درمان خیالبافی در کودکان

درمان خیالبافی در کودکان

دقیق نمی توان گفت کودکان از چه سنی خیال بافی می کنند اما قبل از سنین سه هم برای خود دنیایی دارند و در آن دنیا برای خود فتح و شکستی را تصویر می کنند. در ادامه با ما همراه باشید.

 

 

کودکان شش تا نه ساله خیلی خیال بافی می کنند. آن ها احساس می کنند که میتوانند به همه ی خواسته هایشان برسند. اگر چه آن ها در این سنین تا حدی یاد گرفته اند که منطقی فکر کنند ولی باز فقط زمان حال را درک می کنند و درک درستی از آینده و گذشته ندارند.

مثلا اگر کودکی اسکی روی یخ بازی می کند ، احساس می کند که میتواند یک اسکی باز مشهور شود.

بچه ها در مورد آینده نیز فکر میکنند ولی نگرش آن ها در مورد آینده با نگرشی که ما بزرگترها داریم کاملا متفاوت است. آن ها نمیتوانند خودشان را جای کسی که سخت تلاش کرده و به چیزی رسیده است ، بگذارند.
آن ها به توانایی ها ، وقت ، پول و محدودیت های دیگری که در راه رسیدن به موفقیت های گوناگون پیش روی خودشان دارند فکر نمی کنند.

آن ها فقط خوش بین هستند که وقتی بزرگ شدند انسان موفقی باشند. وقتی کودک از آرزوهای بلند و بالایش برای شما حرف می زند ، تلاش نکنید او را اصلاح کنید و به او بگویید آرزوهایش محال است.مثلا اگر کودک شما دوست دارد هنر پیشه شود ف به او از سختی های این کار نگویید چون ممکن است کودک ناگهان شروع به گریه کردن بکند.
به اعتماد به نفس فرزندتان احترام بگذارید و ببینید طرز تفکر او چگونه است و او به چه چیزهایی فکر می کند.

اگر کودک به شما می گوید که میخواهد فرد ثروتمندی شود ، از او بپرسید می خواهد ثروتش را در چه راهی خرج کند.احتمالا او به شما می گوید که میخواهد چه چیزهایی را بخرد و یا به چه کسانی کمک کند. مثلا کودکی که در این باره با پدرش حرف می زد ، به او گفت که می خواهد با پول و ثروتش پارک بزرگی برای بچه های معلول بسازد.
دوران کودکی بسیار کوتاه است و به سرعت می گذرد. با گذشت زمان کودک خودش به محدودیت هایی که برای رسیدن به آرزوهایش دارد ، پی می برد و  می فهمد در این دنیا چه قوانینی وجود دارد.
وقتی او با واقعیت های زندگی رو به رو می شود ، حقایق را می پذیرد. بنابراین سعی نکنید دنیای تصورات کودکتان را خراب کنید ، بلکه به آرزوها و رویاهای او گوش کنید.

 

معـــــــرفی خیالبافی

افسانه بافی را عبارت می دانیم از حالتی که در آن فرد با سر هم کردن مقداری از مسائل بی سر و ته و روی هم کردن توهمات و خیالات سعی دارد چیزهایی را که واقعیت ندارند ساخته و به صورت قصه و داستانی آن را مطرح نماید. آنچه را که او می گوید زائیده تخیل و اوهام و حتی شبیه نوعی هذیاناست.

آن ها در وضع و شرایطی هستند که بین واقعیت و خیال را فرق نمی گذارند و در صورت های حاد چنان به نظر می رسند که گویی دیوانگانی هستند که هذیان گویی عادتشان شده است. کسانی که برای اولین بار با آن ها برخورد دارند شاید متوجه حالات شان نشوند ولی در همان دقایق و ساعات اول برخورد متوجه این امر می شوند که با فردی غیر عادی تماس دارند.

مشکل ساز می ­شود که از آن به عنوان یک مکانیسم دفاعی برای انجام ندادن تکالیف مدرسه و وظایف شخصی استفاده شود.

