وقتی کودک رابطه جنسی والدین را می بیند
دکتر بهاره صباغ ابریشمی*: گاهی والدین به دلایل مختلف مثل محدودیت فضای منزل، نداشتن اتاق خواب مجزا، شلوغ بودن خانه، فرزند زیاد و گاه اهمال و سهل انگاری، نمیتوانند محیط امن و راحتی برای برقراری روابط زناشویی خود فراهم کنند. وقتی فرزند اتفاقی رابطه زناشویی والدین را مشاهده میکند یا صدایی از جانب اتاق خواب آن ها به گوش او میرسد، ممکن است آن چه در اتاق خواب بین پدر و مادر روی داده، به عنوان یک صحنه خشونت تعبیر کند.
در صورتی که در دفعات بعد با در قفل شده اتاق خواب والدین مواجه شود، این خیالبافی در وی تقویت میشود و چون معنای این تصویر را نمیفهمد، به صورت ابهام آمیز برایش باقی میماند و حتی در همان زمان ممکن است هیجان جنسی او را تحریک کند. اصطلاح prima- scene (صحنه آغازین) را اولین بار فروید در سال ۱۹۱۴ برای توصیف این مفهوم به کار برد. بعضی از والدین به اشتباه فکر میکنند فرزندان کوچکشان چیزی از رابطه زن و مرد نمیفهمند، در صورتی که حتی یک کودک ۲ ساله حافظهای بسیار قوی دارد و همه تصاویر و صداهای اطراف را در ذهن خود ثبت و ضبط میکند.
مواجه شدن فرزند با صحنه رابطه زناشویی والدین ممکن است باعث ایجاد مشکلات روانی متعددی در آن ها مانند اضطراب و افسردگی، شهوانی شدن کودک، ابهامات سادومازوخیستی (آزارگری-آزارخواهی) در مورد رابطه جنسی، ترس از تنهایی، آسیبپذیری و… شود. از طرفی، مطالعات وسیعی در حال حاضر بر این نکته تاکید دارند که دیدن اتفاقی صحنه رابطه زناشویی والدین به خودی خود باعث آسیب روانی کودک نمیشود، مگر این که روابط خانوادگی به طور کلی مخدوش و خشن باشد، اما شفاف شدن این موضوع مطالعات بیشتری را میطلبد.
اگر کودک نیمه شب اتفاقی وارد اتاق خوابتان شد و شما را در حین رابطه زناشویی دید، به هیچ وجه واکنشی مبنی بر وحشتزدگی و دستپاچگی از خود نشان ندهید. توجه به این نکته بسیار ضروری است که با برخوردتان کودک را شرمنده و خجالتزده کنجکاوی جنسیاش نکنید، چرا که از عواقب این برخورد، مشکلات جنسی فراوان برای او در آینده است.
در اولین فرصت، لباسهایتان را بپوشید یا پتو و ملحفهای روی بدن عریان خود بکشید. کودک را نزد خود بخوانید و به او توجه و خوشرویی نشان دهید.
آرام از او بپرسید که با شما کاری داشته که نیمه شب سراغتان آمده؟ آیا مشکل یا خواستهای دارد؟ اگر سوال کرد مشغول چه کاری بودید، برایش روشن کنید چیزی که اتفاقی شاهدش بوده، به هیچ وجه به معنی دعوا و خشونت بین پدر و مادر نیست. باید به کودک توضیح داد مامان باباها وقتی همدیگر را خیلی دوست دارند، یکدیگر را در آغوش میگیرند، نوازش میکنند، میبوسند و میخندند و کارهایی میکنند که عشقشان را به هم نشان دهند و از وجود هم لذت ببرند. لازم نیست اصل رابطه زناشویی و فرایند آن برای کودک تشریح شود.
حتما به کودک سفارش شود صحبت در مورد آن چه دیده در خارج از خانه و نزد دیگران درست نیست و در مورد مسائلی از این قبیل فقط میتواند در خانه و با پدر و مادر صحبت کند. در پایان توضیحات شما نیز کودک باید به اتاق خوابش هدایت شود.
اگر کودک چیزی نپرسید…
در صورتی که کودک در همان برخورد نخست در اتاق خواب سوالی در مورد صحنهای که دیده نپرسید، میتوان در اولین فرصت مناسب مثلا فردا صبح، ابتدا از او پرسید که دیشب در اتاق خواب چه دیده و احساس و نظرش در این باره چیست. چرا که شاید کودک چیز زیادی از صحنه رابطه زناشویی والدین ندیده باشد و والدین در تخمین زمان حضور کودک در اتاق اشتباه کرده باشند. در ادامه میتوان توضیحات لازم را همان طور که اشاره شد، به کودک داد.
