
۴-اولین سینمای عمومی ایران
نخستین سینمای عمومی ایران، ۵ سال بعد از اختراع آن توسط برادران لومیر، در تبریز شروع به کار کرد. این سالن سینما در سال ۱۲۷۹ توسط کاتولیکها، با نام «سینما سولی» تاسیس شد.
۵-اولین مدرسهی تحصیلات ابتدایی به شیوهی مدرن در ایران
مدرسهی رشدیهی تبریز، اولین مدرسهی تحصیلات ابتدایی به شیوهی مدرن در ایران است. که توسط میرزا حسن رشدیه در تبریز بنا شد.
۶-اولین مدرسهی کرولالهای ایران
جبار باغچهبان اولین مدرسهی کرولالهای ایران را در تبریز بنیان نهاد.
۷- بنیان گذار انشای جدید
بنیانگذار انشای جدید «میرزا عبدالرحیم نجارزاده تبریزی»، که به طالبوف شهرت دارد، اهل تبریز است.
۸- اولین نمایشنامهنویس ایرانی
میرزا اقای تبریزی، اولین نمایشنامهنویس ایرانی است که به زبان فارسی نمایشنامه نوشته است.
۹- اولین اتاق تجارت ایران
اولین اتاق تجارت ایران در سال ۱۲۸۵ در تبریز شروع به کار کرد. اتاق تجارت تهران، پس از اتاق تجارت تبریز تاسیس شده است.
۱۰- اولین شهرداری ایران
اولین شهرداری (بلدیه) اولین شهرداری ایران است که در سال ۱۲۸۷ بنیان شد. قاسم خان والی که فارغالتحصیل دانشگاه «saint cyr» بود، اولین شهردار این شهر بود.
۱۱- اولین مرکز تلفن ایران
اولین مرکز تلفن ایران به همت قاسم خان والی در سال ۱۲۸۰ در تبریز ساخته شد.
۱۲- اولین آتشنشانی ایران
آتشنشانی تبریز، اولین آتشنشانی ایران است که در سال ۱۲۲۱ شمسی و زمانی که نیروهای روسی در تبریز بودند، ساخته شد.
۱۳- اولین موسسهی خیریهی غیردولتی ایران
اولین و قدیمیترین موسسهی خیریهی غیردولتی ایران در تبریز تاسیس شد. بانینان این خیریه برخی از اهالی محلهی نوبر تبریز بودند که در سال ۱۳۲۶ کار خود را آغاز کردند و در سال ۱۳۳۱ خیریهی خود را به طور رسمی به ثبت رساندند.
۱۴-اولین و بزرگترین مرکز نمایشگاهی ایران
نمایشگاه بینالمللی تبریز، بزرگترین مرکز نمایشگاهی ایران است. مساحت این نمایشگاه ۴ کیلومتر مربع است و در ورودی شرقی تبریز، در نزدیکی دروازه تهران قرار دارد.
۱۵-اولین دانشگاه پس از دانشگاه تهران
دانشگاه تبریز در سال ۱۳۲۵ تاسیس شد. که پس از دانشگاه تهران به عنوان دومین دانشگاه قدیمی ایران شناخته میشود.
۱۶- اولین بازار بزرگ سرپوشیدهی جهان
بازار قدیمی تبریز، بزرگترین بازار سرپوشیدهی جهان است که در سال ۱۳۸۹ در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.
۱۷- مسجد کبود تبریز
مسجد کبود تبریز، به عنوان «فیروزهی اسلام» شناخته میشود.
۱۸- اولین موزهی شهر و شهرداری ایران
کاخ شهرداری تبریز که بین سالهای ۱۳۱۴ تا ۱۳۱۸ شمسی به دستور رضا شاه ساخته شد، اولین موزهی شهر و شهرداری ایران است.
۱۹- بزرگترین پارک ایران
پارک بزرگ تبریز که در حال ساخت است، پس از اتمام پروژه، به یکی از بزرگترین پارکهای ایران و خاورمیانه بدل خواهد شد.
۲۰- موزه های تبریز
تبریز ۱۷ موزه دارد که از نظر تعداد موزهها، پس از تهران در رتبهی دوم ایران قرار گرفته است.
۲۱- اولین چاپخانهی سربی
نخستین چاپخانهی سربی با حروف عربی و فارسی در سال ۱۲۳۲ هجری قمری (معادل با ۱۱۹۵ هجری شمسی) توسط میرزا زین العابدین تبریزی ملقب به «پدر صنعت چاپ ایران» در محله ویجویه تاسیس شد.
۲۲– نخستین کتابخانهٔ دولتی ایران
کتابخانهٔ عمومی تربیت، نخستین کتابخانهٔ دولتی ایران است که در سال ۱۳۰۰ به همت محمدعلی تربیت در شهر تبریز ایجاد شد. این کتابخانه در ابتدا «کتابخانه و قرائتخانهٔ عمومی معارف» نامیده میشد که بعدها به احترام بنیانگذار آن، تربیت نامیدهشد. در سال ۱۳۳۵ به علت کمبود فضای مطالعه، کتابخانهٔ ملی تبریز تأسیس شد که نسخههای خطی کتابخانهٔ تربیت پس از انقلاب به آن منتقل شدهاست. وقفنامه ربع رشیدی که اولین اثر ثبتشدهٔ ایران در حافظهٔ جهانی است، در این کتابخانه نگهداری میشود.
نکته:
استانبول، هوشیمین در ویتنام، ازمیر، ووهان در چین، باکو، وین، قازان در روسیه،قونیه، زاگرب، ارزروم، غزه، موگیلف در بلاروس، خجند در تاجیکستان و کربلا خواهرخواندههای تبریز هستند.