علل خیالبافی کودکان

• محرومیت شدید در مسیر زندگی
• عدم توجه کافی از سوی والدین
• اضطراب
• حقارت
• تنبیه کودک
• ترس از چیزهای مختلف
• ناکامی و سرخوردگی
• شیوه فرزندپروری نادرست
• نداشتن سرگرمی و اشتغال مورد علاقه
• احساس گناه
• انزوا
• فقر و ناداری
• حسادت و بدخواهی
• نبودن تربیت صحیح
• اختلال روانی

علائم خیالبافی کودکان

• در تصور خود را جای افراد دیگر قرار دادن
• صحبت کردن با خود
• به وجود آوردن ترس های خیالی برای خود
• پرخاشگر و انتقام جو
• تصور کردن خود در عالم خیال
• سعی در جبران ناکامی ها در خیال
• علاقه مند به صحنه های هیجان انگیز و رقت آور
• احساس گناه
• دروغگویی
• عدم مهارت ارتباطی
• ناتوانی در مواجهه شدن با مشکلات و مسایل
• خجالتی بودن

فواید خیالبافی :

 

بر خلاف اندیشه شایع خیالبافی در مواردی می تواند مفید باشد تا حدی که عده ای آن را عادت بد و یا نشانه اختلال هیجانی نمی دانند و معتقدند حالت عادی هشیاری است.

فواید آن :

 

– پاره ای از تمایلات او ارضا شده تلقی می شود و زمینه برای تخلیه هیجانات فراهم است.

 

– گاهی کودک در سایه خیالبافی خود را به لذایذ می کشاند و خود را به هدف رسیده تلقی می کند.

 

– خیالبافی گاهی به کودک آرامش و سکون می دهد زیرا عالم خیال محدودیتی ندارد و آدمی در پرواز خیال خود را اقناع می کند مثلاً خود را در خلال جشن و برنامه حاضر می بیند و احساس اقناع می کند.

 

– خیالبافی بهانه ای است برای کاهش اضطراب و اهر کردن احساس حقیقی و رفع تعارض.

 

– وسیله خوبی برای گذراندن وقت برای کودک است و زمان آن برای طفل لذتبخش است.

 

– عامل نجات از رنج و آلام و احساس بی کفایتی است.

 

– اگر جهت پیدا کنند شاعران و نویسندگان خوبی می شوند و آثار خلاقه از خود بروز می دهند .

 

– در حل عقده های روانی کمک کار خوبی برای کودک است.

 

– و بالاخره راه مفری قوی برای کودک است و او در شرایط ناکامی راهی می یابد که خود را از شرور و گرفتاری ها دوز سازد.

 

جلـــــوه های آن

افسانه بافی در کودکان جلوه هائی دارد که جنبه های مشهود آن به قرار زیر است:

ــ پرحرفند و پرسخن و دائما” در حال قصه سازی و شرح آن هستند. برای هر مسئله ای که بشنوند شروع به خیالبافی کرده و سعی دارند آن را با شرح و بسط عرضه بدارند.ـ

ــ در لابه لای افسانه سازی خود می کوشند دلاوری خویش را نشان دهند و چنان وانمود کنند که فردی مهم هستند و غرق در شاهکارها و ابداعات خود گردند.

 

در عین حال باز هم برای تکمیل بحث جنبه هایی را به شرح زیر عرضه می داریم:

زیان های خیالبافی:

 

اگر خیالبافی به افراط بکشد و از مرز خارج شود دارای عوارض و زیان هایی است که ذکر و بررسی همه جانبه آن ها در این بحث میسر نیست آن چه با رعایت اختصار در این مجموعه قابل ذکر است بدین قرارند :

 

-در جنبه بدن :

 

خیالبافی برای جسم و زیست انسان زیانبخش و عارضه ساز است و اهم آن ها بدین گونه قابل ذکرند:

 

از فعالیت های بدنی عقب می افتند زیرا بی تحرک در جایی می نشینند و در عالم انزوای خویشند و از حرکت و جنب و جوش دور می مانند . بازی و حرکت که در رشد افراد شدیداً موثر است در آن ها وجود ندارد و حتی حال و هوای بازی با دیگران را ندارند.

 

 -در جنبه روانی :

 

خیالبافی در افراد این اشکال را دارد که آدمی را در سیلابی از فکر و خیال رها کرده و امکان تمرکز و دقت و بکارگیری اراده را از او سلب می نماید و این امر تا حدی به پیش می رود که زمینه ساز برخی از بیماری های خیالی می شود.

