علت یبوست کودکان و راه‌ های درمان

بعضا نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند ممکن است یک بار به ازای هر نوبت مصرف شیر، دفع داشته باشند و این تعداد با افزایش سن کاهش می‌یابد و به حجم آن اضافه می‌شود.

 

علت یبوست کودکان چیست؟

نوزادانی که شیر مادر می‌خورند کمتر دچار یبوست می‌شوند. زیرا شیر مادر به‌ راحتی هضم می‌شود و ترکیب چربی و پروتئین آن‌طوری است که باعث ابتلا به یبوست نمی‌شود. به هنگامی که شیر مصرفی نوزاد را از شیر مادر به شیر خشک یا شیر گاو تغییر دهید احتمال بروز یبوست در نوزاد شیر خوارتان به شدت افزایش می‌یابد. این تغییر می‌تواند عادات دفع شیرخوار را خصوصا در دو سه هفته ابتدای تولد تغییر دهد.

از دلایل دیگری که باعث یبوست نوزادان می‌ شود می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تغییر عادات و رژیم غذایی نوزاد (بیشتر نوزادان هنگام شروع غذای جامد یبوست را تجربه می‌کنند.)

• مصرف زیاد شیر گاو به خصوص زیر سن ۲ سالگی
• مصرف شیر خشک، زیرا هضم شیر خشک برای نوزاد سخت است.
• عدم مصرف آب و مایعات (وقتی بدن کودک کم‌ آب می‌شود، از آنچه کودک می‌خورد آب جذب می‌کند. در نتیجه مدفوع سفت و خشک و دفع آن سخت می‌شود.)
• تغییر محل زندگی و تغییر توالت‌‌ها (ترس از محیط توالت‌ مثل وجود سوسک)
• مسافرت
• سرما خوردگی و تب و ناخوشی
• کم‌ کاری غده تیروئید
• دیابت
• کمبود پتاسیم
• افزایش کلسیم
• مصرف داروهای ضد تشنج
• مکمل‌های آهن دار
• بازی‌ گوشی و عدم توجه به اجابت مزاج

نکته:

برخی نوزادان در زمان اجابت مزاج به خود فشار می‌آورند و صورتشان سرخ می‌شود که این مساله ربطی به یبوست ندارد.

زمانی که نوزاد به یکی از موارد زیر مبتلا شود گفته می‌شود که نوزاد یبوست گرفته است:

• مدفوع سفت، خشک یا تکه‌ تکه
• گریه و زور زدن به هنگام دفع (زور زدن تنها نشانه یبوست نیست)
• مدفوع‌ نکردن برای ۲ تا ۳ روز در کودکانی که شیر خشک می‌خورند و یک هفته برای کودکانی که شیر مادر می‌خورند. (وقتی مدفوع نرم است، دفع یک‌ بار در هفته به معنی یبوست نیست.)
• اشتهای کم، وزن نگرفتن و خونریزی از مقعد.

درمان یبوست

در مراحل اولیه بهتر است میزان مایعات مصرفی و فیبر رژیم غذایی افزایش یابد. همچنین، در صورتی که تغذیه تکمیلی کودک شروع شده، می‌توانیم از آلو، کدو سبز و کدو حلوایی نیز در غذاهای او استفاده کنیم. اما در مراحل بعدی ممکن است نیاز باشد از داروهایی خاص استفاده شود؛ البته این داروها معمولا بی‌ضرر هستند، اما باید حتما تحت نظر پزشک مصرف شوند. در موارد خیلی شدید نیز نیاز است، درمان سنگینی انجام شده و تخلیه روده صورت گیرد.

مهم‌ترین اصل، آموزش و آگاهی والدین است. آنها باید بدانند یبوست مشکل نگران‌کننده‌ای نیست، ولی به زمان کافی برای درمان نیاز دارد.

یکی از شایع‌ترین علل شکست درمان، قطع ناگهانی دارو است؛ به این معنی که والدین پس از بهبود یبوست، دارو را قطع کرده و دیگر مراجعه نمی‌کنند؛ البته هنگامی که دارو را کم می‌کنیم، انتخاب رژیم غذایی مناسب اهمیت ویژه‌ای می‌یابد.

همچنین معمولا توصیه می‌کنیم که کودکان، ۱۰ دقیقه بعد از وعده‌های غذایی چه دفع داشته باشند و چه نداشته باشند، ۵ دقیقه روی لگن یا توالت بنشینند تا کم‌ کم الگوی دفع مجدد برقرار ‌شود.چنانچه یبوست درمان نشود، مزمن شده و با پیشرفت آن، دوره درمان هم مشکل و طولانی خواهد شد. مشخص‌ترین علامت یبوست مزمن، دفع مشکل و دردناک مدفوع است. معمولا با عبور مدفوع، این درد برطرف می‌شود، تا بار دیگر که مجددا نیاز به دفع باشد، این روند تکرار خواهد شد. شدت این دردها می‌تواند به حدی باشد که کودک را از انجام اجابت مزاج تا مدت‌ها منصرف کند. در این گونه موارد بهترین کار مراجعه به پزشک و انجام توصیه‌های متخصص است.

راه‌های درمان یبوست نوزادان

• نوشاندن آب کافی یا مایعات دیگر به نوزاد (بهتر است از آب جوشیده سرد استفاده کنید. به این نکته دقت کنید که آب نباید جایگزین شیردهی شود.)
• یبوست معمولا خود به‌خود بهبود پیدا می‌کند اما برای اطمینان از اینکه خدای نکرده وضع بدتر نشود بهتر است با دادن غذاهای پر فیبر و آب زیاد به کودک شروع کنید. فیبر حجیم است و باعث نگه داشتن آب در مدفوع و نرم شدن آن می‌شود.
  روزانه هر کودک باید به اندازه سنش بعلاوه عدد ۵ فیبر مصرف کند.استفاده از رژیم‌های غذایی فیبر دار مانند حریره بادام، پوره میوه، انواع لوبیا،‌ نخود سبز، زردآلو، آلو، هلو و…
• ماساژ ملایم شکم کودک: دست‌هایتان را چرب کرده و شکم کودک را از قسمت پایین به سمت بیرون و در جهت عقربه‌های ساعت ماساژ دهید. اگر کودک احساس راحتی و آرامش کرد و از این کار لذت برد، ماساژ را ادامه دهید. این کار را می‌توانید در حمام انجام دهید. حمام گرم خود نیز می‌تواند کودک را آرام و به دفع راحت‌تر کمک کند.
• کودک را به پشت بخوابانید، پاهایش را بگیرید و به ‌آرامی ‌‌به شکل دایره‌ای حرکت دهید. این کار باعث حرکت عضلات شکم، فشار ملایم به روده و تسهیل حرکت آن می‌شود.
• در صورتی که کودک از شیر خشک تغذیه می‌کند، آب آن را افزایش دهید.
• نوشاندن آبمیوه‌هایی مانند آب سیب، آب هلو و.. به کودکان بالای شش ماه
• به کودک آموزش دهید که هنگام نیاز به اجابت مزاج، حتما به توالت برود و این مساله را به تاخیر نیندازد.
• اگر به کودک شیرخشک می‌دهید، طبق دستورالعمل شیر را تهیه کنید. اضافه‌کردن مقدار بیشتری شیر می‌تواند باعث ابتلا به یبوست یا مشکلات دیگر شود.