آماده پاسخگویی به پرسش های غیر منتظره کودک شوید
اگر سوال های کودک غیر منتظره و پاسخگویی به آن فراتر از دانستهها و اطلاعاتتان بود، مجبور نیستید پاسخ فوری بدهید و میتوانید ادامه صحبت را در جلسهای دیگر پیگیری کنید. در این فاصله از مشورت با متخصصان مربوط کمک بگیرید. مهم نیست که همه حقیقت را به بچه بگویید، بهتر آن است که به او دروغ نگویید. بسیاری اوقات رعایت نکات فوق و ارائه همین توضیح های ساده، میتواند کودک شما را از ابتلا به طیف وسیعی از اختلالات اضطرابی و مشکلات جنسی در آینده حفظ کند. در غیر این صورت بهتر است با روانپزشک یا روانشناس مشورت کنید.
وقتی کودکان سوال جنسی میپرسند…
همه کودکان درباره این که چگونه به وجود آمدهاند، قبلا کجا بودهاند و اینکه چرا در جشن عروسی والدینشان نبودهاند، کنجکاوند و دیر یا زود این سوالات را از والدینشان خواهند پرسید. اگر قبلا به پاسخ هایی که باید به آن ها بدهید، فکر کرده باشید، احتمالا به راحتی میتوانید آن ها را قانع کنید، اما متاسفانه اغلب والدین با این که میدانند بالاخره در معرض چنین سوالاتی قرار خواهند گرفت، به این دلیل که خجالت میکشند، سعی میکنند به طریقی از پاسخ دادن شانه خالی کنند.
شاید شما به نسلی تعلق داشتهاید که صحبت کردن در مورد مسایل جنسی در خانوادهتان ممنوع بوده، اما باید بدانید کودکان خردسالتان متعلق به نسل دیگری هستند و اگر پاسخ های درست و منطقی به سوالاتشان را از شما نشنوند، به زودی از شما فاصله میگیرند و منایع دیگری را برای پاسخگویی برمیگزینند و خودتان میدانید که این کار آن ها بهای سنگینی است که شما در قبال خجالت کشیدنتان خواهید پرداخت.
اگر بدانید که پرسش های کودک شما در این مورد به هیچ وجه گناه آلود نیست و فقط از سر کنجکاوی ذاتی و میل شدید به فهمیدن همه چیز، پرسیده میشود، شاید راحتتر برخورد کنید. پس همانطور که در مورد طرز کار یک وسیله میپرسد، به راحتی و با علاقه به او پاسخ میدهید، به سوالات او در زمینه مسایل جنسی نیز بدون تنش پاسخ دهید.
پاسخ ما باید چگونه باشد؟
کودک ممکن است بپرسد: بچه چطوری درست میشه؟ چرا فقط خانمها و بعد از عروسی باردار میشن؟ من قبل از این که برم تو شکم مامان کجا بودم؟ نکته اول این که نباید به هیچی ک از سوالات کودک پاسخ دروغ داده شود. خیلی از پدر و مادرها برای این که از شر این سوالات خلاص شوند به کودک میگویند که تو را یک لک لک از آسمان برای ما آورده! یا این که ما دعا کردیم و خدا تو را به ما داد! این روش پاسخ دادن اصلا درست نیست زیرا کودک به تدریج که بزرگ شد، متوجه میشود که این حرفها نمیتواند درست باشد و اعتمادش را به شما از دست میدهد.
پس از همان اول به او راست بگویید. منظور از راستگویی این نیست که شما باید از سیر تا پیاز مسائل جنسی را برای او توضیح بدهید زیرا این کار نه ضروری و نه برای کودک شما مناسب است.
کودکان ۲ تا ۴ ساله
کودکان بسیار کوچک مثلا آن هایی که ۲ تا ۴ سال دارند، معمولا با یک پاسخ بسیار ساده قانع میشوند؛ مثلا میتوانید به آن ها بگویید: «تو در شکم مامان به وجود آمدی و چون کوچولو بودی، آن جا مامان از تو مراقبت کرد تا کمی بزرگتر شدی و توانستی به دنیا بیایی.»
کودکان ۴ تا ۷ ساله
برای کودکان ۴ تا ۷ ساله این طور توضیح دهید: «بدن همه ما آدم ها از قطعه های کوچکی درست شده که به آن سلول میگویند. سلول هایی از بدن مامان و سلول هایی از بدن بابا در شکم مامان با هم ترکیب شدند و تو را به وجود آوردهاند. به همین دلیل است که مثلا چشم تو شبیه بابا و موهای تو شبیه مامان است.»
کودکان ۷ تا ۱۰ ساله