 

خیالبافی هر چند مفید باشد باز هم یک حالت ناسالم بحساب می آید. زیرا افراد را به توهم کشانده و از واقعیت دورش می سازد . انرژی روانی در سایه آن رو به کاهش می گذارد و بجای بکارگیری تدبیر جهت حل مساله نوعی ارضای مجازی برای آن ها پدید می آورد.

 

خیالبافی قدرت تمرکز دقت را از افراد می ستاند قوای دفاعی را تهدید و مسموم می کند و آدمی را زبون و ناکام می سازد. عوامل معارض را که باعث رشد و پرورش فکر می شوند از او دور می دارد. و آدمی را در تصور و خیال مقضی المرام می سازد.

 

در جنبه عاطفی :

 

خیالبافی گاهی حالات هیجانی برای کودک فراهم آورده و او را از حال تعادل خارج می سازد. آدمی خود را قهرمانی بر فراز قله ولی در حال سقوط می بیند ، یا در حال جنگ و ستیز با دشمنان که هیجان آن برای او زیان بسیاری دارد.

 

در مواردی خیالبافی می تواند احساس شرم و گناه را افزایش دهد شخصیت عاطفی را سست می کند با حالت خیالی ممکن است چیزی را زیباتر ، سرور انگیزتر و بهتر در عالم واقعی ببینند. بجای این که عیبی را در خود بجوید و درمان کنند بجای دیگری نسبت می دهند.

 

ارتباط فرد را با محیط و دیگران ناموزون می کند و نه تنها چیزی را در کسی برنمی انگیزاند ، بلکه ممکن است او را از انجام خیر باز دارد و یا کشمکش ها و نزاع ها را عمیق تر و ریشه دارتر سازد که این موجب بروز بدبختی های بسیاری است بویژه در آنگاه که رفتاری ضد اجتماعی پدید آید.

 

-در حیات اجتماعی :

 

بزرگترین خطر خیالبافی این است که طفل را از دنیای واقع دور می سازد از زندگی روزمره برکنارش می نماید و چنین کسی از بروز شدن با زندگی و مبارزه با مشکلات آن عاجز و هراسان است و عقب نشینی او بیشتر می شود.

 

زندگی در خیال آدمی را از انطباق اجتماعی دور می دارد، با مردم رابطه ای اندیشیده ندارند دل را به ارضای بدلی خوش دارند و حتی روابط ممکن است کینه توزانه و خصمانه باشد و این خود زیان دیگری برای افراد مبتلاست.

 

-و بالاخره در کل :

 

خیالباف قدرت و نیروی خود را صرف خیالبافی می کند، در نتیجه توان آن را ندارد و یا نمی کوشد برای خواسته های خود اندیشیده و آن ها را جامه عمل بپوشاند. در برابر عقاید مختلف می ماند و توان دفاع از فکر خود را پیدا نمی کند. در نتیجه با همه لذتی که از این امر برای او حاصل می شود باید آن را از خطرناک ترین حالات برای افراد بحساب آورد.

 

خطـــــــر و عارضــــــه آن

آن چه در این مبحث به عنوان تکمیل و تشریح می توان افزود مواردی است که بخشی از آن ها بدین قرارند:

ــ عدم رشد روانی و عدم توان تجربه و عقل توسط فرد جبری پدید می آورد که جلوه آن به صورت افسانه بافی است.

ــ عده ای از روانشناسان بخش مهمی از علل افسانه بافی را به عواطف و خواسته ها و آرزوهای کودکان می دانند که ناشی از عدم توجه والدین به آن امر بوده و زندگی او را نابسامان کرده است.

ــ وجود بیماری ها و مخصوصا” بیماری های مربوط به ادراکات حسی ممکن است زمینه ساز توهمات گوناگون شده و بیمار را به صورت جنون افسانه باف و میتومن درآورد.

ــ افسانه سازی در مواردی ناشی از مشاهده فیلم ها، پرونده ها، مطالعه کتبی است که توان تخیل افراد را بالا برده و او را در شرایط نامساعدی قرار می دهد و در کل امری بی ریشه و بی اصالت است.

ــ وضع پریشان و نابسامان خانواده ها تا حدودی در این امر مؤثرند و نیز گرایش به عدم تشخیص نتایج تخیل اختراعی از تخیل حضوری در این رابطه مؤثر است. کودکانی که احساس وابستگی شان به خانه بسیار است در اثر دیدن کمترین دگرگونی و درهمی در محیط خانواده خود را در معرض خطر دیده و بی پناه احساس می کنند. چنین احساسی است که او را به خیالبافی و هذیان و جلوه ای از آن که افسانه بافی است می کشاند. زن و شوهر در حین درگیری ممکن است از قبل برای خود اندیشه ای و برنامه ریزی خاصی در زمینه بی پناهی داشته اند این کودک است که در این رابطه خود را بی پناه تر از هر کس احساس خواهد کرد.

شیـــــوه های درمــــــــان

مجددا” در بحث درمان متذکر می شویم که به مبحث خیالبافی مراجعه ای شود و در عین حال یادآوری می کنیم که: ریشه شناسی از مسائل مهم و از نکات اساسی است که باید مورد نظر باشد و می دانیم مادام که ریشه ها شناخته نشوند امکان درمان نخواهد بود.

در طریق درمان ضروری است:

 –افسانه باف را به واقعیت ها نزدیک کنیم آن چنان که پدیده ها را بشناسد و لمس کند.

-قدرت مشاهده را در افراد تقویت کنیم تا حقایق و پدیده ها را به چشم باز ببینند.

-گاهی از او بخواهیم که نتیجه لمس ها و مشاهدات خود را روی کاغذ آورده و به صورت گزارشی عرضه کرده و آن را در حضور دیگران به مرحله تطبیق برساند. و یا در مواردی آن چه را که دیده اند بیان نمایند.

-نیروی منطق و استدلال آن ها را تقویت کنید تا هر چیزی را به گونه ای مستدل بیان نمایند و نیز از استدلال خود دفاع کنند.

-وا داشتن به تفریح و گردش و بازی دست جمعی، اصولا” فعالیت های گروهی، سرگرم کردن به بازی های پرشور و نشاط، مخصوصا” بازی هایی که در آن رعایت نظم و تربیت و مقررات مطرح است در این رابطه می تواند بسیار مفید و مؤثر باشد.

-سرگرم داشتن به کارهای هنری و فعالیت هائی که در آن توجه به ریزه کاری و ظرافت مطرح است بسیار مؤثر است و در این رابطه اوقات فراغت او را پر کرد، البته با تلاش و فعالیتی سازنده.

-سر چشمه احساس حقارت ها، ضعف ها و زبونی ها، بی اعتمادی های او را بخشکانید و نیازهای او را تا حدود امکان برآورده سازید.

-اختلافات خانوادگی و نابسامانی های مربوط به آن را رفع کرده و برای کودک محیط امن و اعتماد پدید آورید در کل شرایط زندگی برای او عادی باشد.

-او را وادارید آن چه را که خیال می کند و برای آن افسانه می بافد به صحنه عمل درآورده و یا نشان دهد و از این طریق او را به تطابق با واقعیت بکشانید.

-در مواردی اگر سخن او را دروغ و ناروا یافتید به او تفهیم کنید که از مرز واقع خارج شده ولی او را مورد تمسخر و سرزنش و اتهام قرار ندهید.

در پیشگیــــــــــــری

علت ها برای بروز چنین حالاتی روشن اند به ناچار باید به دنبال ایجاد شرایطی در پیشگیری رفت که باعث بروز چنان واقعه ای نگردد.

طبیعی است که برای رسیدن به چنان مقصدی باید:

-در سلامت جسم و روان کودک بکوشیم

او را از عوارض ترس و اضطراب و احساس ناامنی دور داریم، محیط زندگی او را شادابی متعادل بخشیم، نیازهای مختلف او را به صورتی عادی و متعارف برآوریم، در تقویت فکر و اراده و اعتماد به نفس او بکوشیم، حقوق کودک را مورد تعدی و دستبرد قرار ندهیم، از حساسیت ها پریشان حالی ها، ریاکاری و دلقکی او را بی نیاز سازیم، محبت و پذیرش او را به گونه ای متعادل ساخته و احساس کمبود را در او بزداییم و…